Awokado - Polski Serwis Naukowy

Awokado, smaczliwka (Persea Scheffer) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Występuje w klimacie tropikalnym i subtropikalnym Ameryki.
Wykopaliska dowodzą, że awokado było już wykorzystywane 7000 lat p.n.e. Pierwotnie pochodzi z południowego Meksyku, lecz stosunkowo szybko rozpowszechniło z Ameryki Północnej przez Środkową, aż do Południowej (Peru).

Wiecha – typ kwiatostanu groniastego złożonego, w którym na głównej osi pędu wykształcają się boczne odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich wyrastają kwiaty. Istnieje jeszcze tzw. wiecha złożona, w której rozgałęzienia nie są zakończone pojedynczymi kwiatami, lecz kwiatostanami – np. kłoskami (m.in. u licznych gatunków z rodziny wiechlinowatych, np. owies, męskie kwiatostany kukurydzy) lub koszyczkami (u niektórych przedstawicieli astrowatych, np. lepiężnik, nawłoć).

Kaloria (łac. calor – ciepło) — historyczna jednostka ciepła, obecnie gdy ciepło jest utożsamiane z energią jest pozaukładową jednostką energii (skrót cal); często używana jest jednostka wielokrotna kilokaloria (skrót kcal); 1 kcal = 1000 cal.

Morfologia

Pokrój Dorasta do 20 m wysokości. Liście Skórzaste, lancetowate, całobrzegie, o długości do 25 cm, 2-12 cm szerokości, ułożone na pędzie skrętolegle lub naprzemianlegle. Kwiaty Żółtawozielone, zebrane w wiechy na szczytach pędów. Owoce Owoc smaczliwki, nazywany gruszką awokado, ma gruszkowaty, rzadziej okrągły lub jajowaty, kształt. Gruby, zielony egzokarp otacza tłusty, kremowozielonkawy miąższ (mezokarp) oraz niejadalne nasiono. Ze względu na brak endokarpu owoc ten jest jednonasienną jagodą, z nasionem otoczonym cienką łupiną nasienną. Z uwagi jednak na podobieństwo morfologiczne część autorów zalicza ten owoc do pestkowców. Okres dojrzewania owocu jest wyjątkowo długi – przeciętnie trwa 6-8 miesięcy. Częścią jadalną jest miąższ, stanowiący ok. 85% masy owocu.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z około 50 rodzajów zaliczanych do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae), wchodzącej w skład rzędu wawrzynowców (Laurales) stanowiącego klad w obrębie grupy magnoliowych w obrębie wczesnych dwuliściennych.

Sałatka – potrawa sporządzana z przynajmniej jednym składnikiem poddanym obróbce cieplnej, np. z warzyw, owoców, jaj, mięs, serów i przypraw, często z dodatkiem majonezu, śmietany lub innych sosów.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Magnoliopsida Brongn., podklasa Magnoliidae Novák ex Takht., nadrząd Lauranae Takht., rząd wawrzynowce (Laurales Perleb), rodzina wawrzynowate (Lauraceae Juss.), podrodzina Perseoideae Pax in Engl. & Prantl, plemię Perseeae Nees, rodzaj smaczliwka (Persea Mill.).

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Witamina B2 (ryboflawina, łac. riboflavinum) – organiczny związek chemiczny zbudowany z reszty rybitolu, którego grupa hydroksylowa w pozycji 1 zastąpiona jest flawiną. W organizmie człowieka pełni funkcję witaminy, której niedobór może powodować zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego oraz stany zapalne błon śluzowych.

Pokrój

Liście

Kwiat

Przekrój awokado

Gatunki (wybór)

Persea americana Mill. – smaczliwka wdzięczna (awokado właściwe)

Persea indica - smaczliwka indyjska

Persea borbonia (L.) Spreng.

Persea humilis Nash

Persea lingue

Substancje czynne

W 100 g awokado znajdują się:

kalorie: 221 kcal

błonnik: 6,3 g

węglowodany: 0,4 g

tłuszcze: 23,5 g (w tym duży udział tłuszczów jednonienasyconych)

białka: 1,9 g

woda: 66%

witaminy: A, B1, B2, C, PP, K i H, kwas pantotenowy

substancje mineralne: wapń, potas i fosfor

Zastosowania

Awokado jest stosowane przede wszystkim w sztuce kulinarnej. Zawarte w owocach tłuszcze są równie łatwo przyswajalne przez organizm człowieka co masło. Zawartość nienasyconych tłuszczów sprawia, że polecane powinno być osobom chorującym na miażdżycę, nadciśnienie oraz jako uzupełnienie diety lub zamiast masła.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Awokado wskazane jest dla osób chorujących na stłuszczenie wątroby i zaburzenia metabolizmu tłuszczów, gdyż zawarta w nim miedz powoduje normalizację funkcji enzymatycznych wątroby i ustępowanie stłuszczenia.

