AzerbejdżanArtykuł - Azerbejdżan - pochodzi z Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)Suplement İlham Əliyev İlham Heydər oğlu Əliyev (polskie media często używają transkrypcji pisowni rosyjskiej: Ilham Alijew; ur. 24 grudnia 1961 w Baku) – polityk azerski, od 2003 prezydent państwa.Łotwa Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe w 1918 roku. Jedno z państw nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO. Od strony lądowej graniczy z Litwą (453 km), Białorusią (141 km), Rosją (217 km) i Estonią (339 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1150 km, ponadto Łotwa posiada 531 km wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łotwa jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 i NATO od 29 marca 2004, poza tym należy do ONZ, OBWE, Rady Europy oraz Rady Bałtyckiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.Şirvan Şirvan (do 2008 Əli Bayramlı, cyr. Әли Бајрамлы, Ali Bajramły) – miasto we wschodnim Azerbejdżanie, w dolnym biegu rzeki Kura, na Nizinie Kurańskiej (tzw. Step Mugański). Współrzędne geograficzne: . Ludność: 69,2 tys. (2003)..az .az - krajowa domena internetowa najwyższego poziomu przypisana dla stron internetowych z Azerbejdżanu, działa od 1993 roku i jest administrowana przez Urząd Komunikacji Azerbejdżanu.28 maja 28 maja jest 148. (w latach przestępnych 149.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 217 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.Abchazja Abchazja (abch. Аҧсны Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti lub Abchazeti, ros. Абха́зия Abchazija) – państwo nieuznawane, położone w północno-zachodniej Gruzji, nad Morzem Czarnym, w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8 550 km², zamieszkiwanych przez około 216 000 osób[1]. Stolicą Abchazji jest Suchumi.Afganistan Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.Akrotiri Akrotiri – brytyjska suwerenna baza wojskowa w południowej części Cypru, mająca formalnie status terytorium zamorskiego. Umiejscowiona jest na półwyspie o tej samej nazwie, pomiędzy zatokami Episkopi i Akrotiri, na południe i na zachód od Limassol. Stacjonuje tam ok. 1300 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku. Terytorium suwerennych baz Akrotiri i Dhekelii jest zarządzane przez administratora mianowanego przez brytyjskiego monarchę, który jest jednocześnie dowódcą wojsk brytyjskich na Cyprze. Obecnie funkcję administratora pełni Richard Lacey.Albania Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.Albania Kaukaska Albania Kaukaska (orm. Աղվանք Aghvank[1][2], az. Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl.: Arran [3], arab.: Al Ran [1][3], gr.: Ἀλβανία - Albanía[2]) - państwo historyczne, królestwo istniające w starożytności na terenie obecnego Azerbejdżanu i południowej części Dagestanu. Jego nazwa, "Albania", jest pochodzenia grecko-łacińskiego i oznacza w tych językach "górzysty kraj"[2]. Według Pliniusza stolicą królestwa była Gabala[4], obecnie pozostały po niej ruiny oraz nazwa jednego z rejonów administracyjnych Azerbejdżanu: Quabala. Strabon opisywał, że zamieszkują to królestwo ludy posługujące się 26. językami. Według Roberta Hewsena były to ludy ibero-kaukaskie, niespokrewnione z Indoeuropejczykami[5].Aleksander Wielki Aleksander III Wielki (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas) zwany też Aleksandrem Macedońskim (gr. Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon); ur. 20 albo 26 lipca 356 p.n.e. w Pella, zm. 10 czerwca 323 p.n.e.) – król Macedonii z dynastii Argeadów (336-323 p.n.e.). Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.Ali Bajramły Şirvan (do 2008 Əli Bayramlı, cyr. Әли Бајрамлы, Ali Bajramły) – miasto we wschodnim Azerbejdżanie, w dolnym biegu rzeki Kura, na Nizinie Kurańskiej (tzw. Step Mugański). Współrzędne geograficzne: . Ludność: 69,2 tys. (2003).Andora Andora, Księstwo Andory (katal. Principat d'Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə], hiszp. Principado de Andorra, franc. Principauté d'Andorre), nazwa historyczna (tradycyjna): Doliny Andory (katal. Les Valls d'Andorra)[2] – małe państwo w południowo-zachodniej Europie, bez dostępu do morza. Leży w Pirenejach granicząc od północy z Francją, a od południa z Hiszpanią.Apostolski Kościół Ormiański Apostolski Kościół Ormiański (Święty Apostolski Katolicki Kościół Ormiański, Kościół gregoriański, orm. Հայ Արաքելական Եկեղեցի) - Kościół z grupy Kościołów wschodnich, przedchalcedoński, działający wśród Ormian - pierwotnie w Armenii i na Bliskim Wschodzie, obecnie również wśród diaspory ormiańskiej na całym świecie. Liczy około 6 milionów wiernych.Arabowie Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.Powiązane hasła: İlham Əliyev, Łotwa, Świadkowie Jehowy, Şəki, Şirvan, Şuşa, .az, 12 listopada, 15 czerwca, 17 listopada, 18 października, 18 września, 1 stycznia, 20 marca, 20 stycznia, 21 marca, 26 czerwca, 28 maja, 30 sierpnia, 31 grudnia, 8 marca, 9 maja, Abchazja, Achemenidzi, Afganistan, Akrotiri, Albania, Albania Kaukaska, Aleksander Wielki, Ali Bajramły, Andora, Apostolski Kościół Ormiański, Arabia Saudyjska, Arabowie, Armenia, Armia Czerwona, Artur Rasizadə, Atropates, Austria, Autonomia Palestyńska, Azerbejdżańska SRR, Azerowie, Azja, Bahaizm, Bahrajn, Baku, Bangladesz, Belgia, Berlin, Bhutan, Białoruś, Birma, Bośnia i Hercegowina, Brunei, Bułgaria, CIA, Cachurzy, Chińska Republika Ludowa, Chorwacja, Cypr, Cypr Północny, Czarnogóra, Czechy, Dania, Demokratyczna Republika Azerbejdżanu, Dhekelia, Dolar amerykański, Domena najwyższego poziomu, Dzień Kobiet, Dzień Zwycięstwa, Egipt, Eksklawa, Elektrownia cieplna, Estonia, Filipiny, Finlandia, Flaga Azerbejdżanu, Francja, Górski Karabach, Gęstość zaludnienia, GUAM, Gandża, Geografia Azerbejdżanu, Godło Azerbejdżanu, Grecja, Grecy, Gruzja, Hiszpania, Holandia, Hymn Azerbejdżanu, Hymn państwowy, II wojna światowa, ISO 3166-1, IX wiek p.n.e., Iberia kaukaska, Ilchanidzi, Imperium Rosyjskie, In statu nascendi (prawo), Indie, Indonezja, Inflacja, Irak, Iran, Irlandia, Islam, Islandia, Izrael, Język średnioperski, Język angielski, Język arabski, Język azerski, Język ormiański, Język perski, Język rosyjski, Język staroperski, Język turecki, Język urzędowy, Języki kaukaskie, Japonia, Jazz, Jednostka monetarna, Jemen, Jordania, Judaizm, Kadżarowie, Kambodża, Kanada, Karabinek AK, Katar, Katolicyzm, Kazachstan, Kirgistan, Kod