Askia Muhammad Ture Wielki - Polski Serwis Naukowy

Państwo Songhaj ok. roku 1500

Grób Askii

Akia Muhammad Ture Wielki; Muhammad ibn Bakr Ture (zm. 1538) – założyciel dynastii Askia, najwybitniejszy władca państwa Songhaj leżącego w Afryce Zachodniej.

Biografia

Przejęcie władzy

Niewiele wiadomo o jego pochodzeniu. Był jednym z wodzów armii władcy Songhaju Sunni Alego. Po śmierci tego władcy w 1492 roku Askia Muhammad wystąpił zbrojnie przeciwko jego synowi Sunni Baru, którego pokonał w bitwie pod Anfao 12 kwietnia 1493 roku. W następstwie tego zwycięstwa sam objął władzę nad krajem. Po objęciu tronu, Askia Muhammad przystąpił do wcielania w życie programu głębokich reform. Zwalczał tolerowane przez poprzednią dynastię wierzenia pogańskie i wprowadzał ortodoksyjny islam. Rozbudował też administracje, tworząc ministerstwa odpowiedzialne za sprawy finansów, wymiar sprawiedliwości, sprawy wewnętrzne i rolnictwo. Utworzył też potężną armię i flotyllę łodzi wojennych na rzece Niger.

Tuaregowie – lud berberyjski zamieszkujący obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso. Sami nazywają siebie „Kel tagoulmoust” oznaczającą ludzi noszących zasłonę („zasłaniający twarz”)

Mossi - lud afrykański zamieszkujący głównie Burkina Faso (stanowi tam ok. 40% mieszkańców), ponadto grupy w Ghanie i Wybrzeżu Kości Słoniowej. Ogółem około 6,2 miliona osób.

Wojny

W latach 1495-1497 Askia odbył pielgrzymkę do Mekki. Po powrocie rozpoczął serię wypraw wojennych, których celem było rozszerzanie granic jego państwa oraz wpływów islamu. W latach 1498-1502 podporządkował sobie lud Mossi z Jatengi (Górna Wolta). Następnie w latach 1505-1506, skierował się przeciwko Tuaregom z masywu Aïr (okolice Agadez w Nigrze). W latach 1507-1514 jego wojska walczyły w Senegalu oraz na granicy dzisiejszego Nigru i Nigerii przeciwko Fulanom i Borgu. Jednak ta długa kampania nie przyniosła spodziewanych rezultatów. Mimo odniesionych zwycięstw nie udało się na trwałe podporządkować ludów północno-wschodniej Nigerii. Na domiar złego w czasie walk zbuntował się jeden z wasali Askii – władca Kebbi. Choć rebelia został stłumiona, stało się jasne, że dalsza ekspansja terytorialna Songhaju stała się już niemożliwa.

Nigeria, Federalna Republika Nigerii (Federal Republic of Nigeria) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską, najludniejsze na kontynencie afrykańskim. Nazwa państwa pochodzi od rzeki Niger, a pierwszy raz pojawiła sie w artykule gazety The Times z 1897 roku. Sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem.

Aïr - wyżyna w Nigrze w południowej części Sahary. Zbudowana jest ze skał prekambryjskich. Średnia wysokość wynosi 800 m. Przecinają ją wadi, a ponad powierzchnię wznoszą się wygasłe wulkany (najwyższy szczyt - Baguezane 2022 m n.p.m.). Porasta ją roślinność pustynna i półpustynna. Zamieszkują ją koczownicy, którzy hodują wielbłądy i bydło. Na terenie wyżyny wydobywa się rudy uranu.

Utrata władzy

Wkrótce potem stan zdrowia Askii Muhammada zaczął się z wolna pogarszać. Równocześnie między jego synami pojawiły się spory o sukcesję tronu. W 1528 roku ociemniały i schorowany Askia został usunięty z tronu przez syna Musę i osadzony na niewielkiej wyspie na rzece Niger. Z zesłania uwolnił go kolejny syn Ismail, po objęciu tronu. Askia Muhammad powrócił do stolicy Gao, gdzie na krótko przed śmiercią uroczyście przekazał Ismailowi swój miecz i turban.

Songhaj - średniowieczne państwo istniejące w VII-XVI w. na terenie zachodniej Afryki. Od XII w. wpływy islamskie, następnie przejściowo uzależnione od Mali (XIV w.). Rozkwit i szczyt potęgi w drugiej połowie wieku XV oraz pierwszym ćwierćwieczu XVI, gdy Songhaj opanował ośrodki handlowe - Timbuktu i Dżenne, przejmując kontrolę nad szlakami handlowymi. W okresie tym państwem rządził Muhammad Ture. Po jego detronizacji kraj znalazł się w stanie kryzysu politycznego. Porządek w kraju przywrócił dopiero Daud (1549-1582), za którego rządów nastąpiło odrodzenie gospodarcze kraju. W roku 1590 sułtan Maroka Ahmad I al-Mansur rozpoczął wojnę z państwem Songhaj. Pretekstem stało się niedotrzymanie postanowień układów handlowych. Na czele armii sułtańskiej stanął Hiszpan Dżawdar. 4-tysięczna armia uzbrojona w broń palną i artylerię, rozbiła doszczętnie Songhajczyków w bitwie pod Tondibi.

Niger – trzecia pod względem długości i powierzchni dorzecza rzeka Afryki (po Nilu i Kongo). Od rzeki nazwę wzięło państwo Niger. Jest najważniejszą rzeką Afryki Zachodniej, jej długość wynosi 4184 km, a powierzchnia dorzecza ok. 2,3 mln km². Płynie na terytorium Gwinei, Mali, Nigru, Beninu i Nigerii.

Źródła

Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000.