W 2000 r. na Międzynarodowym Kongresie Chemicznym w Honolulu, dr H. Kawagiszi z Uniwersytetu Szizuoka (Japonia) przedstawił zachęcające wyniki oodziaływania awokado na wątrobę porażoną wirusem HCV i wirusowym zapaleniem wątroby (WZW typu C) .

Dojrzały owoc pozwala się doskonale rozsmarowywać, dzięki czemu w niektórych krajach jest doskonałym zamiennikiem tłuszczów zwierzęcych. Spożywać można w postaci sałatek oraz jako przystawki. Dodanie soku z cytryny zapobiega brunatnieniu miąższu owocu.

Witaminy K - grupa związków chemicznych, będących pochodnymi 2-metylo-1,4-naftochinonu. Organizm człowieka potrzebuje około 2 mg witaminy K na dobę. W organizmie podlega ona procesowi regeneracji w wątrobie w cyklu witaminy K. Może być również produkowana przez bakterie znajdujące się w jelicie grubym..

Masło – tłuszcz jadalny w postaci zestalonej, otrzymywany z mleka krowiego, a właściwie ze śmietany. Nazwa masło jest zastrzeżona dla produktów bez domieszek tłuszczów roślinnych o określonej minimalnej zawartości tłuszczu (co najmniej 80% dla masła chłodniczego i extra, 72% dla masła śmietankowego). Masło wyrabia się w urządzeniach zwanych maselnicami.

Owoc znajduje także różnorodne zastosowanie w kuchniach etnicznych:

wegetariańskie sushi (Japonia/Kalifornia)

napoje mleczne z awokado i lodem (vitamina de abacate, Brazylia)

pasta z awokado (guacamole, Meksyk)

Odwar sporządzony ze skóry pomaga w rozstrojach żołądkowo–jelitowych oraz wykazuje działanie przeciwrobacze.

Awokado stosuje się także w kosmetyce. Maseczki z tego owocu łagodzą podrażnienia skóry (w tym również spowodowane słońcem) i odżywiają cerę.

Łupina nasienna - element budowy nasion roślin nasiennych. Łupina chroni nasienie przed szkodliwymi czynnikami otoczenia - infekcją bakteryjną, grzybową, wysychaniem oraz uszkodzeniami mechanicznymi.

Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.

Indonezyjski shake (jus alpokat)

Guacamole

Bibliografia

Barlow, Connie und Paul Martin; The Ghosts of Evolution: nonsensical fruit, missing partners and other ecological anachronisms, 2002
Hirokazu Kawagishi, Yuko Fukumoto, Mina Hatakeyama,... "Liver Injury Suppressing Compounds from Avocado (Persea americana)"//Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2001, 49 (5), pp 2215–2221 - 11 cytowań referencyjnych (abstract zob.: http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf0015120 -dostęp 2012.02.12)

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-06-21].
Avocadissimo (niem.). W: Alles rund um die Avocado [on-line]. [dostęp 2011-06-10].
Persea americana Miller (ang.). W: Global Information Hub on Integrated Medicine (Globinmed) [on-line]. [dostęp 2011-01-25].
Janick J., Paull R. E. (red.): The encyclopedia of fruit & nuts. Cambridge: Cambridge University Press, 2006, s. 441. ISBN 978 0 85199 638 7.
Litz R. E., Witjaksono, Raharjo S., Efendi D., Pliego-Alfaro F., Barcelo-Munoz A.: Persea americana Avocado. W: Litz R. E. (red.) Biotechnology of fruit and nut crops. Biotechnology in Agriculture Series. Biotechnology in Agriculture Series 29, 2004, s. 325-345. ISBN 0 85199 662 0.
Jolanta Węglarska, Karol Węglarski: Użyteczne rośliny tropików. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008. ISBN 978-8361320173.
Crescent Bloom: Persea (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-06-21].
Avocados Contain Potent Liver Protectants. [dostęp 2012-02-12].

Linki zewnętrzne

http://www.crfg.org/pubs/ff/avocado.html