Arwanici - Polski Serwis Naukowy

Arwanici (grec. Αρβανίτες), Arvanitika: Arbëreshë or Αρbε̰ρεσ̈ε̰) – nieuznawana oficjalnie przez rząd Grecji jako mniejszość narodowa lub etniczna ludność pochodzenia bałkańskiego, posługująca się językiem własnym, będącym dialektem języka albańskiego (a w zasadzie formą dialektu toskijskiego). Mimo zbliżonego języka, greccy Arwanici, oprócz grupy zamieszkałej w północno-zachodniej części kraju nie zgadzają się na wiązanie ich z narodowością albańską. Są wyznania grecko-prawosławnego. W przeszłości szczególnie mocno związani byli z żeglugą i handlem, dysponując flotyllami statków kupieckich, przystosowanych też do udziału w bitwach morskich. Uczestniczyli w greckich powstaniach i w bieżącym życiu gospodarczym i politycznym. Bez zaangażowania ich statków i okrętów oraz masowego udziału Arwanitów w walce wyzwoleńczej na lądzie stałym, nie byłoby możliwe odzyskanie przez Grecję niepodległości, dokonane w latach 1821-1832 Od XIX wieku podlegają urzędowej hellenizacji. W okresach władzy dyktatorskiej, proces ten przybierał formy opresyjne.

Język albański – język indoeuropejski z grupy satem, którym posługuje się ok. 6,2 mln Albańczyków zamieszkujących Albanię (3,6 mln), Kosowo (1,7 mln), Macedonię (450 tys.), a także Włochy (Arboresze) i Grecję (Arwanici). W Albanii, Kosowie i Macedonii posiada on status języka urzędowego.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Niemiecka mapa etnograficzna (1897)

Niemiecka mapa etnograficzna Peloponezu (1890). Obszar zamieszkany przez Arwanitów zaznaczony na czerwono

1300-1350.

Zamieszkują przede wszystkim wsie i małe miejscowości w Attyce. Występują również na Peloponezie, Beocji, w Epirze i innych obszarach (patrz załączone mapy etnograficzne).

Hellenizacja - proces, polegający na stopniowym uleganiu wpływom kultury greckiej bądź języka greckiego. Może polegać on na dobrowolnym przejmowaniu przez narody bądź języki pewnych elementów kultury greckiej bądź języka greckiego, lub też na przymusowym ich narzucaniu.

Lukas Dimitrios Papadimos (gr. Λουκάς Δημήτριος Παπαδήμος, ang. Lucas Demetrios Papademos, ur. 11 października 1947 w Atenach) – grecki ekonomista i polityk. Prezes Banku Grecji w latach 1994-2002 oraz wiceprezes Europejskiego Banku Centralnego od 2002 do 2010. Premier Grecji od 11 listopada 2011.

Liczebność

Podanie dokładnych statystyk na temat aktualnej liczebności Arwanitów oraz ich demografii jest problematyczne. Z jednej strony proces ich autoidentyfikacji jest zjawiskiem stosunkowo późnym i wtórnym, z drugiej strony, wszystkie rządy Grecji, dążąc do hellenizacji prawosławnych mniejszości etnicznych w Grecji, ograniczały prawa do autoidentyfikacji, m.in. nadając nazwę oficjalną "Grek albanofoński". Asymilacja nasiliła się w czasie industrializacji Grecji i masowej migracji ludności ze wsi do miast. W wielokulturowych aglomeracjach ewolucja tożsamości jest zjawiskiem szybkim. Ponadto w Grecji przebywa stale znaczna lecz bliżej nieokreślona liczba emigrantów ekonomicznych z Albanii, przy czym głównie jest to emigracja świeża i to z południowych prowincji Albanii, gdzie mówi się językiem zbieżnym z Arvanitiką.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

1928 wg spisu powszechnego: 18 773 obywateli autoidentyfikujących się jako "Albanofoni", mówiących Arwanitiką

1951 wg spisu powszechnego: 22 736 "Albanofonów".

Furikis (1934): w przybliżeniu 70 000 Arwanitów zamieszkałych w rejonie Attyki

Trudgill/Tzavaras (1976/77): w przybliżeniu 140 000 w Attyce i Beocji razem wziętych

Sasse (1991): w przybliżeniu 50 000 mówiących Arwanitiką w całej Grecji.

Ethnologue, 2000: 150 000 Arwanitów zamieszkałych w 300 wsiach.