telefoniczny, Korea Północna, Korea Południowa, Kurdowie, Kuwejt, Laos, Lenkoran, Lezgini, Liban, Liczba ludności, Liechtenstein, Lista państw świata według liczby ludności, Lista państw świata według powierzchni, Litwa, Luksemburg, Lutnia (instrument), MW, Macedonia, Malediwy, Malezja, Malta, Manat azerski, Manna (królestwo), Media (kraina), Media Atropatene, Meksyk, Międzynarodowy kod samochodowy, Miasta Azerbejdżanu, Miedź, Mingeczaur, Mołdawia, Monako, Mongołowie, Mongolia, Morze Kaspijskie, Muzyka poważna, Nachiczewan, Nachiczewan (miasto), Naftalan, Nagara, Nepal, Niemcy, Niepodległość, Norwegia, Nowy Rok, Oman, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Organizacja Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego, Ormianie, Osetia Południowa, Państwa Azji, Państwo Palestyna, Pakistan, Paweł Potocki (inżynier), Pistolet maszynowy PPSz, Podział administracyjny Azerbejdżanu, Polacy, Pole powierzchni, Polska, Portugalia, Prawosławie, Premierzy Azerbejdżanu, Prezydenci Azerbejdżanu, Produkt krajowy brutto, Protestantyzm, Przemysł, Rada Europy, Rejon, Rejon İmişli, Rejon İsmayıllı, Rejon Şəki, Rejon Şəmkir, Rejon Şərur, Rejon Şahbuz, Rejon Şamaxı, Rejon Şuşa, Rejon Ağcabədi, Rejon Ağdaş, Rejon Ağdam, Rejon Ağstafa, Rejon Ağsu, Rejon Abşeron, Rejon Astara, Rejon Bərdə, Rejon Babək, Rejon Balakən, Rejon Beyləqan, Rejon Biləsuvar, Rejon Cəbrayıl, Rejon Cəlilabad, Rejon Culfa, Rejon Dəvəçi, Rejon Daşkəsən, Rejon Füzuli, Rejon Göyçay, Rejon Göygöl, Rejon Gədəbəy, Rejon Goranboy, Rejon Hacıqabul, Rejon Kürdəmir, Rejon Kəlbəcər, Rejon Kəngərli, Rejon Laçın, Rejon Lenkoran, Rejon Lerik, Rejon Masallı, Rejon Neftçala, Rejon Oğuz, Rejon Ordubad, Rejon Qəbələ, Rejon Qax, Rejon Qazax, Rejon Qobustan, Rejon Quba, Rejon Qubadlı, Rejon Qusar, Rejon Sədərək, Rejon Saatlı, Rejon Sabirabad, Rejon Salyan, Rejon Samux, Rejon Siyəzən, Rejon Tərtər, Rejon Tovuz, Rejon Ucar, Rejon Xızı, Rejon Xaçmaz, Rejon Xocalı, Rejon Xocavənd, Rejon Yardımlı, Rejon Yevlax, Rejon Zəngilan, Rejon Zərdab, Rejon Zaqatala, Religia, Republika, Republika Chińska, Rolnictwo, Ropa naftowa, Rosja, Rosjanie, Rumunia, Rutulowie, Rzymianie, Sól kamienna, Słowacja, Słowenia, Safawidzi, San Marino, Satrapa (w Persji), Saz, Seldżukidzi, Serbia, Singapur, Sri Lanka, Stany Zjednoczone, Stepanakert, Stolica, Stolica Apostolska, Strefa czasowa, Sufiks, Sumgait, Swing (jazz), Syria, Szwajcaria, Szwecja, Tałyszowie, Tadżykistan, Tajlandia, Tar (instrument), Tatowie, Terytorium zależne, The World Factbook, Timor Wschodni, Tunezja, Turcja, Turcy, Turkmenistan, USD, Ukraina, Uniwersalny czas koordynowany, Usługi, Ustrój polityczny, Uzbekistan, VIII wiek, VII wiek, VII wiek p.n.e., Vaqif Mustafazadə, Węgry, Władca, Włochy, Wielka Brytania, Wietnam, Witold Zglenicki, Wojna afgańska, Wspólnota Niepodległych Państw, XI wiek, XVIII wiek, XV wiek, Yevlax, Zakaukaska Demokratyczna Republika Federacyjna, Zakaukaska FSRR, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Zoroastryzm, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich,
Azerbejdżan, Republika Azerbejdżanu – państwo w Azji nad Morzem Kaspijskim, graniczące z Rosją, Gruzją, Armenią, Iranem oraz Turcją.
