Atrium - Polski Serwis Naukowy

Plan domu atrialnego.Rzym

Widok atrium

Atrium, również autrium – najczęściej niezadaszone pomieszczenie wewnętrzne.

Etruria

W architekturze etruskiej – pomieszczenie przed główną izbą, w którym umieszczano palenisko, tak by dym mógł uchodzić swobodnie i jednocześnie ogień nie został zalany opadami deszczu, (łac. ater – czarny).

Starożytny Rzym

W domach mieszkalnych starożytnego Rzymu centralne pomieszczenie w kształcie prostokąta, wokół którego rozmieszczone były pokoje mieszkalne. Najczęściej z otworem w dachu (compluvium) i zbiornikiem na wodę deszczową (impluvium), którą później (w czasach Republiki) zastąpiono fontanną. Dach wsparty był na kolumnach, a wnętrze ozdobione zielenią, posągami, mozaikami – zwłaszcza dno zbiornika na wodę, ściany pokrywano malowidłami lub stiukami. W atrium umieszczano kapliczkę – lararium – poświęconą duchom opiekuńczym larom oraz podobizny przodków. Było to miejsce, gdzie koncentrowało się życie rodzinne, przyjmowano interesantów.

Architektura starożytnego Rzymu była początkowo związana tylko z Rzymem. Później, co było efektem licznych podbojów, jej zasięg ogarnął prawie całą Europę Zachodnią, Bałkany, Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Palestynę i Afrykę Północną. Okres, w którym trwał stopniowy jej rozwój, rozkwit i okres schyłkowy to czas od VI w. p.n.e. do V w. Okres ten można podzielić na kilka etapów:

Kolumna – element architektoniczny pełniący rolę konstrukcyjną, dekoracyjną i symboliczną. Jej dolną część tworzy baza, środkową trzon, a wieńczy głowica. Wspiera się na niej belkowanie, a od czasów rzymskich także łuk.

Marcus Vitruvius Pollio (Witruwiusz) architekt i konstruktor rzymski z I w.p.n.e. autor traktatu „O architekturze ksiąg dziesięć” (De architectura libri X) opisał i podzielił atrium na:

toscanicum – atrium etruskie, toskańskie – utworzone przez pastady z wysuniętymi do wnętrza okapami, dach oparty był na dwóch belkach i nachylony z czterech stron do wewnątrz,

displuviatum – odmiana toscanicum, dach odchylony na zewnątrz tworzy compluvium w kształcie prostokątnej latarni

tetrastylum – dach z compluvium był podparty w narożnikach czterema kolumnami,

corinthium – atrium korynckie – dach z compluvium był podparty większą ilością kolumn

testudinatum – atrium przykryte dachem (bez compluvium)

Wczesne chrześcijaństwo

W okresie wczesnego chrześcijaństwa dziedziniec poprzedzający kościół, otoczony krużgankami lub portykiem, pełnił rolę narteksu. W atrium znajdowała się studnia lub zbiornik wody przeznaczony do ablucji.

Mozaika – dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z drobnych, o różnej kolorystyce (dwu lub wielobarwne) i kształcie kamyczków, kawałków szkła, ceramiki. Elementy są przyklejone do podłoża np. przez ułożenie na niezwiązanej zaprawie, żywicy pochodzenia roślinnego (mastyks z drzewa Pistacia lentiscus). Stosowana jest do zdobienia posadzek, ścian, kopuł, sklepień, apsyd w budownictwie sakralnym i świeckim, mebli (zwłaszcza blatów stołów, sepetów, biurek).

Compluvium - otwór w dachu nad atrium w domach etruskich i rzymskich. Miał kształt prostokąta. Służył do oświetlenia wnętrza i umożliwiał zbieranie wody w impluvium. W domach etruskich dodatkowo pozwalał na odprowadzenie dymu znad paleniska.

Współczesność

We współczesnej architekturze jako atrium określa się dziedziniec domów w zabudowie dywanowej (domy atrialne), a także zadaszony szklanym przekryciem dziedziniec w budynkach biurowych i usługowych.

Źródła

Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 16. ISBN 83-85001-89-1.

Zobacz też

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Atrium