Federal Union of European Nationalities, 1991: 95 000 "Albańczyków w Grecji" (MRG 1991: 189)

Tymczasem wg Greków, Albańczyk, to osoba urodzona lub której rodzice urodzili się w Albanii i przy tym nie wywodzą się z licznej greckiej mniejszości narodowej, kraju sąsiada. Ewentualnie Albańczyk, to mieszkaniec Grecji, ale pogranicza albańskiego. Natomiast Arwanici, to potomkowie rodzin, które o kilkaset lat wcześniej przybyły do Grecji z Albanii, niemniej uległy już naturalnej, pełnej asymilacji. Niemal każdy Grek pochodzi z jakiejś specyficznej grupy językowej i kulturowej, a Arwanici, zdaniem Greków, są właśnie jedną z wielu takich grup.

Sulioci (gr. Σουλιώτες - Suliotes, Suliots) - chrześcijańska społeczność gminy Souli w Grecji uformowana w toku ustawicznych walk (głównie z islamskim otoczeniem) o tożsamość i fizyczne przetrwanie w czasach nowożytnych (XVII-XVIII wiek). Określenie etnicznej, czy narodowej przynależności jest problematyczne, należy przyjąć że Sulioci to autochtoniczna ludność bałkańska, będąca uciekinierami z różnych rejonów Epiru, Tesprotii i Czamerii, w przeszłości posługująca się językiem, zbliżonym do albańskiego i (równolegle) językiem greckim. Sulioci zaistnieli na arenie międzynarodowej prowadząc krwawe walki z Ali Paszą (relacjonowane w prasie europejskiej). Hart ducha kobiet, po wyczerpaniu się amunicji, wybierających wraz z dziećmi śmierć w przepaści (1803 r.), należy dziś do kanonu greckiego wychowania, a samo miejsce - cel szkolnych wycieczek.

Aleja (franc. allée – droga) – reprezentacyjna ulica w mieście lub utwardzona droga piesza w parku lub lesie, wysadzana po obu stronach drzewami i krzewami; czasem też droga pomiędzy równoległymi szeregami fontann lub rzeźb. Może pełnić funkcję promenady lub bulwaru.

Wybitni Arwanici nowożytnego państwa greckiego

Uczestnicy powstania 1821

Andreas Miaulis - admirał, następnie polityk, jego imieniem nazwano główną, nadmorską aleję Pireusu (Miaouli Akti)

Markos Botsaris - przywódca Suliotów, obrońca Messolongion

Laskarina Bubulina - kobieta-kapitan, dowódca wojennej floty kupców, walczącej z jednostkami tureckimi

Nikolaos Krieziotis - dowódca powstania na wyspie Eubea

Prezydenci Republiki Grecji

Pavlos Kounturiotis - admirał, następnie polityk

Teodoros Pagkalos - generał, dyktator

Premierzy Grecji

Ktisos Tzawelas

Georgios Kountouriotis

Antonios Kriezis (powstaniec 1821, następnie polityk)

Athanasios Miaulis

Diomidis Kiriakos

Theodoros Pagkalos

Alexandros Korizis

Petros Voulgaris

Alexandros Diomidis-Kiriakos

Duchowieństwo współcześnie

aktualny zwierzchnik Greckiego Kościoła Prawosławnego, arcybiskup Ieronimos II

Politycy współcześnie

Theodoros Pagkalos - wicepremier w rządach Andrasa Papandreu (tj 2009-2011) i Lukasa Papadimosa, czyli w aktualnym, koalicyjnym rządzie Grecji.

inne dziedziny, współcześnie

Irene Papas, czołowa aktorka dramatyczna powojennej Grecji

Żegluga – jedna z form komunikacji, transport wodny. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.

Jeorios Andreas Papandreu, Γεώργιος Ανδρέας Παπανδρέου (ur. 16 czerwca 1952), grecki polityk, syn i wnuk dwóch greckich premierów, minister edukacji i spraw religijnych w latach 1988-1989 oraz 1994-1996, minister spraw zagranicznych w latach 1999-2004. Przewodniczący Panhelleńskiego Ruchu Socjalistycznego (PASOK) od 2004, przewodniczący Międzynarodówki Socjalistycznej od 2006. Premier Grecji od 6 października 2009 oraz minister spraw zagranicznych od 7 października 2009.

Przypisy

1821 Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ - uniwersytecka praca zbiorowa, tomy Α,Β,Γ - wyd. Skai Biblio, Ateny 2010.
Arwanici - raport Greckiego Komitetu Helsińskiego