AszantiArtykuł - Aszanti - pochodzi z Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)Suplement Afryka Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,316 mln km² powierzchni, czyli 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Zamieszkuje go 14% populacji Ziemi t.j. 950 mln ludzi (2008). Mówi się o nim, iż jest oryginalnie położony, gdyż przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.Afryka Zachodnia Afryka Zachodnia – umowna nazwa określająca tereny położone w Afryce na północ od Zatoki Gwinejskiej i na południe od Sahary. Obejmuje obszary zachodniego Sahelu, zachodniego Sudanu, a także częściowo tereny podrównikowych lasów deszczowych.Akan (lud) Akan są grupą językową zachodniej Afryki, składającą się z plemion Akuapem, Aszanti, Akyem, Baoulé, Brong, Fante i Nzema zaludniających Ghanę i Wybrzeże Kości Słoniowej. Od XV do XIX wieku ludzie Akan zdominowali kopalnie i handel złota w regionie. Gałęziami Akan są Abron i Afutu.Aneksja Aneksja (z łac. annexio - przyłączenie) – zagarnięcie, przyłączenie przez jedno państwo całości lub części terytorium innego państwa, najczęściej przy użyciu siły lub w wyniku wygranej wojny. Współcześnie zakazana przez prawo międzynarodowe. Przykładem aneksji jest np. zagarnięcie przez Niemcy w wojnie z Francją w 1871 Alzacji i Lotaryngii, aneksja przez Niemcy zachodnich terenów Polski w październiku 1939 r., czy aneksja przez ZSRR - w październiku 1939 - terenów wschodnich województw II Rzeczypospolitej, a w czerwcu 1940 państw nadbałtyckich: Litwy, Łotwy, Estonii, i rumuńskiej Besarabii.Anglia Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Ponadto oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn. Patronem Anglii jest święty Jerzy.Arabowie Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.Asantehene Asantehene jest tytułem władców Aszanti. Chociaż dzisiaj jest tylko tytułem reprezentacyjnym, kiedyś był ważnym stanowiskiem, takim jak przywódca Konfederacji Aszanti. Asantehene koronowany jest na Złotym Stolcu, znanym jako Sika 'dwa, a urząd ten niekiedy nazywany jest jego imieniem.Czarna Afryka Czarna Afryka (także: Afryka Subsaharyjska) – nazwa stosowana dla określenia części Afryki na południe od Sahary, zamieszkanej w większości przez ludność czarnoskórą. Potocznie wyróżnia się Murzynów, Buszmenów, Hotentotów, Pigmejów, ale faktycznie ludność czarnoskóra Afryki dzieli się na negroidów właściwych (ludy Bantu i ludność Afryki Zachodniej) oraz Nilotów (Etiopia, Somalia, a także takie plemiona jak Masajowie).Dahomej Dahomej (Dahomey) – dawne państwo w Afryce Zachodniej, na obszarze dzisiejszego Beninu[1], które powstało w XVII wieku jako centrum handlu niewolników na tzw. Wybrzeżu Niewolniczym. W 1. połowie XIX wieku podbił inne mniejsze państewka tego regionu, dokonując tego przy pomocy niezwykle brutalnej armii złożonej z 12 000 kobiet [2]. Wkrótce sam stał się kolonią francuską w 1892. Jednak wojna rozpoczęta w tym samym roku po dwóch latach przyniosła mu ponowną kilkuletnią niepodległość w latach 1894-1899. W latach 1904-58 wchodził w skład Francuskiej Afryki Zachodniej. W latach 1958-59 jako odrębna republika autonomiczna wchodził w skład Wspólnoty Francuskiej. W 1960 uzyskał niepodległość. Dopiero w 1975 zmienił nazwę na