Autostrada Braterstwo i Jedność - Polski Serwis Naukowy

Jedno- i dwujezdniowe odcinki autostrady "Braterstwo i Jedność"

Autostrada "Braterstwo i Jedność" (chorw. Autocesta "Bratstvo i jedinstvo", słow. Avtocesta "Bratstvo in enotnost", serb. Аутопут "Братство и јединство", bośn. Autoput "Bratstvo i jedinstvo", maced. Автопат "Братство и единство") - zbudowana za czasów komunistycznej Jugosławii droga kołowa łącząca 4 z 6 jej republik: od Słowenii przez Chorwację i Serbię do Macedonii.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Autostrada "Braterstwo i Jedność" biegła od granicy z Austrią w Jesenicach przez Kranj, Lublanę, Zagrzeb, Slavonski Brod, Sremską Mitrovicę, Belgrad, Nisz, Kumanovo i Skopje do granicy z Grecją w Gevgelija. Ukończono ją na całej długości - około 1.200 km - ale tylko w postaci jednej jezdni z jednym pasem ruchu w każdą stronę i bez bezkolizyjnych skrzyżowań; nie spełniała więc standardów autostrady. Nawierzchnia była w przeważającej części betonowa, tylko niektóre odcinki - asfaltowe. Pierwszy odcinek Autostrady, Zagrzeb - Belgrad, długości 382 km, został otwarty 27 lipca 1950. W 1977, od odcinka chorwackiego, rozpoczęto budowę drugiej jezdni autostrady. Do czasu rozpadu Jugosławii zdążono dodać drugą jezdnię na odcinkach Kranj - Lublana, Zagrzeb - Slavonski Brod i Sremska Mitrovica - Belgrad - Nisz.

Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) lub Macedonia – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Słowenia, Republika Słowenii (słoweń. Slovenija, Republika Slovenija) – państwo położone w Europie Środkowej, posiadające niewielki odcinek 46,6 km dostępu do Morza Adriatyckiego. Słowenia należy do NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku.

Autostrada "Braterstwo i Jedność" była wówczas najnowocześniejszą i najlepszą drogą kołową Jugosławii, wkrótce stała się też jedną z najważniejszych arterii Bałkanów. Planowana na natężenie ruchu rzędu 9 tysięcy samochodów na dobę, pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku osiągnęła 40 tysięcy samochodów na dobę. Korzystali z niej zwłaszcza Grecy i Turcy pracujący w zachodniej Europie. Intensywne użytkowanie spowodowało zniszczenie nawierzchni na wielu odcinkach. W latach 1992-1995 autostrada była wyłączona z ruchu ze względu na wojnę chorwacko-serbską.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Autostrada M1 (maced. M1 Автопaт) - jedna z macedońskich autostrad. Droga ma długość ok. 180 km i biegnąc przez cały kraj, łączy granicę macedońsko-serbską z granicą macedońsko-grecką.

Pomijając niewątpliwe walory gospodarcze, polityczne i strategiczne, autostrada była również przedsięwzięciem propagandowym. Poza fachowymi przedsiębiorstwami budowały ją oddziały wojska i hufce młodzieży.

Obecnie Autostrada "Braterstwo i Jedność" nie stanowi formalnej całości, lecz jej szlakami przebiegają połączone ze sobą autostrady w poszczególnych państwach sukcesyjnych byłej Jugosławii. W Słowenii jest to autostrada A2, gotowa obecnie (2011) w 100%. W Chorwacji odcinek dawnej Autostrady "Braterstwo i Jedność" stanowi autostrada A3, gotowa w całości. W Serbii autostrada A1 jest ukończona na odcinku od granicy z Chorwacją do Grdelicy (na południe od Leskovaca), a dalej jest w fazie planowania. W Macedonii autostrada M1 jest ukończona niemal w całości - bez krótkiego odcinka od granicy serbsko-macedońskiej do Kumanova. Przejazd dawną Autostradą zajmuje obecnie około 12,5 godziny i kosztuje około 50 euro w opłatach drogowych.

Sremska Mitrovica (serb. Сремска Митровица, pol. Śremska Mitrowica) - miasto w Wojwodinie w Serbii. Miasto ma 39,041 mieszkańców (2002), a cała gmina ma 85.605 mieszkańców. Znajduje się w okręgu Serbii Vojvodina (44.98° N, 19.61° E), na lewym brzegu rzeki Sava. Nazwa miasta począwszy od panowania rzymskiego, kiedy funkcjonowała nazwa Sirmium zmieniała się następująco. W 1180 roku nazwę "Civitas Sancti Demetrii" zmieniono na "Dmitrovica", "Mitrovica", a ostatecznie no obecna nazwę - "Sremska Mitrovica".

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Szlak dawnej Autostrady "Braterstwo i Jedność" pokrywa się z X paneuropejskim korytarzem transportowym. Jej odcinkami biegną obecnie trasy europejskie E61, E70 i E75.