Pochodzenie nazwySufiks -an w perskim znaczy "kraj". Atropates (w staroperskim "strzeżony przez ogień") był satrapą Medii za czasów perskiej dynastii Achemenidów oraz Aleksandra Wielkiego, po śmierci którego się uniezależnił. Od tej pory ta część Medii była znana Grekom jako Media Atropatene, albo po prostu Atropatene, stąd średnioperskie Āturpātakān, później Ādurbādagān, a w końcu nowoperskie Ādarbāyjān, czyli Azerbejdżan, po ormiańsku Atrpatakan. Arabska wersja nazwy to Adharbayjān (أذربيجان). W czasach klasycznych określano go również Kaukaską Albanią, a jego część Kaukaską Iberią (dzisiejsze tereny Gruzji). Istnieje także teoria, że Azerbejdżan to sturczona forma zarabizowanej wersji perskiej nazwy Âzarâbâdagân (âzar=ogień; âbâdag=miejsce kultu; ân=sufiks liczby mnogiej), czyli "kraina wiecznego ognia", co może mieć związek z zoroastriańskimi świątyniami ognia w tych okolicach. Ustrój politycznyAzerbejdżan jest republiką prezydencką. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję. Do jego uprawnień należy m.in. nominowanie ministrów. Ciałem ustawodawczym jest pięćdziesięciomiejscowy parlament, również wybierany w wyborach powszechnych. Prawo wyborcze przysługuje każdemu obywatelowi kraju, który ukończył osiemnaście lat. Zob. Prezydenci Azerbejdżanu. Historia
 Najdawniejszymi znanymi mieszkańcami terytorium dzisiejszego Azerbejdżanu byli kaukascy Albańczycy, przynależący do kaukaskiej grupy językowej. Teren ten w ciągu późniejszych stuleciu zamieszkiwało wiele różnych nacji: Persowie, Rzymianie, Grecy, Ormianie, Arabowie, Turcy, Mongołowie i Rosjanie. Pierwszym królestwem, które pojawiło się na omawianym terenie, było królestwo Manna - ok. IX w. p.n.e.. Przetrwało ono do początku VII w. p.n.e., później zaś weszło w skład państwa Medów. Islam na terenie dzisiejszego Azerbejdżanu rozprzestrzenił się gwałtownie po jego podboju przez Arabów w VII-VIII w. Po upadku władzy arabskiej powstało kilka częściowo niepodległych państewek. W XI w. nastąpiło podbicie regionu przez Turków Seldżuckich – zdominowali oni Azerbejdżan i stali się przodkami dzisiejszych Azerów. W latach trzydziestych XIII wieku Azerbejdżan podbili Mongołowie i był on następnie głównym ośrodkiem władzy Ilchanidów. Azerbejdżan od XV do XVIII w. był częścią Iranu znajdującego się wówczas pod rządami Safawidów. Na skutek przegranych przez nową irańską dynastię Kadżarów wojen z Rosją na mocy traktatu z Gulistanu (1813) oraz traktatu turkmenczajskiego (1828) Azerbejdżan został przyłączony do Imperium Rosyjskiego. W 1873 w Baku odkryto ropę naftową. Odkrycie to zapoczątkowało ekspansywny rozwój tego miasta. Po rozpadzie Zakaukaskiej DRF w maju 1918 roku Azerbejdżan uzyskał niepodległość (Demokratyczna Republika Azerbejdżanu). W kwietniu 1920 Azerbejdżan został zajęty przez Armię Czerwoną. Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka w latach 1920-1922 była częścią państwa radzieckiego przed powstaniem ZSRR, w latach 1922-1936 razem z Gruzją i Armenią wchodziła w skład ZSRR jako część Zakaukaskiej Federacyjnej SRR, w 1936 weszła w skład ZSRR bezpośrednio. Dnia 30 sierpnia 1991 r. Azerbejdżan ogłosił suwerenność, ale formalnie stał się państwem niepodległym 18 września 1991 r., po czym przystąpił, podobnie jak 11 innych republik byłego ZSRR do WNP. Od ogłoszenia niepodległości trwa konflikt z Armenią o Górski (Górny) Karabach. Demografia
Azerbejdżan jest najludniejszym państwem Zakaukazia, mieszka tutaj 8 178 000 [1] mieszkańców, z czego Azerowie stanowią 90,6% [2]. Wśród mniejszości narodowych największą grupę stanowią Rosjanie. Północną część kraju zamieszkują liczne, głównie kaukaskojęzyczne narody, takie jak np. Rutulowie, Cachurzy, Lezgini, ale także Tatowie, Tałyszowie, Kurdowie, itp. W Azerbejdżanie przebywa mała grupa Polaków licząca ponad 100 osób. Wśród wybitnych przedstawicieli mniejszości polskiej w Azerbejdżanie byli:
Religijność
[3] Podział administracyjny Azerbejdżanu
Kraj jest podzielony na:
Wydzieloną częścią Azerbejdżanu pozostaje eksklawa Nachiczewan, mająca status republiki autonomicznej (az. muxtar respublikası).