Benin, nawiązującą do innego dawnego państwa afrykańskiego, które istniało na terenach dzisiejszej Nigerii.Denkyira Denkyira był narodem ludzi Akan żyjącym w dzisiejszej południowej Ghanie od roku 1620, wcześniej nazywani byli Agona od nazwy miasta Agona. Władcą Denkyira był Denkyirahene, a ich stolicą była Jukwaa. Pierwszym Denkyirahene był Mumunumfi.Etnolingwistyka Etnolingwistyka jest to dziedzina badań lingwistycznych, której przedmiotem są wzajemne związki między językami, myśleniem, zachowaniem się człowieka i rzeczywistością, to znaczy między formalną strukturą języka panującą powszechnie a resztą kultury społeczności posługującej się danym językiem.Powiązane hasła: Średniowiecze, Afryka, Afryka Zachodnia, Akan (lud), Aneksja, Anglia, Arabowie, Artefakt, Asantehene, Aszanti (ujednoznacznienie), Biurokracja, Broń, Cape Coast, Centralizacja, Czarna Afryka, Dahomej, Danina, Danina publiczna, Denkyira, Elmina, Etnolingwistyka, Europa, Fante, Fort, Francja, Ghana, Grupa etniczna, Gubernator, Guru, Hausa, Hierarchia, Holandia, Imperializm, Imperium, Imperium Brytyjskie, Imperium Ghany, Imperium Mali, Indie Zachodnie, Insygnia, Joruba, Karabin, Karabin maszynowy, Karabin maszynowy Maxim, Kilometr, Klimat podzwrotnikowy, Kość słoniowa, Kola (roślina), Kolonializm, Kolonizacja, Konfederacja, Koronacja, Król, Królestwo Benin, Kumasi, Kwaku Dua III Asamu, Lenno, Liczba ludności, Migracja, Minerał, Ministerstwo, Monarchia, Monarchia absolutna, Niewolnictwo, Niewolnik, Niger (rzeka), Okomfo Anokye, Orzech, Osei Tutu, Oyo (państwo), Partyzant, Podział administracyjny, Polityka, Pora deszczowa, Portugalia, Postępowanie sądowe, Pra, Procent, Protektorat, Region Ashanti, Regiony Ghany, Sąd, Sędzia, Songhaj (średniowieczne państwo), Stolica, Symbol, Synonim, Szlachta, Umowa międzynarodowa, Władza ustawodawcza, Władza wykonawcza, Wielka Brytania, Wieloryb, Wojna Aszanti z Fante, Wojna Ga z Fante, Wojna o Złoty Stolec, Wojny Aszanti, Wybrzeże, Wybrzeże Kości Słoniowej, Wyrok, XIII wiek, XIX wiek, XVII wiek, XVI wiek, Yaa Asantewaa, Złote Wybrzeże (Afryka), Złote Wybrzeże (kolonia brytyjska), Złoto, Złoty Stolec, 
 Aszanti również Asante, Aszantowie - dominująca grupa etniczna we współczesnej Ghanie. W średniowieczu tworzyli potężne imperium w Afryce Zachodniej. Przed europejską kolonizacją ludzie Aszanti poprzez handel rozwinęli potężne imperium w Afryce Zachodniej. Przed XIII wiekiem ludzie Akan migrowali na obszar pasa leśnego dzisiejszej Ghany i założyli tam małe stany w pagórkowatym terenie, mniej więcej tu, gdzie leży współczesne Kumasi. W okresie szczytowym Imperium Mali Aszanti, a w szczególności ludzie Akan stali się bogaci handlując złotem wydobytym w kopalniach na ich terytorium. Aktualnie te kopalnie są własnością spółki AngloGold. Później Aszanti rozwinęli potężną Konfederację Aszanti i stali się najpotężniejszą grupą etniczną w granicach Złotego Wybrzeża, współzawodniczącą z inną grupą Akan - Fante. Stali się potężni w okresie kolonializmu sprzedając złoto i niewolników w zamian za broń. Aszanti był jednym z niewielu stanów afrykańskich zdolnych stawić poważny opór europejskim imperialistom. W latach 1826-1896 Wielka Brytania prowadziła cztery wojny przeciw królom Aszanti (znane jako Wojny