Asklepiadej - Polski Serwis Naukowy

Asklepiadej (łac. versus Asclepiadeus) to iloczasowa miara wierszowa stosowana w starożytności w Grecji i Rzymie. Nazwa pochodzi od imienia poety greckiego z III wieku p.n.e. Asklepiadesa z Samos, przyjaciela Teokryta.

Asklepiadeje stosowali m.in. z poetów greckich Safona i Alkajos, z Rzymian - Katullus i Horacy.

Wyróżnia się dwie postaci tego wiersza, znane jako asklepiadej mniejszy i asklepiadej większy.

Metrum (miara, wzorzec rytmiczny) – w nauce o wierszu obok pojęcia rymu wprowadza się również pojęcie metrum najczęściej dla oznaczenia rymu najzupełniej regularnego, bądź też wzorcowej miary rytmicznej, która każdorazowo aktualizuje się w materiale fonicznym konkretnego utworu. Termin "metrum" albo "wiersz metryczny" bywa używany również w węższym zakresie w odniesieniu do wiersza antycznego, a w poezji nowożytnej jako określenie wiersza sylabotonicznego (stopowego), zwanego również miarowym.

Teokryt (gr. Θεόκριτος Theokritos, około 310 p.n.e. – około 250 p.n.e.) – grecki poeta z Syrakuz, uważany za twórcę sielanki. Przebywał w Aleksandrii na dworze Ptolemeusza II Filadelfosa.

Asklepiadej mniejszy

Asklepiadej mniejszy powstaje przez rozszerzenie glikoneja o jeden chorijamb. W roli cezury występuje przeważnie diereza po pierwszym chorijambie. Ogólny schemat metryczny jest następujący (A -arsa, b - sylaba krótka, a - sylaba obojętna):

aaAbbA // AbbAba

Iloczas to opozycja fonologiczna samogłosek długich i krótkich. Z iloczasem mamy do czynienia wówczas, gdy w jakimś języku dwa wyrazy lub dwie formy różnią się między sobą tylko długością samogłoski i ta różnica długości decyduje o różnicy znaczenia.

Pirychej - w metryce iloczasowej stopa metryczna złożona z dwóch krótkich sylab. W wierszach polskich odpowiednikiem jest sekwencja złożona z dwóch sylab nieakcentowanych. Stopa ta nie ma samodzielnego znaczenia, gdyż nie istnieją utwory bez akcentów lub długich sylab. Stopa ta też zwykle nie jest używana do klasyfikacji regularnych układów wierszowych (takich jak trzynastozgłoskowiec jambiczny), gdyż bardziej naturalne jest użycie którejś z trzysylabowych lub czterosylabowych stóp. Natomiast nadaje się ona do opisywania w językach bez iloczasu (lub o ograniczonym iloczasie) zastąpień którejś z pozostałych stóp dwusylabowych (jamb, trochej) w celu urozmaicenia struktury rytmicznej wiersza.

Przykład: Maecenas, atauis edite regibus (Horacy)

U poetów eolskich nagłos asklepiadeja mniejszego jest swobodny (może być spondejem, trochejem, jambem lub pirychejem), u Rzymian zaś, którzy idą tu przypuszczalnie za manierą poezji aleksandryjskiej, jest wyłącznie spondeiczny.

Asklepiadej większy

Asklepiadej większy powstaje z asklepiadeja mniejszego przez rozszerzenie go o jeszcze jeden chorijamb. Schemat:

Safona, Safo, Sapfo (gr. Σαπφώ, łac. Sappho) – najsławniejsza poetka starożytnej Grecji z przełomu VII i VI wieku p.n.e., wybitna przedstawicielka poezji lirycznej (liryka eolska).

Spondej (łac. spondeus, z gr. spondeíos) to stopa metryczna złożona z dwóch sylab długich (w wierszach iloczasowych) lub akcentowanych (w wierszach akcentuacyjnych). Nazwa pochodzi od greckiego wyrazu sponde (oznaczającego libację) mającego ten właśnie układ sylab; ponadto śpiewane podczas libacji pieśni składały się właśnie ze spondejów, przez co miały powolny i uroczysty charakter.

aaAbbA // Abba // AbbAba

Przykład: Alfene, immemor atque unanimis false sodalibus (Katullus)

Pozostałe uwagi jak do asklepiadeja mniejszego.