Atak na Tarent - Polski Serwis Naukowy

Atak na Tarent (operacja Judgement) – atak brytyjskich samolotów torpedowych na bazę włoskiej marynarki wojennej w Tarencie. Był częścią większej operacji Royal Navy, mającej na celu odzyskanie przez Wielką Brytanię lokalnej przewagi w basenie Morza Śródziemnego. W wyniku nalotu włoska Regia Marina utraciła jeden pancernik, uszkodzeniom uległy dwa inne oraz krążownik ciężki i niszczyciel. Był to pierwszy w historii udany atak samolotów torpedowych startujących z lotniskowca na okręty stacjonujące w dobrze chronionej bazie.

Andrew Browne Cunningham (ur. 7 stycznia 1883 w Dublinie, zm. 12 czerwca 1963 w Londynie) – brytyjski admirał, podczas II wojny światowej w latach 1939-1942 dowódca Floty Śródziemnomorskiej, w latach 1943-1946 Pierwszy Lord Morski.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Planowanie ataku

Koncepcja zaskakującego ataku lotniczego na pozostające w bazie okręty włoskie powstała w połowie lat 30. XX wieku, a skonkretyzowana w 1938 roku. W jej opracowywaniu brał udział ówczesny komandor Arthur L. Lyster, który w czasie I wojny światowej miał okazję dobrze poznać port w Tarencie, stacjonując tam z pancernikiem HMS "Queen Elizabeth".

Krążownik przeciwlotniczy – historyczna klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników lekkich, których przeznaczeniem była ochrona zespołów okrętów przed atakami lotnictwa.
Littorio (30 lipca 1943 roku przemianowany na Italia) – włoski pancernik typu Littorio (zwanego też typem Vittorio Veneto) z okresu II wojny światowej.

Po wybuchu II wojny światowej Morze Śródziemne pozostawało początkowo poza obszarem głównych działań. Sytuacja zmieniła się diametralnie po wystąpieniu Włoch po stronie III Rzeszy i kapitulacji Francji. Dowódca Floty Śródziemnomorskiej, admirał Andrew Cunningham, był zwolennikiem taktyki nastawionej na ofensywę i wyeliminowanie z walki włoskich ciężkich okrętów. Zdawał on sobie sprawę z możliwości zadania decydującego uderzenia przy pomocy lotnictwa pokładowego, ale w tej fazie wojny nie dysponował wystarczającymi siłami. Jedyny podległy mu lotniskowiec, HMS "Eagle" był już przestarzały, zbyt wolny i przenosił za mało samolotów. Dopiero na początku września 1940 roku wzmocnienie bazującej w Aleksandrii floty zespołem kontradmirała Lystera (lotniskowiec HMS "Illustrious", pancernik HMS "Valiant" i krążowniki przeciwlotnicze HMS "Coventry" i HMS "Calcutta") umożliwiło podjęcie na nowo planów uderzenia.

James Fownes Somerville GCB, GBE, DSO (ur. 17 lipca 1882 w Weybridge w hrabstwie Surrey, zm. 19 marca 1949 w Dinder w hrabstwie Somerset) − brytyjski wojskowy, admirał Royal Navy, uczestnik obu wojen światowych. Podczas II wojny światowej dowodził między innymi operacją Catapult, brał udział w pościgu za "Bismarckiem" oraz kierował brytyjską misją morską w Waszyngtonie.
Kontradmirał (kadm., kontradm.) - wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi brygady w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

We wrześniu i pierwszych dniach października 1940 roku sztab Floty Śródziemnomorskiej dopracował plan operacji Judgement. Według jego założeń w nocnym nalocie miały wziąć udział samoloty torpedowe Fairey Swordfish ze zmniejszoną do dwóch osób załogą i zainstalowanymi dodatkowymi zbiornikami paliwa. Samoloty miały startować w dwóch grupach po 15 maszyn, część z nich powinna być uzbrojona w bomby i flary dla oświetlenia celów i odwrócenia uwagi obrońców. Termin przeprowadzenia operacji wyznaczono na noc pełni księżyca 21 października 1940 roku. Był to jednocześnie dzień 135. rocznicy bitwy pod Trafalgarem.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Plan ten został zniweczony przez pożar, który wybuchł w hangarze HMS "Illustrious" 18 października. Jego następstwem było zniszczenie dwóch i uszkodzenie pięciu dalszych samolotów. Wobec tego nowy termin ataku ustalono na noc z 11 na 12 listopada i połączono z wielokierunkowymi działaniami innych zespołów Royal Navy, których celem miało być przeprowadzenie konwoju z zaopatrzeniem na Maltę, zasilenie garnizonu brytyjskiego na Krecie oraz wzmocnienie floty w Aleksandrii. Całość otrzymała kryptonim MB-8. Kolejne korekty do planu wprowadziła awaria systemu tankowania samolotów na HMS "Eagle" wskutek bliskich wybuchów włoskich bomb podczas wcześniejszej akcji bojowej (inne źródła mówią o uszkodzeniu siłowni lotniskowca), która uniemożliwiła jego wykorzystanie operacyjne. W tej sytuacji admirał Lyster postanowił przeprowadzić atak mniejszymi siłami i na HMS "Illustrious" zaokrętowano cześć maszyn z drugiego okrętu. Wychodząc w morze 6 listopada 1940 roku HMS "Illustrious" miał na pokładzie 24 samoloty Fairey Swordfish, 12 myśliwców Fairey Fulmar i 4 Gloster Sea Gladiator.

Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.
Sir Arthur Lumley St George Lyster KCB, CVO, CBE, DSO (ur. 27 kwietnia 1888, Warwickshire, zm. 4 sierpnia 1957, Charminster), oficer marynarki brytyjskiej, wiceadmirał, służył podczas obu wojen światowych.

Włoskie środki obrony portu w Tarencie

Port w Tarencie w latach międzywojennych

Dla rozpoznania ilości i rozmieszczenia artylerii przeciwlotniczej i innych środków obrony włoskiej bazy zaangażowano lotnictwo rozpoznawcze startujące z Malty. Samoloty Martin Maryland z 431. Eskadry Rozpoznawczej doskonale wykonały swoje zadanie, fotografując obszar portu, wraz ze znajdującymi się tam okrętami, rozpoznając rozmieszczenie stanowisk artylerii przeciwlotniczej i balonów zaporowych.

HMS Malaya – pancernik typu Queen Elizabeth – drednotów brytyjskich. Okręt został nazwany od Federacji Stanów Malajskich, której rząd opłacił okręt. Uczestniczył w obu wojnach światowych.
Zawieszenie broni pomiędzy Włochami a państwami sprzymierzonymi – akt rozejmu, podpisany 3 września 1943 roku w Cassibile na Sycylii przez przedstawicieli Królestwa Włoch oraz aliantów, postanawiający o zaprzestaniu przez Włochy działań wojennych po stronie państw Osi. Został ogłoszony publicznie 8 września.

W bazie w Tarencie stacjonowało pięć (dzień przed atakiem przybył szósty) włoskich pancerników: "Conte di Cavour", "Giulio Cesare", "Andrea Doria", "Caio Duilio", "Littorio" i "Vittorio Veneto", siedem krążowników ciężkich, dwa krążowniki lekkie, 28 niszczycieli, 16 okrętów podwodnych i liczne mniejsze jednostki. Chronione były przez 21 ciężkich i 84 lekkie działa przeciwlotnicze oraz 109 karabinów maszynowych, 90 balonów zaporowych, sieci przeciwtorpedowe, reflektory przeciwlotnicze i aparaturę nasłuchową.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.
Krążownik pomocniczy – klasa okrętów powstałych przez przebudowę i uzbrojenie dużych lub średnich statków cywilnych, używana głównie w okresie pierwszej i drugiej wojny światowej. Spotykanym anglojęzycznym skrótem jest AMC - Armed Merchant Cruiser.

Jednak Brytyjczycy, dzięki rozpoznaniu lotniczemu poznali też słabe punkty włoskiej obrony. Możliwe było podejście do portu od strony lądu, ponieważ tamten obszar nie był chroniony balonami zaporowymi i słabiej obsadzony artylerią przeciwlotniczą. Włoskie okręty nie zmieniały miejsc postoju, a odległości pomiędzy nimi były tak małe, że utrudniały prowadzenie skutecznego ognia przeciwlotniczego do nisko lecących samolotów. Admirał Lyster uznał wobec tego, że wykonanie plany jest trudne, ale nie niemożliwe, chociaż liczył się z dużymi stratami wśród załóg samolotów.

Cagliari [czyt. kaljari] (sard. Casteddu - zamek) – miasto i gmina we Włoszech, stolica autonomicznego regionu Sardynia i prowincji Cagliari. Miasto Cagliari znajduje się na południowym wybrzeżu Sardynii, nad zatoką o tej samej nazwie i na równinie Campidiano. Według danych na rok 2008 gminę zamieszkuje 157 780 osób, 1846 os./km².
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)