Brytyjczyków przeciwko Aszanti), w jednej z nich użyto po raz pierwszy karabinów maszynowych Maxim. W roku 1900 brytyjczycy w końcu podbili królestwo i przemianowali je na Kolonię Złotego Wybrzeża. Czczoną postacią w historii Asante jest Yaa Asantewaa, przywódczyni oporu przeciw brytyjskiemu kolonializmowi w roku 1896. Posiadającym duże znaczenie dla kultury Aszanti artefaktem, ważnym jeszcze dzisiaj jest złoty taboret. Złoty Stolec Aszanti jest święty i mógł być dotykany tylko przez Asantehene. W roku 1900 brytyjski gubernator Złotego Wybrzeża Frederick Hodgson spróbował objąć Złoty Stolec (uważany za insygnium władzy) pytając: Gdzie jest Złoty Stolec? Jestem przedstawicielem najwyższej władzy. Dlaczego przekazaliście mi zwykłe krzesło? Dlaczego z okazji mojego przybycia do Kumasi nie przyniesliście Złotego Stolca bym na nim usiadł ?. Poszukiwanie Złotego Stolca dało początek oporowi, który prowadził do wojen Asante. Aszanti mówią językiem Twi, podobnym do Fante ale z powodu wpływu Aszanti używanym szerzej, przez około 7 milionów ludzi.
GenezaAszanti, Adansi, Akyem, Assin i Denkyira zaludniające Ghanę, podobnie jak Baoulé z Wybrzeża Kości Słoniowej są podgrupami zachodnioafrykańskiego narodu Akan, który wcześniej, po upadku Imperium Ghany w XIII wieku przywędrował z sąsiedniego regionu położonego na północny zachód od rzeki Niger. Dowodem tego są procesje i obrzędy Aszanti będące pozostałością starożytnych ceremonii Ghany. Etnolingwistycy udowodnili migrację poprzez badanie użycia poszczególnych słów i indywidualne sposoby wymowy wzdłuż całej zachodniej Afryki. Imperium Ghany było geograficznie odmienne od dzisiejszej Ghany. Niektóre z jego narodów, przede wszystkim Akan wyruszyły w miejsce dzisiejszej Ghany, wskutek czego powstała zbieżność nazw. Organizacja polityczna, jaką byli Akan skupiała różne klany, na czele każdego z nich stał najwyższy wódz nazywany Amanhene. Jeden z tych klanów Oyoko osiadł w lasach regionu podzwrotnikowego Ghany, zakładając centrum w Kumasi. W połowie XVII wieku Oyoko pod wodzą Oti Akenten zaczęli jednoczyć inne klany Aszanti w luźnej konfederacji, która powstała, nie burząc porządku i nie odbierając władzy wodzom żadnego klanu. Częściowo było to skutkiem działań wojskowych ale w głównej mierze poprzez jednoczenie się przeciw Denkyira, którzy poprzednio zdominowali ten region. 
GeografiaAszanti osiedlali się w centralnej części dzisiejszej Ghany, około 300 km od wybrzeża. Ogromne terytorium jakie zajmują jest najgęściej zalesione i właśnie z powodu bogactwa lasów, ziem i minerałów (złoto) jest najbogatsze w kraju. Region Ashanti jest teraz regionem administracyjnym w granicach Ghany i miejscem, gdzie większością mieszkańców są Aszanti. Kumasi, stolica dzisiejszego regionu Ashanti była też historyczną stolicą Królestwa Aszanti. Aktualnie w regionie Ashanti mieszka około 2 milionów ludzi, głównie Akan, Akuapem, Fante i inne grupy etniczne, stanowi to około 44% populacji Ghany. Aszanti mają znaczny wpływ na współczesną politykę Ghany. Historia i kulturaKrólestwo AszantiAszanti przeszli drogę od stanu lennego do konfederacji stanów i ostatecznie zostali scentralizowanym i hierarchicznym królestwem. Początkowo jako poddany stanu Denkyira, głównej potęgi Akan w XVI