Augustinus - Polski Serwis Naukowy

Strona tytułowa pierwszego wydania Augustinusa z 1640

Augustinus – główne dzieło Janseniusza, wydane w 1640, traktujące o łasce w ujęciu Augustyna, które zostało potępione przez Kościół.

W dniu swojej śmierci (6 maja 1638) Janseniusz podpisał we wstępie swego dzieła Augustinus list do Stolicy Apostolskiej, z prośbą o aprobatę. Od tej chwili rozpoczęły się również działania jezuitów dążące do zapobieżenia wydaniu. Tak jednak się nie stało i w dwa lata po śmierci Janseniusza, tj. w 1640 Augustinus ujrzał światło dzienne w Louvain, w 1641 wydany został w Paryżu, a w 1643 – w Rzymie. Jezuici jednak nie ustawali w swoich zabiegach kierując się tym razem w stronę potępienia całego jansenizmu. Pierwszym sukcesem jezuitów była bulla Urbana VIII In eminenti, z 1642, która raczej w sposób ogólny ganiła Janseniusza niż go potępiała. Owa nagana dotyczyła złamania nakazu milczenia w sprawach dyskusji o łasce i predestynacji (De auxiliis – 1607).

Port-Royal (des Champs) – powstałe w 1204 roku pod Paryżem opactwo cysterek, którego mniszki domagając się odnowy moralnej Kościoła oskarżone zostały o jansenizm, co skutkowało kasatą klasztoru.

Leszek Kołakowski (ur. 23 października 1927 w Radomiu, zm. 17 lipca 2009 w Oksfordzie) – filozof zajmujący się głównie historią filozofii, historią idei politycznych oraz filozofią religii, eseista, publicysta i prozaik.

Jezuici jednak nie dali za wygraną. Tym razem znaleźli zaplecze działań wśród swych popleczników na sorbońskim Wydziale Teologicznym. W lipcu 1649 Sorbona wybrała 5 zdań z dzieła Janseniusza, które przekazano do Rzymu. Specjalna komisja 4 kardynałów i 15 teologów badała te zdania w ciągu 36 posiedzeń. Janseniści podjęli się natychmiastowej obrony twierdząc, że:

Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

Zdań tych nie ma zawartych w żaden sposób w dziełach Janseniusza,

Interpretacja tych zdań jest wieloznaczna i wielowątkowa.

Przez potępienie Janseniusza dąży się do uzyskania potępienia dla nauki Augustyna.

Głównym obrońcą Augustinusa był Antoni Arnauld, uczeń myśli Janseniusza. Jego działanie przyniosło jednak skutek odwrotny do zamierzonego. Jego listy uznano za heretyckie i obelżywe dla papieża, co poskutkowało utratą pozycji doktora Sorbony. Wydarzenie to było też bezpośrednią przyczyną opublikowania Prowincjałek Pascala.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Innocenty X, (Giovanni Battista Pamfili (Pamphilj)) (ur. 7 maja 1574 w Rzymie - zm. 7 stycznia 1655 w Rzymie) – papież od 15 września 1644 do 7 stycznia 1655.

W czerwcu 1653 papież Innocenty X wydał konstytucję Cum occasione, która ostatecznie potępiła 5 zdań z Augustinusa, a 4 z nich uznawała za heretyckie.

Zdania z Augustinusa, które zostały potępione:

Niektóre przykazania Boże są dla ludzi sprawiedliwych, chcących i usiłujących je zachować niemożliwe do spełnienia ze względu na siły, jakie mają obecnie; brak im również łaski, która by umożliwiła ich spełnienie.

W stanie natury upadłej nigdy nie można się oprzeć łasce wewnętrznej.

Do zdobycia zasługi albo kary w stanie natury upadłej nie potrzeba, aby człowiek był wolny od wewnętrznej konieczności, lecz wystarczy, aby był wolny od przymusu zewnętrznego.

Semipelagianie uznawali konieczność wewnętrznej uprzedzającej łaski do poszczególnych uczynków, nawet do początku wiary, i w tym tylko byli heretykami, iż chcieli, aby takiej natury była ta łaska, by ludzka wola mogła się jej oprzeć lub być jej posłuszna.

Jest to twierdzenie semipelagiańskie, że Chrystus umarł albo przelał krew za wszystkich ludzi.

Przypisy

Jansen Cornelius: Augustinus. cyt. za Breviarium fidei... VIII 132, s. 337.

Zobacz też

Portal:
Katolicyzm

pelagianizm

Port-Royal

Bibliografia

Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła. Stanisław Głowa, Ignacy Bieda. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1998. ISBN 83-7015-360-7.

Leszek Kołakowski: Bóg nam nic nie jest dłużny. Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu. Kraków: 1994.