Aszdod - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 31°47′40″N 34°38′50″E / 31.79444, 34.64722

Aszdod (hebr. אשדוד; arab. إسدود/أشدود, Isdud) – miasto położone w Dystrykcie Południowym w Izraelu.

Leży na wybrzeżu Morza Śródziemnego w północno-zachodniej części pustyni Negew w odległości 25 km na południe od Tel Awiwu, w otoczeniu miasta Jawne, miasteczka Gan Yavne, moszawów Ben Zakai, Kfar Aviv, Nir Galim, Bnei Darom, Gan HaDarom, Shtulim, Sde Uziyahu, Emunim i Beit Ezra, oraz wiosek Nitsan i Nitsan Bet. Jest to ważny port morski i ośrodek przemysłowy Izraela. Na południowy wschód od miasta znajduje się baza lotnicza Hatzor należąca do Sił Powietrznych Izraela. Na północ od miasta jest baza lotnicza Palmachim, kosmodrom Palmachim i Centrum Badań Nuklearnych Soreq, natomiast na południe znajduje się szkoleniowa baza wojskowa Sił Obronnych Izraela - Camp Lahav.

Arka Przymierza (hebr. אָרוֹן הָבְרִית Aron HaBrit) jest dla przedstawicieli judaizmu pierwotnego jednym z elementów przymierza z Bogiem. W Biblii opisana jest jako skrzynia z drewna akacjowego o wymiarach ok. 140x80x80 cm (według National Geographic Channel Arka miała wymiary 120x60x60 cm) obita obustronnie złotą blachą. Zamknięcie Arki Przymierza stanowiła płyta ze złota, tzw. przebłagalnia (hebr. kaporet). W arce przechowywano laskę Aarona (która zakwitła), dzban z manną i dwie kamienne tablice z tekstem Dekalogu. Bóg wręczył te tablice Mojżeszowi na górze Synaj, w trakcie wędrówki ludu Izraela z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Według tradycyjnej chronologii biblijnej miało to miejsce w 1444 p.n.e. Osobą, która miała wyłączne uprawnienie do bezpośredniego dostępu do arki był arcykapłan.
Dystrykt Południowy (hebr.: מחוז הדרום, Mehoz HaDarom) - jeden z sześciu administracyjnych dystryktów w Izraelu, z powierzchnią ziemi 4 478 km². Zamieszkany przez 1 002 400 mieszkańców (dane z 2005). Stolicą dystryktu jest Beer Szewa.

Geografia

Nadmorskie wydmy w otoczeniu Aszdod

Jest to młode miasto utworzone w 1956. Zajmuje ono powierzchnię 47,2 km². Jest położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego, na wzgórzu pomiędzy nadmorskimi wydmami. Jest położone pomiędzy miastami Riszon Le-Cijon na północy i Aszkelon na południu, w odległości 70 km od Jerozolimy i Beer Szewy.

Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.
Kosmodrom Palmachim - tajny ośrodek testów rakietowych położony na wybrzeżu Morza Śródziemnego w bezpośrednim sąsiedztwie bazy Sił Powietrznych Izraela Palmachim, na zachód od miasta Jawne w Izraelu.

W północnej części miasta znajduje się port morski z przyległymi do niego trzema strefami przemysłowymi. Taka lokalizacja wynikała z faktu, że występują tutaj najczęściej wiatry południowe. Dzięki takiemu położeniu, miasto jest wolne od większości zanieczyszczeń przemysłowych. Dzielnice mieszkaniowe powstawały asymetrycznie i w mieście brak konkretnego centrum.

Lewi Eszkol ?/i hebr. לוי אשכול; właśc. Lewi Skolnik (ur. 25 października 1895 w Oratowie pod Kijowem, zm. 26 lutego 1969 w Jerozolimie) - premier Izraela.
Paleolit (starsza epoka kamienia, zob. paleo, lit) - jedna z epok prahistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej, zwany też jako starsza epoka kamienia. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). Termin paleolit wprowadził w roku 1865 angielski uczony John Lubbock [1].