wieku, Królestwo Aszanti albo Asante wyrosło z konfederacji stanów mówiących językiem Akan prowadzonych przez Osei Tutu, pierwszego Asantehene. Wykorzystując Kumasi jako centralną bazę oraz przymierze z niższymi przybrzeżnymi stanami Akan w celach handlowych, Osei Tutu sprowokował i ostatecznie pokonał Denkyira w roku 1701. Rozumiejąc słabość luźnej konfederacji stanów Akan Osei Tutu wzmocnił centralizację sąsiednich grup Akan i rozszerzył kompetencje sądownictwa wewnątrz scentralizowanego rządu. W ten sposób ta luźna konfederacja małych miast-państw wyrosła na królestwo albo imperium zamierzające rozszerzyć swoje granice. Nowo zdobyte obszary otrzymały alternatywę dołączenia do imperium albo pozostania stanami lennymi. Złoty StolecSynonimem Aszanti jest legenda o Złotym Stolcu (Sika 'dwa). Legenda faktycznie mówi o narodzeniu Królestwa Aszanti. W XVII wieku kiedy Aszanti uniezależnili się od Denkyira, inny silny stan - Akan zwołał spotkanie władców wszystkich klanów związanych umową. Podczas tego spotkania Złoty Stolec został sprowadzony z niebios przez Okomfo Anokye, wielkiego Guru i mędrca aby ustanowić pierwszego Asantehene, którym był Osei Tutu I. Złoty Stolec spłynął w dół prosto do łona Osei Tutu. Okomfo Anokye oznajmił, że taboret ten ma być symbolem lojalności wobec nowej Unii Aszanti (Asanteman), a Osei Tutu został zaprzysiężony jako Asantehene. Nowo powstała Unia poszła walczyć z Denkyira, pokonując ich w walce. Złoty Tron jest święty dla Aszanti, którzy wierzą, że mieści w sobie dusze narodu Asante, żyjących, martwych i nienarodzonych. Tak jak człowiek nie może żyć bez duszy, tak Aszanti przestaliby istnieć gdyby Złoty Stolec został im odebrany. On nie jest tylko świętością, on jest symbolem narodowości, symbolem, który wiąże albo jednoczy wszystkich Aszanti. W roku 1900 miała miejsce próba przejęcia Złotego Stolca przez gubernatora brytyjskiego Złotego Wybrzeża Fredericka Hodgsona, która doprowadziła do powstania prowadzonego przez Yaa Asantewaa, trwającego kilka miesięcy, a znanego jako Wojna o Złoty Stolec. GeografiaKonfederacja była jednym z szeregu królestw na całej długości wybrzeża włączając Dahomej, Benin i Joruba. Wszystkie z tych stanów opierały się na handlu, szczególnie złota, kości słoniowej i niewolników, którzy byli sprzedawani najpierw portugalskim, a później holenderskim i brytyjskim kupcom. Region był też gęsto zaludniony i miał wielkie nadwyżki produkcji rolnej, pozwalające na tworzenie bogatych obszarów miejskich. Osei Tutu i jego następcy nadzorowali kierunek politycznego i kulturalnego ujednolicenia i unia osiągnęła swój pełny obszar w roku 1750, pozostając przymierzem kilku dużych miast, które uznały zwierzchnictwo władcy Kumasi, znanego jak Asantehene. Nowy kraj Aszanti był też bogaty w złotonośne rzeki i orzechy koli, wkrótce zaczęli handlować z Imperium Songhay, stanami Hausa i do roku 1482 z Portugalczykami w przybrzeżnym forcie São Jorge da Mina, późniejszym miastem Elmina. RządNa szczycie hierarchii Aszanti zasiadał Asantehene, król Aszanti. Każdy Asantehene był koronowany na świętym Złotym Stolcu, przedmiocie, który stał się symbolem absolutnej potęgi króla. Jako król, Asantehene dysponował ogromną władzą ale nie cieszył się absolutną władzą królewską i był