Auł - Polski Serwis Naukowy

Auł – podstawowa jednostka społeczna funkcjonująca przez tysiące lat na terenie Wielkiego Stepu, składająca się z od 20 do 100 pasterzy z rodzinami.

W obrębie jednego aułu żyły blisko ze sobą spokrewnione rodziny, które posiadały na wspólną własność i wspólną odpowiedzialność stado bydła, owiec i koni. Prywatną natomiast własnością poszczególnych rodzin były zwykle specjalne namioty – jurty wraz z zawartością.

Wielki Step – ogólna nazwa obszaru geograficzno-historycznego na który składa się ciągły pas stepu zaczynający się od ujścia Dunaju, przechodzący przez Europę południowo-wschodnią i środkowe obszary Azji Środkowej, a kończący się na pograniczu Mongolii i Mandżurii.

Jurta – najpopularniejsza nazwa dla namiotu koczowników Wielkiego Stepu. W rzeczywistości słowo to pochodzi z języków tureckich, więc dotyczy jedynie tych, które można zobaczyć od Morza Kaspijskiego po Ałtaj. Na stepach Mongolii, od Ałtaju Zachodniego po Wielki Chingan, namioty te nazywają się ger.

Auł składał się zwykle z kolonii jurt oraz kręgu pastwiskowego otaczającego tę kolonię. Wspólne stado krów i owiec liczyło od 500 do 2500 sztuk. Ze względu na rodzaj i ilość produktów dostarczanych przez bydło i owce oraz możliwości ich wykarmienia i obsługi w niemal każdym aule wytwarzała się stała proporcja zwierząt do ludzi – odnosi się to do wszystkich aułów na Wielkim Stepie na całej przestrzeni dziejów tego terenu. W proporcji tej na jednego pasterza przypadało:

Owca domowa (Ovis aries) - gatunek hodowlanego zwierzęcia domowego z rodziny krętorogich. Przodkiem były najprawdopodobniej różne podgatunki owcy dzikiej (Ovis ammon). Jak pokazują najnowsze badania przeprowadzone przez genetyków, owce były pierwszymi zwierzętami udomowionymi przez człowieka. Ich domestykacja nastąpiła dwuetapowo. Najpierw udało się to osiagnąć człowiekowi około 11 tys. lat temu - potomkami tych zwierząt są dzisiejsze półdzikie, mocno włochate rasy wciąż hodowane na szkockich wyspach. Drugi raz dokonano tego między VIII a VI tysiącleciem p.n.e. w południowo-zachodniej Azji, na terenie dzisiejszego Iraku i Iranu, prawdopodobnie jeszcze przed rozpoczęciem osiadłego życia w epoce brązu.

Susza - długotrwały okres bez opadów atmosferycznych lub nieznacznym opadem w stosunku do średnich wieloletnich wartości i wysoką temperaturą. Prowadzi do znacznego wyczerpania zasobów wodnych w dorzeczu.

5-6 krów,

15-20 owiec,

2-3 konie (potrzebne do transportu dobytku i nadzorowania stad).

Również współcześni pasterze żyjący wciąż w Kirgistanie, Mongolii i na północnym pograniczu Chin tworzą auły o dokładnie takich samych proporcjach zwierząt do ludzi.

Auł na stepie był i jest zwykłą koniecznością bytową, gdyż pojedyncza rodzina nie ma szans przeżycia, zaś auł liczący ponad 100 pasterzy staje się zbyt wielki, aby można nim sprawnie administrować. Rozrost aułu ponad tę liczbę pasterzy wymaga więc jego podzielenia na dwie mniejsze jednostki. Auł jest zwykle zarządzany przez głowę rodu – zwykle najbardziej doświadczonego, ale wciąż sprawnego fizycznie pasterza. Auł nie przebywa nigdy w jednym miejscu zbyt długo lecz przenosi się w nowe miejsca w miarę tego, jak bydło, konie i owce ogołacają z trawy kolejne pastwiska. Kluczową sprawą dla przeżycia aułu jest właśnie owo pastwisko.

Orda - struktura polityczno-wojskowa występująca stale na przestrzeni dziejów na terenie Wielkiego Stepu. Ordę tworzyły zwykle całe auły, które utraciły swoje pastwiska i były zmuszone do grabieży aby w ogóle przeżyć. Wszyscy dorośli mężczyźni żyjący w takich aułach stawali się automatycznie "wojskiem" ordy, zarządzanym zwykle przez głowę aułu, który rozpoczął powstawanie ordy. Orda była rodzajem wojska bez państwa i własnego terytorium, żyjącego niemal wyłącznie z grabieży i pasterstwa.

Koń domowy (Equus caballus L.) – ssak nieparzystokopytny z rodziny koniowatych. Koń został udomowiony prawdopodobnie na terenie północnego Kazachstanu w okresie kultury Botai tj. około 3,5 tys. lat p.n.e. Przodkiem konia domowego były prawdopodobnie koń Przewalskiego i tarpan oraz wymarłe azjatyckie konie tundrowe i leśne[potrzebne źródło]. Ważna jest informacja, iż koń Przewalskiego wcale jeszcze nie wyginął, a tarpan odnajduje zamienną odmianę w koniku polskim[potrzebne źródło]. Takie same z wyglądu, stają się nowocześniejszymi potomkami wymarłych tarpanów[potrzebne źródło]. W styczniu 2007 zespół naukowców z Massachusetts Institute of Technology i Uniwersytetu Harvarda poinformował, że stworzył wstępną mapę genomu konia. Wysokość konia mierzy się w kłębie specjalną laską zoometryczną. Niegdyś najpopularniejsze zwierzę pociągowe, następnie wyparte przez maszyny (zob. traktor, kombajn). Dziś używany w celach rekreacyjnych i sportowych, jako zwierzę pociągowe – jedynie w biedniejszych gospodarstwach. Przeciętna długość życia koni wynosi 25-30 lat.

W czasach historycznych jego zdobycie wymagało (zwłaszcza w okresach suszy) walki o nie z innymi aułami. Stąd pasterze, oprócz nadzorowania stad byli zmuszeni do ciągłej walki z pasterzami z innych aułów i dlatego byli od dzieciństwa stale ćwiczeni w posługiwaniu się łukiem oraz rozmaitymi rodzajami broni białej. Tradycja ta przetrwała do dzisiaj w wielu krajach, jednak obecnie rzadko dochodzi do większych potyczek między aułami, gdyż nadmiarowa ludność ma teraz możliwość emigrowania do miast.

Bydło, rogacizna - ogólna nazwa zwierząt hodowlanych z rodziny krętorogich. Hodowane są dla uzyskania z nich żywności (mleko, mięso, tłuszcz) oraz innych surowców (głównie skóra). Wiele z nich jest wykorzystywanych również jako siła pociągowa.

Zobacz też orda, Wielki Step.