Posiada ono dużą ilość nadmorskich plaż. Dużą tutejszą atrakcją jest położony przy południowej granicy miasta rezerwat przyrody Ashdod Nitzanim Dune Park. W znacznym stopniu komplikuje on plany dalszego rozwoju miasta, które jest mocno ograniczone terytorialnie.

Klimat

Aszdod ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się gorącymi i suchymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami. Wiosna rozpoczyna się w marcu, a w drugiej połowie maja rozpoczyna się lato. Średnia temperatura latem wynosi 27°C, a zimą 12°C. Zimą zdarza się spadek temperatury do 5°C. Największe opady deszczu występują pomiędzy listopadem a marcem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 510 mm.

Autostrada (wł. autostrada, niem. Autobahn, fr.autoroute, ang. motorway, freeway) oznaczona symbolem A (wg Ustawy z dnia 21 marca 1985 – Ustawa o drogach publicznych, stan na 6 kwietnia 2005) – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na pasy ruchu dla różnych szybkości i kierunków (co najmniej dwa w każdą stronę, oddzielone pasem zieleni lub barierami). Autostrada wyposażona jest w miejsca obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi.
Jesziwa (hebr. ישיבה - "posiedzenie"; jeszywa, jeszybot) - rodzaj wyższej szkoły talmudycznej dla nieżonatych studentów. Dawniej pobierali w niej nauki chłopcy w wieku od 13-14 do dwudziestu kilku lat, absolwenci chederu lub szkoły zwanej Talmud-tora. Po ukończeniu jesziwy niektórzy otrzymywali smichę, która uprawniała do objęcia stanowiska rabina.

Temperatura w kolejnych miesiącach roku (w °C) - średnia pomiarów z lat 1981-2000: Źródło danych: Israel Central Bureau of Statistics.

Historia

Starożytność

Pierwsze osadnictwo ludzkie w rejonie dzisiejszego Aszdod datuje się epokę paleolitu. O tutejszej osadzie wspominają teksty spisane w języku ugaryckim w czasach starożytnego Kanaanu. Pod koniec XIII wieku p.n.e. miasto zdobyły i zniszczyły ludy morza. Na początku XII wieku p.n.e. osiedlili się tutaj Filistyni, którzy stworzyli unię pięciu miast. Znajdowało się tutaj centrum uwielbienia przez Kananejczyków boga Dagona.

Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948-1949 jest znana w Izraelu jako Wojna o Niepodległość (hebr. מלחמת העצמאות), natomiast Arabowie nazywają ją an Nakba (arab. النكبة, "Katastrofa"). Była to pierwsza z serii wojen izraelsko-arabskich.
Droga ekspresowa 42 (hebr.: כביש 42) - jest drogą ekspresową w Izraelu, łączącą miasto Aszdod na południu z miastem Riszon Le-Cijon na północy.

Zaraza w Aszdod

Opis biblijny wspomina o Aszdod jako głównym mieście Filistynów (Księga Jozuego 15:46; 1 Księga Samuela 6:17). Doszło wówczas do zdarzenia, że Filistyni zdobyli na Izraelitach Arkę Przymierza, którą zanieśli do miasta Aszdod i umieścili w świątyni boga Dagona. Następnego ranka posąg Dagona leżał powalony twarzą na ziemię. Sytuacja ta powtarzała się, a na mieszkańców miasta spadła zaraza. Ustąpiła ona dopiero wtedy, gdy Filistyni oddali Arkę Izraelitom (1 Księga Samuela 6:5).

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.
Pierwsza Księga Samuela, w Septuagincie Pierwsza Księga Królewska - wg tradycji napisana przez Samuela, który jest główną postacią do dwunastego rozdziału. Potem występuje jako Prorok.