zobowiązany dzielić władzę ustawodawczą i wykonawczą z wyrafinowaną biurokracją Asante. Asantehene był jedyną osobą w Aszanti, która mogła wydawać wyroki śmierci. Podczas wojny król działał jako najwyższy dowódca armii, jakkolwiek w XIX wieku faktyczną władzę sprawowało Ministerstwo Wojny w Kumasi. Każdy członek konfederacji był też zobowiązany oddawać roczną daninę do Kumasi. Unikalny w Afryce Zachodniej rząd Aszanti oparty był na wyrafinowanej biurokracji w Kumasi, z oddzielnymi ministerstwami zajmującymi się sprawami stanu. Godnym uwagi było Ministerstwo Spraw Zagranicznych Aszanti w Kumasi; mimo jego małego rozmiaru Ministerstwo pozwoliło, żeby stan realizował skomplikowane umowy z obcymi mocarstwami, a sam urząd indywidualnie zajął się załatwianiem innych spraw w stosunkach z Brytyjczykami, Francuzami, Holendrami i Arabami. Niższą od Asantehene lokalną władzą w każdej miejscowości był mianowany obirempon (dosłownie "duży człowiek"), osobiście wybierany przez Asantehene i pochodził przeważnie z lojalnego, szlachetnego rodu, często był z nim spokrewniony. Obirempon posiadał sporą władzę ustawodawczą w swoim regionie, większą niż miejscowi szlachcice z Dahomeju ale mniejszą niż regionalni gubernatorzy Imperium Oyo. W dodatku przy załatwianiu spraw administracyjnych i ekonomicznych regionu obirempon działał też jako Najwyższy Sędzia regionu, przewodnicząc w procesach sądowych. Europejska kolonizacjaPrzeszłością konfederacji była jej powolna centralizacja. Na początku XIX stulecia Asantehene korzystał z rocznej daniny by utrzymać stałą, uzbrojoną w karabiny armię, która pozwoliłaby na lepszą kontrolę konfederacji. Pomimo używanej nazwy "konfederacja" był to jeden z najbardziej scentralizowanych stanów subsaharyjskiej Afryki. Aszanti silnie sprzeciwiali się próbom ich podbicia przez Europejczyków, głównie Brytyjczyków. Stanęli więc w jednym szeregu z Holendrami by ograniczyć brytyjski wpływ w regionie. Wielka Brytania jednak zaanektowała sąsiednie obszary, w tym Fante. W roku 1807 zatargi z Fante doprowadziły do wojny, w której Aszanti pod wodzą Osei Bonsu (Osei wieloryb) odnieśli zwycięstwo. W roku 1811 w wojnie Ga z Fante, odnieśli mniejsze sukcesy, mimo to zdobyli brytyjski fort. W 1814 rozpoczęli inwazję na Złote Wybrzeże z różnymi wynikami, zdołali jednak pokonać kilka plemion Fante wzdłuż wybrzeża. W roku 1821 Korona brytyjska przejęła kontrolę nad przybrzeżnymi składami handlowymi od spółki Africa Company. W 1823 Asantehene Osei Bonsu zmarł i został zastąpiony przez Osei Yaw Akoto. Następnie Aszanti przypuścili atak na brytyjskie placówki przybrzeżne. W styczniu 1824 walczyli przeciw połączonym oddziałom Afrykanów i Brytyjczyków dowodzonych przez sir Charlesa McCarthy'ego. Z bitwy tej Aszanti wyszli zwycięsko, a McCarthy został zabity (jego odcięta głowa była trzymana jako trofeum przez wiele lat). W roku 1826 Aszanti walczyli przeciwko Brytyjczykom i ich sprzymierzonym przybrzeżnym plemionom. Tę kampanię Aszanti przegrali. Podpisany przez dwie strony w roku 1831 traktat zaprowadził 30 lat pokoju. Granice Aszanti zostały uznane przez Brytyjczyków ale Aszanti byli zmuszeni uznać brytyjską kontrolę nad większą częścią wybrzeża. Bezsporną granicą była rzeka Pra. Podczas potyczek ze szczepami