Autonomia uniwersytetów - Polski Serwis Naukowy

Autonomia uniwersytetów - szczególnie rozumiana autonomia odnoszona do szkół wyższych.

Autonomia uniwersytetów sprowadza się do stanowienia rozległych uprawnień statutowych o charakterze samorządowym.

Podstawy autonomii uniwersytetów, zarówno te ideowe, jak i organizacyjne, zostały sformułowane w dobie Oświecenia. Uniwersytet autonomiczny dojrzałą postać przybrał w XIX w. Autonomia uniwersytetów czerpie najwięcej z tradycji Uniwersytetu Humboldta, zgodnie z którą państwo nie powinno ingerować w wewnętrzne sprawy uczelni.

Szkoła wyższa – jednostka organizacyjna państwowa, samorządowa lub prywatna działająca na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym lub w przypadku uczelni kościelnych na podstawie umowy Rządu RP z władzami odpowiedniego kościoła. W polskim systemie edukacji jest to uczelnia kształcąca absolwentów liceów i techników, którzy zdali egzamin maturalny. Studia I stopnia kończą się nadaniem tytułu zawodowego licencjata lub inżyniera, II stopnia - magistra, magistra inżyniera. Niektóre kierunki mają jednak formę jednolitych studiów magisterskich i kończą się one uzyskaniem tytułu magistra lub lekarza, lekarza dentysty, lekarza weterynarii. Ukończenie studiów II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich pozwala kontynuować naukę na studiach doktoranckich.

Autonomia uniwersytetów jest fundamentalną zasadą współczesnego społeczeństwa zapisaną w Magna Charta Universitatum.

Rodzaje autonomii

instytucjonalna

dydaktyczno-naukowa

finansowa

Rodzaje uniwersytetów ze względu na poziom autonomii

model Kanta - państwo interweniuje jedynie w niektórych aspektach działalności uczelni,

model Humboldta - państwo odgrywa rolę drugoplanową i nie ingeruje w wewnętrzne sprawy uniwersytetu,

model Napoleona - państwo zachowuje pełną kontrolę nad działalnością uniwersytetów, oraz

model brytyjski - państwo nie jest właścicielem uniwersytetów, wspiera je jedynie w ich działalności

Przypisy

Dominik Antonowicz, Uniwersytet przyszłości. Wyzwania i modele polityki, Warszawa 2005.
Jan Boguski, Od uniwersytetu tradycyjnego do uniwersytetu przyszłości, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 1/33/2009.
Monika Stachowiak-Kudła, Autonomia szkół wyższych a instytucjonalne mechanizmy zapewnienia jakości w Polsce i wybranych państwach europejskich, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2012.
Tight M., „So What is Academic Freedom en Academic Freedom and Responsability”, Open University Press 1988.

Bibliografia

Dominik Antonowicz, Uniwersytet przyszłości. Wyzwania i modele polityki, Warszawa 2005.

Jan Boguski, Od uniwersytetu tradycyjnego do uniwersytetu przyszłości, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 1/33/2009.

Monika Stachowiak-Kudła, Autonomia szkół wyższych a instytucjonalne mechanizmy zapewnienia jakości w Polsce i wybranych państwach europejskich, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2012.

Janusz Tymowski, Autonomia uczelni: na przykładzie Republiki Federalnej Niemiec, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, Warszawa 1981.