W X wieku p.n.e. rejon Aszdod został opanowany przez Izraelitów i ziemie Filistynów weszły w skład Królestwa Izraela pod panowaniem króla Dawida. W 950 p.n.e. Aszdod zostało zniszczone przez faraona Siamuna. Miasto nie było odbudowywane do co najmniej 815 p.n.e..

Około 715 p.n.e. miasto zdobył i zniszczył asyryjski król Sargon II, który wygnał wszystkich jego mieszkańców. Miasto Aszdod przewodziło powstaniu Filistynów, Żydów, Edomitów i Moabitów przeciwko Asyrii.

Autostrada 4 (hebr.: כביש 4) - droga ekspresowa i autostrada położona w Izraelu. Biegnie ona wzdłuż całej przybrzeżnej równiny przy Morzu Śródziemnym, od przejścia granicznego ze Strefą Gazy (na południu) do przejścia granicznego z Libanem (na północy). Do Porozumienia z Oslo w 1993 droga przebiegała przez Strefę Gazy do przejscia granicznego z Egiptem.
Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20 stopni C oraz łagodne zimy powyżej 0 stopni, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.

W 605 p.n.e. miasto zajął król babiloński Nabuchodonozor II. W 539 p.n.e. miasto zdobył król macedoński Aleksander III Macedoński. Zmieniono wówczas nazwę z Aszdod na Izotus (łac. Azotus). Podczas powstania Machabeuszów miasto zdobył żydowski przywódca Juda Machabeusz. Jego brat Jonatan w 147 p.n.e. zburzył tutejszą świątynię Dagona. W następnych latach odbudowano mury obronne i miasto zaczęło podnosić się z upadku. Pomimo swojej lokalizacji w odległości 6 km od wybrzeża, zarówno Klaudiusz Ptolemeusz jak i Józef Flawiusz opisali Aszdod jako miasto nadmorskie. Być może wiązało się to z faktem, że Aszdod kontrolowało pobliskie wybrzeże, na którym znajdował się port Azotus Paraliyus.

Krykiet – sport drużynowy, w którym mecze rozgrywane są między dwiema drużynami po jedenastu zawodników. Pochodzi z Anglii, gdzie podobna gra była znana już na przełomie XIII i XIV wieku.
Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Średniowiecze

Pozostałości twierdzy Aszdod

Miasto utrzymywało swoje duże znaczenie aż do VII wieku, gdy Arabowie wybudowali cytadelę przy porcie Azotus Paraliyus. Była to twierdza broniąca wybrzeże przed działaniami floty Bizancjum. W X wieku Aszdod znalazło się pod panowaniem Fatymidów. Była to jednak niewielka wieś, położona w strategicznym miejscu, na pomoście pomiędzy Europą a Afryką. W okresie panowania tureckiego wioska pozostawała zapomniana i w 1596 liczyła zaledwie 413 mieszkańców.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).
Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Czasy współczesne

Widok na Aszdod - początek XIX wieku.

Most Halom w Aszdod

Na początku XX wieku wieś była znana jako wieś Esdūd. Populacja wynosiła 5 tys. osób, którzy trudnili się handlem i rolnictwem.

Podczas I wojny arabsko-izraelskiej 1948 Isdud zostało zajęte przez wojska egipskie w dniu 29 maja 1948. Przy tutejszym moście Halom został powstrzymany marsz wojsk egipskich na Tel Awiw. Był to najdalej wysunięty na północ punkt w Palestynie osiągnięty przez egipską armię. W całej okolicy doszło do licznych starć izraelsko-egipskich. W październiku 1948 izraelskie oddziały otoczyły Aszdod, który był ostrzeliwany i bombardowany z powietrza. Wioska została zajęta przez Izraelczyków 28 października 1948. Większość arabskich mieszkańców uciekła wówczas do Egiptu.