sprzymierzonymi z Brytyjczykami, Aszanti dwukrotnie w latach 1853 i 1854 przekroczyli rzekę Pra. W roku 1863 wielu Aszanti przekroczyło Pra w pogoni za zbiegiem Kwesi Gyani. Brytyjski gubernator przestraszył się i poprosił wojska z Anglii o dokonanie inwazji na Konfederację Aszanti, prośba została odrzucona. Brytyjczycy wysłali wojsko z Indii Zachodnich by chronić terytorium brytyjskie ale z powodu chorób wywołanych porą deszczową kilka miesięcy później zostali wycofani. W roku 1874 Brytyjczycy przeprowadzili ofensywę i wkroczyli do ojczyzny Aszanti. Kolumna składająca się z 2500 brytyjskich, kilku tysięcy z Indii Zachodnich i afrykańskich żołnierzy, którą dowodził sir Garnet Wolseley złupiła, a następnie spaliła Kumasi. Brytyjczycy formalnie zamienili przybrzeżne regiony na Kolonię Złotego Wybrzeża. W roku 1891 Aszanti odrzucili nieoficjalną ofertę stania się brytyjskim protektoratem. W latach 1894-1895 rozpoczęli z Anglią negocjacje w tej sprawie oraz w sprawie przyjęcia brytyjskiego rezydenta w Kumasi, który byłby doradcą w podejmowaniu poważnych decyzji zapadających w Kumasi. W grudniu 1895 sir Francis Scott opuścił Cape Coast z siłami ekspedycyjnymi i przybył do Kumasi w styczniu 1896. Asantehene nakazał swym poddanym aby nie sprzeciwiali się temu. Niebawem do Kumasi przybył również gubernator William Maxwell. Asantehene Agyeman Prempeh został usunięty i zatrzymany. Brytyjski rezydent ulokowany został w mieście na stałe. Królestwo Aszanti odcięte od tradycyjnych szlaków handlowych powoli rozpadało się. W marcu 1900 gubernator Złotego Wybrzeża sir Frederick Hodgson przeniósł się do Kumasi i zażądał Złotego Stolca. To spowodowało powstanie buntu Aszanti, a Hodgson wkrótce uciekł do pobliskiego fortu i znalazł się pod oblężeniem. Ostatecznie fort został uwolniony we wrześniu, a Aszanti zostali poskromieni. Sporadyczne walki partyzantów Aszanti były kontynuowane jeszcze przez kilka lat po tym, jak Asantehene został zmuszony do emigracji. NiepodległośćStosunki się poprawiały i w roku 1926 Asantehene otrzymał ceremonialną kontrolę nad Kumasi. W roku 1935 przywrócona została całkowita rola lidera Aszanti, ale ograniczona do czysto ceremonialnych funkcji. Linki do innych stron:
Suplement C.D. Czarna Afryka Czarna Afryka (także: Afryka Subsaharyjska) – nazwa stosowana dla określenia części Afryki na południe od Sahary, zamieszkanej w większości przez ludność czarnoskórą. Potocznie wyróżnia się Murzynów, Buszmenów, Hotentotów, Pigmejów, ale faktycznie ludność czarnoskóra Afryki dzieli się na negroidów właściwych (ludy Bantu i ludność Afryki Zachodniej) oraz Nilotów (Etiopia, Somalia, a także takie plemiona jak Masajowie).Dahomej Dahomej (Dahomey) – dawne państwo w Afryce Zachodniej, na obszarze dzisiejszego Beninu[1], które powstało w XVII wieku jako centrum handlu niewolników na tzw. Wybrzeżu Niewolniczym. W 1. połowie XIX wieku podbił inne mniejsze państewka tego regionu, dokonując tego przy pomocy niezwykle brutalnej armii złożonej z 12 000 kobiet [2]. Wkrótce sam stał się kolonią francuską w 1892. Jednak wojna rozpoczęta w tym samym roku po dwóch latach przyniosła mu ponowną kilkuletnią niepodległość w latach 1894-1899. W latach 1904-58 wchodził w skład Francuskiej Afryki Zachodniej. W latach 