Azem Hajdari - Polski Serwis Naukowy

Azem Hajdari (ur. 11 marca 1963 w Tropojë, zm. 12 września 1998 w Tiranie) – albański polityk.

Pochodził z jednego z najbardziej zacofanego obszaru Albanii - okręgu Tropojë. W 1990 jako student filozofii na Uniwersytecie Tirańskim zaangażował się w demonstracje studentów, domagających się usunięcia imienia Envera Hodży jako patrona uczelni. Na spotkaniu delegacji protestujących z ówczesnym przywódcą partii komunistycznej - Ramizem Alią to Hajdari przedstawiał postulaty protestujących, w tym postulat przywrócenia pluralizmu politycznego. W grudniu 1990 znalazł się wśród współzałożycieli pierwszej partii opozycyjnej - Demokratycznej Partii Albanii. Należał też do grona bliskich współpracowników Salego Berishy, pochodzącego z tego samego regionu.

Order Skanderbega (alb. Urdhëri i Skënderbeut) – odznaczenie państwowe Republiki i Królestwa Albanii ustanowione w 1925 przez prezydenta Albanii Ahmeda Zogu (późniejszego króla, Zoga I).

Pluralizm polityczny - w państwach demokratycznych jedna z zasad funkcjonowania parlamentarnych systemów partyjnych, polegająca na istnieniu dwóch lub więcej partii politycznych reprezentujących różne programy i orientacje, walczących o zdobycie władzy w państwie. Oznacza wolność funkcjonowania wielu organizacji w państwie. Istotnym wskaźnikiem pluralizmu jest zatem legalność i swoboda działania opozycji politycznej.

W kampanii przed pierwszymi wielopartyjnymi wyborami parlamentarnymi w 1991 zasłynął z wielu niekonwencjonalnych wypowiedzi - m.in. "Mamy w kraju milion komunistów, milion szpiegów i milion bezrobotnych". Organ partii komunistycznej - Zëri i popullit określał go mianem człowieka chorego psychicznie. Od 1991 nieprzerwanie zasiadał w parlamencie, stał się w tym czasie jednym z organizatorów ruchu związkowego. W latach 1992-1996 kierował komisją parlamentarną ds. porządku publicznego i nadzoru nad służbami specjalnymi.

Sali Berisha (ur. 15 października 1944 w Tropojë) – albański polityk. Od 2005 premier, a wcześniej (w latach 1992-1997) prezydent Albanii. Od 1990 niezmiennie lider Demokratycznej Partii Albanii.

Albańska Partia Pracy, APP (alb. Partia e Punës së Shqipërisë, PPSh) - komunistyczna partia, utworzona w 1948 roku w Albanii jako kontynuatorka Komunistycznej Partii Albanii, utworzonej 8 listopada 1941 roku w Tiranie. Po 1956 roku występowała przeciwko generalnej linii międzynarodowej ruchu komunistycznego popierając stanowisko Komunistycznej Partii Chin. W 1976 roku liczba członków partii przekroczyła 100 tysięcy.

W 1996 odbył studia podyplomowe z zakresu bezpieczeństwa i obronności w Garmisch-Partenkirchen. Od 1995 był prezesem klubu sportowego Vllaznia Szkodra, a także przewodniczącym Albańskiej Federacji Sztuk Walki.

18 września 1997 w czasie sesji parlamentu deputowany partii socjalistycznej Gafurr Mazrreku, którego Hajdari obraził dzień wcześniej strzelił do niego kilkakrotnie w budynku parlamentu. Hajdari przeżył zamach. 12 września 1998, kiedy wychodził wraz z ochroniarzami z siedziby Demokratycznej Partii Albanii w Tiranie został ostrzelany z samochodu zaparkowanego na sąsiedniej ulicy. Hajdari zginął na miejscu, podobnie jak jego ochroniarz Besim Cerja, drugi został ciężko ranny. Śmierć Hajdariego, określanego przez prasę Albańskim Wałęsą doprowadziła do ulicznych demonstracji i ataku zwolenników Hajdariego na budynki rządowe.

Zgromadzenie Albanii (alb. Kuvendi i Shqipërisë) - jednoizbowy parlament Albanii, złożony ze 140 członków wybieranych na czteroletnią kadencję. Obecną nazwę parlament albański nosi od 1998, kiedy to wskutek zmiany konstytucji zniesiono obowiązującą od 1946 nazwę Zgromadzenie Ludowe (alb. Kuvendi Popullor).

Telefon komórkowy – rodzaj aparatu telefonicznego, przenośnego, komunikującego się z siecią przy użyciu fal radiowych (zasadniczo w zakresie mikrofalowym). W technologii sieci komórkowych słowo komórka oznacza obszar zasięgu pojedynczej stacji przekaźnikowej – obsługa telefonu jest automatycznie przekazywana z jednej komórki do następnej w trakcie przemieszczania się osoby używającej telefonu komórkowego. Jest rozwinięciem lekkiego, ręcznego radiotelefonu.

Ustalenie winnych śmierci Hajdariego było b. trudne wskutek zaniedbań policji, która nie zabezpieczyła w odpowiedni sposób miejsca przestępstwa. Zginęły rzeczy osobiste zamordowanego, w tym telefon komórkowy, z którego rozmawiał kilka minut przed śmiercią. Winnymi śmierci Hajdariego uznano grupę, kierowaną przez Fatmira Haklaja i Jaho Salihiego (Mulosmaniego), który w 2001 przed sądem w Tiranie przyznał się do udziału w zabójstwie. Prasa albańska sugerowała, że Hajdari brał udział w nielegalnym handlu bronią z Kosowem i padł ofiarą jednej z grup przestępczych, zaangażowanych w podobny proceder.

Demokratyczna Partia Albanii (alb. Partia Demokratike e Shqipërisë) - prawicowa albańska partia polityczna. Odegrała kluczową rolę w zlikwidowaniu reżimu komunistycznego w Albanii i pozostawała u władzy w latach 1992-1997, pod przywództwem Saliego Berishy i Aleksandra Meksiego. Rząd podał się do dymisji w 1997 r., wskutek kryzysu ekonomiczno-społecznego. Władzę przejęli socjaliści.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Był żonaty, miał dwie córki. Po śmierci został uhonorowany tytułem Honorowego Obywatela Tirany i Orderem Skanderbega, a w 2002 tytułem Bohatera Narodu (alb. Nderi i Kombit).

Bibliografia

Tadeusz Czekalski: Albania. Warszawa: TRIO, 2003. ISBN 83-88542-45-1.
James Pettifer, Miranda Vickers: The Albanian question: reshaping the Balkans. I.B.Tauris, 2007. ISBN 9781860649745.
Artykuł poświęcony Hajdariemu (alb)