Ludy Morza (egip. perasata) - termin wymyślony przez archeologa Gastona Maspero na określenie luźnej konfederacji plemion, które weszły na scenę historyczną w XIII w. p.n.e.
Dawid (hebr. דָּוִד - Dāwiḏ; arab. داود - Dāʾūd) (ur. ok. 1040 p.n.e. – zm. ok. 970 p.n.e.) – postać biblijna, król Izraela od ok. 1010 p.n.e., poeta. Najmłodszy syn Jessego z Betlejem, ojciec Salomona. Ojciec rodu Dawidytów.

W 1953 rzeczoznawcy budowlani i projektanci wybrali te okolice pod budowę nowej elektrowni (Eshkol), która miała zasilać południową część kraju. Do jej budowy przyjechali tutaj robotnicy z Rehovot i Gedery. 1 maja 1956 minister finansów Lewi Eszkol oficjalnie zatwierdził utworzenie nowej miejscowości Aszdod. Do przeprowadzenia prac budowlanych powstała firma Ashdod Company Ltd., założona przez Oveda Ben-Ami i Philippa Klotznika. Pierwsi osadnicy przybyli do Aszdod w listopadzie 1956. Była to grupa 22 żydowskich rodzin z Maroka, do których dołączyli imigranci z Egiptu.

Klaudiusz Ptolemeusz, Ptolemeusz Klaudiusz lub po prostu Ptolemeusz (łac. Claudius Ptolemaeus, gr. Κλαύδιος Πτολεμαῖος Klaudios Ptolemaios; ur. ok. 100, zm. ok. 168) – grecki uczony pochodzący z Tebaidy, który kształcił się i działał w Aleksandrii. Napisał wiele dzieł z dziedziny matematyki, astronomii, geografii i muzyki.
Odsalanie – ogólne określenie procesów usuwania soli i innych minerałów z wody morskiej, w celu uzyskania słodkiej wody zdatnej do nawadniania lub spożycia.

W 1958 ukończono budowę elektrowni Eshkol A, która składa się z trzech bloków energetycznych: dwa po 50 MW i jeden 45 MW. Tuż obok powstał zakład odsalania morskiej wody. W kwietniu 1961 rozpoczęto budowę portu Aszdod, którego otwarcie nastąpiło w listopadzie 1963. Pierwszy zagraniczny statek wpłynął do portu w listopadzie 1965 (był to szwedzki statek "Wiengelgad").

Kanaan, Chanaan (hebr. כְּנַעַן Kənáʻan lub כְּנָעַן Kənāʻan, gr. Χαναάν Chanaan, arab. کنعان Kanʻān) – starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego (teren późniejszej Palestyny, Syrii i Fenicji). Południowa część tych obszarów (Palestyna) wymieniana jest w Biblii jako ziemia obiecana Izraelitom przez Boga.
Sargon II Wielki (Šarrû(m)-kin,"król jest prawdziwy [prawowity] niezachwiany"[1]) – władca Asyrii, który panował w latach 722 p.n.e.- 705 p.n.e..W wyniku przewrotu wojskowego w czasie oblężenia Samarii obalił Salmanasara V. Ojciec króla Asyrii Sanacheryba, założyciel dynastii Sargonidów. Jego żoną była królowa Atalia.

W październiku 1958 Aszdod uzyskało status samorządu lokalnego. W latach 60. do miasta przyjechała duża grupa imigrantów z Rumunii i w latach 70. z Gruzji. Prawa miejskie Aszdod otrzymało w 1968. Od 1991 w Aszdod zaczęli masowo osiedlać się imigranci z krajów byłego ZSRR (ogółem ponad 60 tys. Żydów). Nastąpiła wówczas gwałtowna rozbudowa miasta. W latach 90. miasto przyjęło także dużą liczbę Żydów z Etiopii (Felaszowie). W ostatnich latach osiedlili się tutaj imigranci z Francji, Argentyny i Indii.