1958-59 jako odrębna republika autonomiczna wchodził w skład Wspólnoty Francuskiej. W 1960 uzyskał niepodległość. Dopiero w 1975 zmienił nazwę na Benin, nawiązującą do innego dawnego państwa afrykańskiego, które istniało na terenach dzisiejszej Nigerii.Denkyira Denkyira był narodem ludzi Akan żyjącym w dzisiejszej południowej Ghanie od roku 1620, wcześniej nazywani byli Agona od nazwy miasta Agona. Władcą Denkyira był Denkyirahene, a ich stolicą była Jukwaa. Pierwszym Denkyirahene był Mumunumfi.Etnolingwistyka Etnolingwistyka jest to dziedzina badań lingwistycznych, której przedmiotem są wzajemne związki między językami, myśleniem, zachowaniem się człowieka i rzeczywistością, to znaczy między formalną strukturą języka panującą powszechnie a resztą kultury społeczności posługującej się danym językiem.Europa Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Fante Fante albo Fanti jest grupą etniczna w południowej Ghanie i częściowo na Wybrzeżu Kości Słoniowej. Aktualnie liczy około 1.850.000 ludzi. W XVIII wieku zawiązali Konfederację, byli sprzymierzeni z Brytyjczykami podczas wojny w latach 1873-1874.Ghana Ghana (Republika Ghany - Republic of Ghana) – państwo w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Togo, Burkina Faso i Wybrzeżem Kości Słoniowej. Nazwa kraju w języku Asante oznacza "Król - Wojownik". Pochodzi od przedkolonialnego, średniowiecznego Imperium Ghany, które jednak rozciągało się na terenach dzisiejszego Mali i Mauretanii. Handel z Europejczykami został po raz pierwszy nawiązany już w XV w., natomiast przedkolonialne królestwo Aszanti zachowało niepodległość aż do roku 1874, w którym to zostało skolonizowane przez Wielką Brytanię. Niepodległość odzyskała w roku 1957.Grupa etniczna Grupa etniczna (inaczej: etnos), w znaczeniach antropologicznym i społecznym - zbiorowość, która postrzega siebie samą i postrzegana jest przez otaczające ją zbiorowości jako odrębną i specyficzną ze względu na jedną lub więcej cech takich jak:Guru Guru (dewanagari गुरु) - w religiach dharmicznych przywódca wspólnoty, przewodnik duchowy i nauczyciel, szanowany, a czasem nawet czczony jako wcielenie bóstwa.Hausa Hausa – (inaczej: Hausańczycy, Hausowie, nazwa własna Hausawa) lud afrykański, którego tereny macierzyste obejmują północno-zachodnią Nigerię i południowy Niger. Skupiska Hausańczyków znajdują się w wielu krajach Afryki Zachodniej wskutek ich działalności handlowej i misjonarskiej. Posługują się językiem hausa.Imperializm Imperializm (łac. imperialis - "imperium", "władza") – polityka państw o statusie lub aspiracjach mocarstwowych, zmierzająca do rozszerzenia ich wpływów politycznych, militarnych, gospodarczych i kulturalnych na obszary do nich nie należące. Jest to również okres historyczny zapoczątkowany w ostatniej ćwierci XIX wieku, odznaczający się światową dominacją kilku wielkich mocarstw. W myśli marksistowskiej, to najwyższe stadium rozwoju kapitalistycznej formacji społeczno-ekonomicznej.Imperium Imperium (od łac. imperium) – określenie wielkiego państwa władającego ogromnym terytorium, najczęściej powstałego drogą podbojów. Za pierwsze imperium jest uważane imperium akadyjskie. Imperium to państwo rozległe terytorialnie i silne politycznie.Imperium Ghany Imperium Ghany istniało