EdukacjaW Azerbejdżanie działają następujące uczelnie:
KulturaMuzykaKlasyczną muzyką Azerbejdżanu jest mugam (az. muğam). Tradycyjne instrumenty to: kamancza, balaban, tar i nagara. Znana jest także postać wędrownego barda - aszyga, który gra na sazie, rodzaju lutni. Ciekawą aktualnością był występ mistrza śpiewu mugam, Alima Quasimova ze swoim zespołem w sobotę 7 lipca 2007 w teatrze Capitol na festiwalu "Brave" we Wrocławiu. Śpiewak, wyróżniony przez UNESCO, wystąpił z zespołem składającym się z kaukaskich skrzypiec, kaukaskiej mandoliny, klarnetu i perkusji (perkusista używał 4 różnych bębnów, grając najczęściej na dwóch), oraz z młodą śpiewaczką towarzyszącą mu najczęściej w odśpiewie, rzadziej w duecie. Oboje śpiewacy siedzieli środkowo na dywanach mając po swoich bokach mandolinistę i skrzypka, a perkusista i klarnecista umieszczeni byli z tyłu na krzesłach. Śpiewacy towarzyszyli sobie na płaskich dużych bębnach, przy czym śpiewak używał znanej techniki wspomagania dłonią dotykając ucha, podczas gdy śpiewaczka, szczelnie ubrana w kolorowy strój pokazujący wyłącznie jej twarz, posługiwała się tu właśnie swoim bębnem. Według objaśnień towarzyszących, modalny śpiew mugam jest wspólną tradycją ludów Kaukazu i (szczególnie tureckojęzycznych) ludów Azji Środkowej. Alim Quasimov uważany jest za wybitnego żyjącego mistrza śpiewu mugam. Kraj ma także tradycje jazzowe. Vaqif Mustafazadə był najsłynniejszym jazzmanem azerbejdżańskim - łączył on mugam ze swingiem. Tę tradycję kontynuuje jego córka – Əzizə Mustafazadə. Co roku odbywa się "Baku Jazz Festival"[4]. W muzyce poważnej najbardziej znaną postacią jest kompozytor i dyrygent Üzeyir Hacibəyov.
ArmiaPodstawowe informacje dotyczące armii Azerbejdżanu. Problem broni w AzerbejdżaniePo rozpadzie ZSRR radziecka broń została w Azerbejdżanie. W czasie wojny afgańskiej przez Azerbejdżan przebiegał jeden ze szlaków przemytu broni. W lasach do dziś można znaleźć zakopaną i ukrytą broń, którą porzucili szmuglerzy w czasie ucieczki przed Sowietami. Wielu mieszkańców Azerbejdżanu swój dochód czerpie w znajdywaniu i sprzedawaniu broni (najczęściej są to karabinki AK, pistolety maszynowe PPSz pamiętające czasy II wojny światowej oraz SS-X-14 Scapegoat). Wielu Azerów trzyma w swoim domu broń myśliwską, gdyż ten sport od czasu przybycia tu Europejczyków jest bardzo popularny (azerska reprezentacja w strzelectwie zdobyła 5. miejsce na igrzyskach olimpijskich w Berlinie w łącznej klasyfikacji medalowej tej dyscypliny). Rząd Azerbejdżanu podejmuje usilne zabiegi, by zlikwidować nielegalne składy broni. GospodarkaNajwiększym bogactwem naturalnym tego kraju jest ropa naftowa, której wydobycie stanowi 70% produkcji całego kraju. Ponadto wydobywa się również miedź oraz sól kamienną. 90% energii elektrycznej pochodzi z elektrowni cieplnych, wśród których największa znajduje się w Ali Bajramły o mocy 1080 MW. Dużą rolę w gospodarce Azerbejdżanu odgrywa też rolnictwo. Dochód narodowy brutto wynosi 3,800 USD na 1 mieszkańca (2004). Inflacja: 4,6% (2004). Zadłużenie 1,8 mld USD (2004). Rozkład zatrudnienia przedstawia się następująco: usługi – 40,2%, rolnictwo – 14,1%, przemysł – 45,7%. Azerbejdżan eksportuje przede wszystkim żywność (32%), tekstylia (19%), maszyny (18%). Natomiast importuje żywność (26%), maszyny (18%), produkty metalurgiczne (12%). Głównymi partnerami handlowymi są: kraje byłego ZSRR (Rosja, Ukraina, Kazachstan, Turkmenistan), Turcja i Włochy. Obroty handlowe z zagranicą – eksport: 3,2 mld USD, import: 3,6 mld USD (2004). Azerbejdżan należy do najszybciej rozwijających się krajów świata[potrzebne źródło]. Linki do innych stron: Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Azerbejdżan
