Avni Rustemi - (ur. 26 września 1895 w Libohovë k. Gjirokastry, zm. 22 kwietnia 1924 w Tiranie) - albański publicysta, nauczyciel, polityk i działacz niepodległościowy.

Uczył się w Elbasanie i w San Demetrio Corone, miejscowości zamieszkałej przez Arboreszy. Studia pedagogiczne odbył w rzymskim uniwersytecie La Sapienza. Po powrocie do kraju pracował jako nauczyciel w szkołach w Tepelenie i we Wlorze.

W 1910 brał udział w przygotowaniach do zamachu na osmańskiego generała Shefqet Turguta paszę, w czasie jego pobytu w Szkodrze. W 1918 związał się z patriotyczną organizacją Młodzież Wlory (alb. Djalëria e Vlorës), która 28 listopada 1918 zorganizowała demonstrację antywłoską. W tym samym roku został wybrany jej przewodniczącym. W 1920 wyjechał do Paryża, gdzie 13 czerwca zastrzelił z rewolweru przed hotelem Continental Esada Paszę Toptaniego. Wg świadków Avni przed oddaniem śmiertelnych strzałów miał wypowiedzieć przewidziane Kanunem formuły krwawej zemsty.

Schwytany przez policję francuską stanął przed sądem, który uznał, że zamach nie był planowany, zabójca działał w afekcie i oczyścił go z zarzutów. W grudniu 1920 Rustemi mógł powrócić do Albanii. Na ulicach Tirany witano go jak bohatera narodowego. Cieszący się ogromną popularnością Rustemi został wybrany honorowym przewodniczącym organizacji patriotycznej Ojczyzna (alb. Adtheu), a także stowarzyszenia nauczycieli zawodowych. We współpracy z ówczesnym ministrem edukacji, Sotirem Peçim organizował sieć nowych szkół na terytorium Albanii.

W 1922 założył w Tiranie radykalną organizacją młodzieżową Jedność (alb.Bashkimi). Był także związany z Komitetem Obrony Kosowa - organizacją powołaną do życia przez kosowskich Albańczyków, mieszkających w Albanii. W tym czasie zaangażował się w działalność publicystyczną, głosząc ideę niezależności gospodarczej Albanii jako podstawy niezależności politycznej. W swoich tekstach krytykował ignorancję i zacofanie elity politycznej państwa.

W 1924 uzyskał mandat deputowanego w wyborach do parlamentu albańskiego. W czasie zaostrzającej się walki politycznej po wyborach Rustemi padł ofiarą zamachu, do którego doszło 20 kwietnia 1924 w okolicy cmentarza w Tiranie. O zorganizowanie zamachu oskarżano zwolenników Ahmeda Zogu. Ciężko ranny w brzuch Rustemi, zmarł dwa dni później w stołecznym szpitalu. Pogrzeb Rustemiego w dniu 1 maja 1924 przerodził się w wielką demonstrację patriotyczną, a jego śmierć stała się pretekstem do zamachu stanu, określanego przez historiografię albańską jako Rewolucja Burżuazyjno-Demokratyczna 1924 roku.

W 1981 Ilo Pando zrealizował film dokumentalny, poświęcony postaci Rustemiego.

Zob. także

Bibliografia