Austrofaszyzm - Polski Serwis Naukowy

Zwolennicy autriackiej Partii Chrześcijańsko-Socjalnej w 1934 roku.

Austrofaszyzm - określenie używane często na określenie autorytarnych rządów mających miejsce w Austrii pomiędzy 1934 a 1938 rokiem. Bazowały one na rządzącej partii, Froncie Ojczyźnianym (Vaterländische Front) i oddziałach paramilitarnych Heimwehr. Liderem austrofaszyzmu był Engelbert Dollfuß, a po jego zabójstwie Kurt Schuschnigg. Obaj byli początkowo politykami Austriackiej Partii Chrześcijańsko-Społecznej (CS), która szybko weszła w skład nowego ruchu.

Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Źródła i ideologia

System ideologii austrofaszyzmu oparty był na włoskim faszyzmie Mussoliniego i konserwatywnym politycznym katolicyzmie (faszyzm klerykalny). Główne założenia programowe zostały wyłożone w programie CS z Korneuburg z dnia 18 maja 1930. Oznaczał on zastąpienie demokratycznej konstytucji i parlamentaryzmu przez system autorytarny, nazywany Ständestaat. Austria stała się Bundesstaat Österreich, federacją austriacką, a nie republiką.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Konstytucja (od łac. constituo,-ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

Historia

W marcu 1933 roku Dollfuß rozpoczął działania skierowane przeciwko opozycji, przede wszystkim socjaldemokratom, którzy odpowiedzieli na to tzw. powstaniem lutowym w 1934 roku. Następnym etapem była autorytarna konstytucja z 1 maja 1934. Austrofaszyzm panował do czasu Anschlussu dokonanego przez Niemcy w 1938 roku.

Totalitaryzm (dawniej też: totalizm) – charakterystyczny dla XX-wiecznych reżimów dyktatorskich system rządów dążący do całkowitej władzy nad społeczeństwem za pomocą monopolu informacyjnego i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb wobec przeciwników politycznych, akcji monopolowych i masowej monopartii. Termin został utworzony przez włoskiego filozofa Giovanniego Gentile, ideologa Włoch faszystowskich. Głównymi teoretykami genezy totalitaryzmu są Hannah Arendt i Karl Popper. Totalitaryzm charakteryzuje państwa, w których ambicje modernizacyjne i mocarstwowe idą w parze z brakiem tradycji demokratycznej lub - jak w przypadku Niemiec - rozczarowania demokracją, jej kryzysem lub niedostatkiem. Występowały różne odmiany totalitaryzmu zarówno wśród prawicy jak i lewicy.

Front Ojczyźniany (niem. Vaterländische Front, VF), formalnie ponadpartyjna organizacja prorządowa istniejąca w Austrii w latach 1933-1938, wspierająca austrofaszystowską dyktaturę Engelberta Dollfussa, a następnie Kurta Schuschnigga.

Krytyka terminu

Pomimo częstego używania określenia "austrofaszyzm" przez samych członków reżimu, jest ono dzisiaj krytykowane. Robią to przede wszystkim reprezentanci Austriackiej Partii Ludowej (ÖVP, powojennego kontynuatora linii programowej CS), spośród których część nie dystansuje się od przedwojennego reżimu Frontu Ojczyźnianego. Zazwyczaj podkreślają oni walkę austrofaszystów o niepodległość Austrii i przeciwko narodowym socjalistom. Inne ugrupowania krytykują natomiast ÖVP za zawieszanie portretów Dollfußa - człowieka, który zlikwidował parlamentaryzm - na ścianach swoich biur w austriackim parlamencie.

Don Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo, w skrócie Francisco Franco y Bahamonde (ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol , zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator i wojskowy. Przywódca antyrepublikańskiego przewrotu (1936-1939), szef państwa Hiszpanii (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936-1975), regent Królestwa Hiszpanii (1947-1975), premier rządu, głównodowodzący sił zbrojnych i przewodniczący organizacji politycznej – Falangi ("FET y JONS", od 1958 "Ruch Narodowy"), tytułowany Wodzem Antykomunistycznej Krucjaty (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Podczas gdy dyskusji nie podlega autorytarny charakter reżimu (m.in. pozamykano członków opozycji, w większości komunistów i socjaldemokratów w obozach koncentracyjnych nazywanych Anhaltelager lub centrami więziennymi), część historyków zaznacza iż brakowało wielu cech charakterystycznych dla prawdziwego faszyzmu. Pomimo tego, że Front Patriotyczny używał faszystowskich symboli (takich jak Kruckenkreuz) i został stworzony jako partia dla mas, brakowało mu solidnej bazy w populacji, zwłaszcza pośród robotników, którzy wspierali komunistów lub nazistów. Rząd austriacki nie przesladował także mniejszości i nie prowadził polityki ekspansjonistycznej.

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Faszyzm klerykalny lub klerofaszyzm – nazwa nadawana ideologiom, ruchom społecznym lub ustrojom, łączącym elementy faszyzmu i fundamentalizmu religijnego. Termin ten nie jest powszechnie przyjęty wśród politologów i historyków.

Jak sądzą niektórzy historycy, austrofaszyzm był desperacką próbą "odhitleryzowania" ("überhitlern") faszystów, termin ten został użyty przez samego Dollfußa. Twierdzą oni, iż był on zainteresowany bardziej renesansem katolicyzmu niż państwem totalitarnym, pragnąc powrócić do czasów sprzed pojawienia się ideałów rewolucji francuskiej 1789 roku. Przykładowo Ernst Hanisch mówi o półfaszyzmie. Odnaleźć w nim można także pewne odniesienia do sytuacji Hiszpanii pod rządami Francisco Franco. Austrofaszyzm nazywany jest czasem także faszyzmem imitacyjnym.

Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform (reformizm).

Austriacka Partia Ludowa, Österreichische Volkspartei (ÖVP) – austriacka partia chrześcijańsko-demokratyczna, powstała 1945 jako kontynuatorka Partii Chrześcijańsko-Społecznej; rządząca 1945-1970 i od 1987 w koalicji z Socjalistyczną Partią Austrii, a następnie z Wolnościową Partią Austrii i z BZÖ. Przewodniczący ÖVP:

Linki zewnętrzne

no-racism.net // Austrofaschismus

Der austrofaschistische Staatsstreich 1934