Axayacatl - Polski Serwis Naukowy

Axayacatl. Ilustracja z Kodeksu Azcatitlan

Axayacatl [aʃa'jakatɬ] (ok. 1390 – 1481) – władca Tenochtitlanu, szósty tlatoani (władca) Azteków (Méxicas) (1469 - 1481). Axayacatl był synem Tezozomoca (syna Itzcoatla) i Huitzi-lxochtzin, córki Montezumy I, brat Tizoca i Ahuitzotla, ojciec Montezumy II i Cuitláhuaca. Jego imię w języku nahuatl znaczy Wodna Twarz

Itzcóatl (Itskoatl; nahuatl: wąż z obsydianu) - czwarty władca (tlatoani) Azteków, rządzący w latach 1427 (albo 1428) do 1440. Stworzył podwaliny późniejszego Imperium, za jego rządów Aztekowie odrzucili zwierzchnictwo Tepaneków.

Toluca – miasto w środkowym Meksyku, na obszarze Mesy Centralnej, na wysokości 2640 metrów, w kotlinie Toluca, stolica stanu Meksyk. Około 747 tys. mieszkańców.

Axayacatl rozpoczął panowanie tradycyjnie – od wyprawy przeciwko buntującym się mieszkańcom Cocaxtli. Później, w 1473 r. prowadził walki na bliższym terenie, a konkretnie w Tlatelolco.

Tlatelolco, bliźniacze miasto Tenochtitlan, stało się wielkim ośrodkiem handlowym i siedzibą kupców, którzy utorowali dla imperium szlaki przecinające cały ówczesny Meksyk. Jednakże w 1473 r. doszło już do współzawodnictwa między tymi miastami, a zarzewiem konfliktu stały się waśnie w rodzinie królewskiej. Władca Tlatelolco, Moquihuix, źle potraktował żonę, która była siostrą Axayacatla i zaczął się zabawiać z kochankami. Oburzony Axayacatl oznajmił swoje zamiary wojenne, przesyłając szwagrowi zgodnie z rytuałem pióra oraz miecz i tarczę. W odpowiedzi Moquihuix wyruszył z wyprawą zbrojną na Tenochtitlan. Zmuszono go szybko do odwrotu, ścigając aż do Tlatelolco, gdzie jego wojsko zostało pokonane, a on sam stracił życie zrzucony ze szczytu piramidy

Tlatelolco (język nahuatl "tlatelli lub xaltiloll "piaszczyste wzgórze") - bliźniacze miasto Tenochtitlánu, służące w okresie prekolumbijskim jako najważniejsze centrum handlowe Mezoameryki. W roku 1521 miała miejsce tutaj ostatnia i decydująca bitwa pomiędzy Aztekami pod wodzą Cuauhtémoca a Hiszpanami. Ocenia się, że zginęło wówczas około 40 tysięcy Indian. Miasto zostało splądrowane i zniszczone przez konkwistadorów Cortesa, którzy zbudowali w tym miejscu kościół Santiago (św. Jakuba).

Aztekowie używali dwóch kalendarzy. Jeden z nich – kalendarz słoneczny (Xiuhpohualli), składał się z 365 dni podzielonych na 18 miesięcy po 20 dni oraz dodatkowych 5 dni – Nemotemi (bez imienia, numerowane od 0 do 4). Dni dodatkowe przynosiły nieszczęścia. Każdy miesiąc miał nazwę związaną z rolnictwem, rozwojem roślinności, pracami polowymi. Kolejne dni były ponumerowane od 0 do 19. Według tego kalendarza obchodzono coroczne święta, składano ofiary.

Podboje Azteków

Obroniwszy honor, Axayacatl zarządził koniec walk. Tenochtitlan wyszedł z tej błyskawicznej i bezpardonowo rozegranej wojnie domowej silniejszy niż kiedykolwiek. Tlatelolco zostało splądrowane i nigdy już nie odzyskało niezależności. Jego mieszkańców Axayacatl traktował jak pokonanego wroga. Zażądał danin, niewolników na ofiary, przekazania mu terenów, a także co było najboleśniejsze, aby się wyrzekli swojej świątyni boga Huitzilopochtli. W mieście wprowadzono rządy przedstawiciela wojskowego z Tenochtitlanu.

Walec jest bryłą geometryczną ograniczoną powierzchnią walcową i dwiema płaszczyznami nierównoległymi do jej tworzącej. Jeżeli płaszczyzny są prostopadłe do tworzącej, wówczas jest to walec prosty.

Tezozomoc - największy władca miasta Azcapotzalco położonego w Dolinie Meksyku. Pochodził z plemienia Tepaneków i panował w latach od 1367 do 1427. W ciągu swojego długiego życia zdołał wywalczyć hegemonię w Dolinie Meksyku. Powstało w ten sposób imperium oparte o daniny płacone w naturze. Po jego śmierci królem Tepaneków z Azcapotzalco został jego syn Maxtla.

W roku 1474 Axayacatl wykorzystał umiejętnie spór o daniny między władcami miast Toluca i Tenancingo, w którym miał być rozjemcą i podporządkował je oba Tenochtitlanowi. Był to ważny krok, zważywszy jego następstwa. Nowe terytoria azteckie zapewniały ochronę przed zagrożeniem ze strony Tarasków, których ziemie leżały za Tolucą. Powrót Axayacatla do Tenochtitlanu uczczono w sposób, który można porównać do triumfalnych wjazdów zwycięzców w starożytnym Rzymie. Przywieziono też jeńców, aby zgodnie ze zwyczajem złożyć ofiarę z ludzi.