w latach 750-1036 i zlokalizowane było w rejonie dzisiejszej południowo-wschodniej Mauretanii i części Mali. Chociaż znane swoim własnym obywatelom Soninke jako Wagadou, w Europie i Arabii oficjalną nazwą imperium było Imperium Ghany. Nazwa pochodziła od tytułu władcy - Ghana, znaczącego Żołnierz Króla. Pierwszy człon w nazwie waga w przybliżeniu tłumaczy się jako stado, tłum, z kolei drugi człon dou jest terminem Mande tłumaczonym jako ląd, kraina i jest najbardziej rozpowszechnioną nazwą od Afryki Centralnej do Zachodniej. Tak więc Wagadou można przetłumaczyć jako Kraj ludzi.Imperium Mali Imperium Mali (1235-1645) było średniowiecznym państwem ludu Mande w Afryce Zachodniej. Imperium zostało założone przez Sundiatę Keitę, późniejszego króla (mansę), i słynęło z bogactwa i hojności jego władców. Obejmowało ono większą część zachodniej części regionu Sudan, a na jego terytorium koncentrowały się szlaki handlowe łączące Afrykę północną z krajami subsaharyjskimi. Szczytowy okres potęgi Mali przypada na okres rządów mansy Kankana Musy I w 1. połowie XIV w. – znany ze swej wyprawy do Mekki i Kairu, przeprowadził podbój szeregu sąsiednich kraju (m.in. Songhaju) a także doprowadził swój kraj do rozkwitu gospodarczego (głównie dzięki handlowi), naukowego i kulturalnego (centrum piśmiennictwa stało się Timbuktu). Imperium Mali miało olbrzymi wpływ na kulturę zachodniej Afryki pozwalając na rozpowszechnienie jego języka, praw i obyczajów wzdłuż rzeki Niger. Z połowy XIV w. pochodzi opis Mali, sporządzony przez arabskiego podróżnika Ibn Battutę. Od tego momentu także datuje się upadek potęgi Mali, którego kluczowymi momentami były porażki w starciach z Songhajem w 2. połowie XV w. i Marokiem pod koniec XVI w.Indie Zachodnie Indie Zachodnie (= Karaiby) to najwcześniejsza z nazw używanych w odniesieniu do wysp położonych w basenie Morza Karaibskiego. Z upływem czasu zaczęto używać innych nazw, takich jak Antyle czy Karaiby. Dzisiaj nazwą Indie Zachodnie określa się jedynie wyspy leżące we wschodniej części Małych Antyli.Joruba Jorubowie, Joruba, Ọmọ Yorùbá – lud afrykański (populacja ok. 27 milionów osób – 2005), posługujący się językiem joruba z wielkiej rodziny nigero-kongijskiej (według niektórych klasyfikacji język ten należy do podrodziny kwa). Zamieszkują zachodnią część Afryki, największe skupiska w Nigerii, Beninie i Togo. Większość Jorubów mieszka obecnie w miastach, trudniąc się handlem i rzemiosłem (tkactwo, kowalstwo, rzeźba). Jorubowie mieszkający na wsi oprócz rolnictwa zajmują się tradycyjną sztuką ludową (rękodziełem).Karabin maszynowy Karabin maszynowy - samoczynna, zespołowa broń palna strzelająca amunicją karabinową o kalibrze do 20 mm. Karabiny maszynowe bardzo często są zasilane taśmą nabojową, gdzie umieszczona jest amunicja.Karabin maszynowy Maxim Maxim – rodzina karabinów maszynowych której pierwowzorem był ciężki karabin maszynowy Hirama Maxima skonstruowany w 1883 roku. Była to broń skomplikowana, droga w produkcji i wymagająca dobrze wyszkolonej obsługi ale przewyższająca pod każdym względem używane wcześniej kartaczownice.Kilometr Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³). |
Ten artykuł dotyczy grupy etnicznej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.