Rafineria ropy naftowej - podstawowy zakład przemysłu petrochemicznego wytwarzający paliwa, oleje, smary, asfalty oraz inne surowce wytwarzane z ropy naftowej.
Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.

Demografia

Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2008 roku w mieście żyło 208,1 tys. mieszkańców, z czego 95% to Żydzi. Nieżydowska część mieszkańców to najczęściej wynik małżeństw mieszanych. Niedawne badania demograficzne wykazały, że około 32% mieszkańców miasta jest nowymi imigrantami przybyłymi do Izraela, z czego 85% pochodzi z krajów byłego ZSRR.

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.
Kwiecień – czwarty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 30 dni. Nazwa miesiąca (wg Brücknera) pochodzi od kwitnących wtedy kwiatów (por. ukr. квітень; czes. květen ‛maj’). Dawniej używane były również nazwy: łżykwiat (lub łudzikwiat), brzezień – od brzozy (por. czes. březen i ukr. березень ‛marzec’) i dębień (por. czes. duben ‛kwiecień’). Łacińska nazwa Aprilis (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich.

Populacja miasta pod względem wieku:

Źródło danych: Central Bureau of Statistics.

Religia

Ponad 30% Żydów mieszkających w Aszdod deklaruje się jako ludzie religijni, pomimo to, miasto jest w przeważającej większości świeckie. Największe skupisko religijnych Żydów ortodoksyjnych żyje w osiedlu 7 (Rova Zayin), które posiada wszystkie potrzebne im instytucje, takie jak jesziwy, cheder, mykwa i inne. W mieście jest wiele różnorodnych synagog.

Yud Alef Stadium jest stadionem w Izraelu, w mieście Aszdod. Powstał on w 1966 roku. Na tym stadionie swoje mecze rozgrywają drużyny Maccabi Ironi Aszdod i Hapoel Aszdod. Stadion może pomieścić około 8 000 widzów. Loża dla VIP-ów zajmuje 180 miejsc. Stadion ten jest jednym z niewielu gdzie kibice gospodarzy zasiadają na tej samej trybunie co kibice gości. Nazwa stadionu została przyjęta na cześć sportowców izraelskich poległych w ataku terrorystycznym na Olimpiadzie w Monachium.
Zjednoczone królestwo Izraela (znane również jako królestwo Izraela i Judy) – starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, którego historię szeroko opisuje Biblia. Zgodnie z opisem biblijnym było to potężne państwo obejmujące tereny dzisiejszego Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Syrii i Jordanii. Źródła pozabiblijne dostarczają nielicznych informacji o tym okresie w dziejach Palestyny, dlatego znaczenie, a nawet istnienie zjednoczonego królestwa i jego władców bywa kwestionowane.

Aszdod jest miejscem zamieszkania największej na świecie społeczności Karaimów (około 5 tys. osób).

W mieście jest także kościół protestancki Scandinavian Seamen, założony przez pochodzącego z Norwegii pastora Per Faye-Hansen (Sprawiedliwy wśród Narodów Świata).

Uczelnia religijna Orot Haim

Windsurfing – sport wodny, uprawiany przy użyciu deski i przymocowanego do niej elastycznie pędnika żaglowego. Sport polegający na żeglowaniu podobnym do jachtowego, lecz przy pomocy innego sprzętu. Deski o wyporności od 60-70 do ponad 300 litrów, dzielą się na mieczowe i bezmieczowe (o szerokości dochodzącej nawet do 101 cm, tzw. wide-body lub flapery). Pędnik stanowi zespół masztu, bomu oraz żagla o różnej powierzchni (stosuje się różne żagle dla odpowiedniej siły wiatru oraz umiejętności i postury zawodnika, od 0,5 do 12,5 m²). Do połączenia deski z żaglem stosuje się przeguby gumowe.
Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.

Uczelnia religijna w dzielnicy Rova Zayin

Kienesa karaimska

Protestancki kościół Scandinavian Seamen

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)