Pod terminem starożytny Rzym rozumie się zazwyczaj państwo stworzone przez mieszkańców miasta Rzym, leżącego w Italii nad rzeką Tyber. Historia starożytnego Rzymu zaczyna się wraz z założeniem miasta w 753 roku p.n.e., a kończy obaleniem cesarza Romulusa Augustulusa w 476 roku n.e.

Montezuma I Ilhuicamina, również Moctezuma I, Moteuczoma I, zwany Gniewnym (nazwisko można tłumaczyć „samotny, który wystrzela strzałę w niebo”); (? – 1469).

Przed bardziej bezpośrednim starciem z Taraskami, Axayacatl w 1478 r. zakończył, rozpoczęty przez Montezumę I, podbój Huasteków aż po Tuxpan nad Zatoką Meksykańską.

Kamień słońca - kalendarz aztecki

Taraskowie stanowili potężną siłę militarną, posiadającą własne niemałe imperium. Był to jeden z niewielu ludów Meksyku mający przewagę liczebną nad Aztekami. Na wiadomość o przygotowaniach Axayacatla do wojny, pewność siebie wyrazili w uszczypliwej nocie do tlatoani. Axayacatl obawiając się Tarasków chciał ustąpić, ale jego dowódcy byli nieugięci. Kampania aztecka zakończyła się klęską, a wojska azteckie zmuszone do odwrotu przez silniejszego, walczącego na własnym terenie przeciwnika, wróciły w niesławie do Tenochtitlanu. Klęski tej nie zdołano już nigdy odwrócić i nawet w okresie, kiedy przybyli tam Hiszpanie, Taraskowie wciąż jeszcze stanowili zagrożenie na obrzeżach imperium azteckiego.

Hiszpanie – naród romański zamieszkujący głównie Hiszpanię (około 40 mln). Posługują się językiem hiszpańskim. Wyznają głównie katolicyzm (schrystianizowani w I-V wiekach n.e. W etnogenezie Hiszpanów uczestniczyło wiele grup etnicznych na początku byli to głównie Iberowie a w VI wieku p.n.e. także Celtowie, w II wieku p.n.e romanizowani przez Rzymian, później w V-VIII wiekach n.e. napływ Germanów i Arabów w VIII-XV n.e. Dla kształtowania się narodu hiszpańskiego miała duży wpływ Rekonkwista i powstanie zjednoczonego, scentralizowanego państwa w XV w. Stopniowo Kastylia kulturowo wywierała największy wpływ na cały kraj. Tradycyjne zajęcia Hiszpanów to pasterstwo, sadownictwo, rybołówstwo, rzemiosło, uprawa roślin. W kulturze ludowej są wyraźne różnice pomiędzy regionami w Hiszpanii, duża świadomość regionalnej tożsamości, własne dialekty i tradycje. Żywy i bogaty folklor muzyczny i taneczny, rozwinięty kult loklanych świętych, popularna jest Korrida. W okresie zdobywania Ameryki, Hiszpanie tworzyli podstawowy skład etniczny i wywierali największy wpływ kulturowy w Ameryce Łacińskiej.

Ahuitzotl (również Ahuítzotl lub Auítzotl, wymowa [aːˈwiʦotɬ]) zwany Wydrą (? – 1502) – tlatoani (władca) Azteków (Méxicas) (1486 - 1502); Ahuitzotl był synem Tezozomoca, syna Itzcoatla i Atotoztli (Huitzilxochtzin), córki Montezumy I, brat Axayacatla i Tizoca, ojciec Cuauhtemoca. W roku 1486 objął władzę po Tizocu, jako ósmy tlatoani Tenochtitlanu.

Trzy lata później, w 1481 r. Axayacatl zmarł. Kolejnym tlatoani został jego starszy brat Tizoc.

Za czasów panowania Axayacatla powstał w Tenochtitlanie tzw. Kamień Słońca (Piedra del Sol), olbrzymi blok skalny z wykutym kalendarzem azteckim. Kamień Słońca był konsekrowany w 1479 r. Kamień ten posiadający kształt walca, o średnicy ok. 3,6 m., grubości 1,22 m. i wadze 24 ton, został odkopany 17 grudnia 1790 r. w Meksyku. Skalny monolit prezentowany jest od 1963 r. w Muzeum Narodowym Antropologii i Historii w parku Chapultepec.

Zatoka Meksykańska (ang. Gulf of Mexico, hiszp. Golfo de México) – zatoka w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego u wybrzeży Ameryki Północnej. Leży między półwyspami Jukatan i Floryda, od otwartego oceanu i Morza Karaibskiego ogradza ją wyspa Kuba. Z akwenem Morza Karaibskiego połączone jest przez Cieśninę Jukatańską, a z otwartym oceanem – Cieśniną Florydzką. Kraje leżące nad zatoką to Kuba, Meksyk i Stany Zjednoczone.

Honor (łac. honor - cześć) - pojęcie dotyczące moralności i obyczajowości. Występuje w skali jednostkowej i społecznej w określonym czasie i na określonym terytorium.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Axayacatl

Genealogia

Źródło

Brenda Ralph Lewis, Aztekowie, Warszawa 2002 r., ISBN 83-214-1251-3

Tadeusz Łepkowski, Historia Meksyku, Wrocław 1986, ISBN 83-04-02182-X

Jacek Walczak, Aztekowie i tajemnica kalendarza, Warszawa 2006, ISBN 978-83-7391-910-5.