August Treboniu Laurian - Polski Serwis Naukowy

August Treboniu Laurian (rzeczywiście: Augustin Trifan, ur. 17 lipca 1810 r. w Fofeldea, w okręgu Sybin – zm. 25 lutego 1881 r. w Bukareszcie) – rumuński językoznawca, historyk, publicysta, rewolucjonista, polityk.

Szkołę średnią ukończył w Sybinie. Później studiował filozofię na uniwersytecie w Kluż, a następnie fizykę, matematykę i astronomię w Wiedniu i w Getyndze. W latach 1842-1848 był profesorem w Kolegium Św. Sawy w Bukareszcie (w 1864 r. przekształconym w Uniwersytet Bukaresztański), gdzie dał się poznać jako świetny pedagog. W Bukareszcie spotkał Nicolae Bălcescu, z którym od 1845 r. redagował pierwsze rumuńskie czasopismo historyczne (Magazin istoric pentru Dacia). W 1843 r. wstąpił do tajnej organizacji studenckiej Frăţia. W 1848 r. był jednym z czołowych ideologów rumuńskich Wiosny Ludów w Siedmiogrodzie.

Ab Urbe condita lub anno Urbis conditae (AUC lub a.u.c.) – łacińskie wyrażenie oznaczające "od założenia miasta" (Rzymu), które to wydarzenie miało miejsce, według starożytnych obliczeń, 21 kwietnia roku 753 p.n.e.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

W swej pracy naukowej zajmował się zwłaszcza historią Rumunii i pochodzeniem Rumunów. Aktywnie działał na rzecz rozwoju nauki w Rumunii. W 1867 r. był jednym z założycieli Rumuńskiego Towarzystwa Akademickiego (przekształconego w 1879 r. w Akademię Rumuńską), a następnie sekretarzem generalnym i przewodniczącym Towarzystwa oraz przewodniczącym jego Sekcji Literackiej (1867-1876).

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureş. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

W połowie XIX w. stał się czołowym przedstawicielem tzw. szkoły latynistycznej w historiografii rumuńskiej, która przyjmowała bezpośrednie pochodzenie Rumunów od Rzymian. Swoją Historię Rumunów (Istoria Românilor) rozpoczął więc od założenia Rzymu w 753 r. przed narodzeniem Chrystusa. Po upadku cesarstwa rzymskiego kontynuował historię ludów Rumunii stosując konsekwentnie rzymski system datowania Ab urbe condita (skrót: AUC), według którego np. Wiosna Ludów wypadła w 2601 r. AUC.

Academia Română (z rumuńskiego: Akademia Rumuńska) to główna akademia naukowa Rumunii zajmująca się naukami, literaturą rumuńską, sztuką, historią Rumunii, oraz regulowaniem języka rumuńskiego. Założono ją w 1866 roku w Bukareszcie. Obecnie akademia liczy 181 członków.

Język rumuński (dakorumuński, limba română, limba dacoromână, arch. limba rumână) to język z grupy romańskiej (podgrupa wschodnioromańska) języków indoeuropejskich, którym posługuje się około 26 mln osób, z czego około 20,5 mln w Rumunii, około 2,7 mln w Mołdawii (zob. język mołdawski), około 200 tysięcy w Izraelu, około 100 tysięcy w Serbii i około 400 tysięcy na Ukrainie; mniejsze skupiska użytkowników w innych krajach (takich jak: Australia, Azerbejdżan, Kanada, Węgry, Kazachstan, Rosja i USA).

Starał się skodyfikować język rumuński w oparciu o starożytną łacinę stosując ortografię etymologiczną i oczyścić go z obcych naleciałości. Wynikiem tych działań był napisany wraz z Ioanem Massimem i wydany w latach 1871-1876 dwutomowy Słownik języka rumuńskiego (Dicţionarul limbii române). Słownik ten został jednak poddany miażdżącej krytyce środowisk naukowych, zwłaszcza młodorumuńskich, i ostatecznie przyczynił się do upadku szkoły latynistycznej.

Cesarstwo rzymskie – starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny. Przyjmuje się, że początkiem cesarstwa był rok 27 p.n.e., kiedy Gajusz Oktawiusz otrzymał od senatu tytuł augusta (wywyższony przez bogów). Potwierdzało to pozycję Oktawiana jako najważniejszej osoby w państwie i przyniosło definitywny koniec republice rzymskiej.

Linki zewnętrzne

Notka biograficzna w języku angielskim