Bibliografia
Przypisy
Suplement C.D. 28 maja 28 maja jest 148. (w latach przestępnych 149.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 217 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.Abchazja Abchazja (abch. Аҧсны Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti lub Abchazeti, ros. Абха́зия Abchazija) – państwo nieuznawane, położone w północno-zachodniej Gruzji, nad Morzem Czarnym, w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8 550 km², zamieszkiwanych przez około 216 000 osób[1]. Stolicą Abchazji jest Suchumi.Afganistan Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.Akrotiri Akrotiri – brytyjska suwerenna baza wojskowa w południowej części Cypru, mająca formalnie status terytorium zamorskiego. Umiejscowiona jest na półwyspie o tej samej nazwie, pomiędzy zatokami Episkopi i Akrotiri, na południe i na zachód od Limassol. Stacjonuje tam ok. 1300 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku. Terytorium suwerennych baz Akrotiri i Dhekelii jest zarządzane przez administratora mianowanego przez brytyjskiego monarchę, który jest jednocześnie dowódcą wojsk brytyjskich na Cyprze. Obecnie funkcję administratora pełni Richard Lacey.Albania Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.Albania Kaukaska Albania Kaukaska (orm. Աղվանք Aghvank[1][2], az. Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl.: Arran [3], arab.: Al Ran [1][3], gr.: Ἀλβανία - Albanía[2]) - państwo historyczne, królestwo istniające w starożytności na terenie obecnego Azerbejdżanu i południowej części Dagestanu. Jego nazwa, "Albania", jest pochodzenia grecko-łacińskiego i oznacza w tych językach "górzysty kraj"[2]. Według Pliniusza stolicą królestwa była Gabala[4], obecnie pozostały po niej ruiny oraz nazwa jednego z rejonów administracyjnych Azerbejdżanu: Quabala. Strabon opisywał, że zamieszkują to królestwo ludy posługujące się 26. językami. Według Roberta Hewsena były to ludy ibero-kaukaskie, niespokrewnione z Indoeuropejczykami[5].Aleksander Wielki Aleksander III Wielki (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas) zwany też Aleksandrem Macedońskim (gr. Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon); ur. 20 albo 26 lipca 356 p.n.e. w Pella, zm. 10 czerwca 323 p.n.e.) – król Macedonii z dynastii Argeadów (336-323 p.n.e.). Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.Ali Bajramły Şirvan (do 2008 Əli Bayramlı, cyr. Әли Бајрамлы, Ali Bajramły) – miasto we wschodnim Azerbejdżanie, w dolnym biegu rzeki Kura, na Nizinie Kurańskiej (tzw. Step Mugański). Współrzędne geograficzne: . Ludność: 69,2 tys. (2003).Andora Andora, Księstwo Andory (katal. Principat d'Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə], hiszp. Principado de Andorra, franc. Principauté d'Andorre), nazwa historyczna (tradycyjna): Doliny Andory (katal. Les Valls d'Andorra)[2] – małe państwo w południowo-zachodniej Europie, bez dostępu do morza. Leży w Pirenejach granicząc od północy z Francją, a od południa z Hiszpanią.Apostolski Kościół Ormiański Apostolski Kościół Ormiański (Święty Apostolski Katolicki Kościół Ormiański, Kościół gregoriański, orm. Հայ Արաքելական Եկեղեցի) - Kościół z grupy Kościołów wschodnich, przedchalcedoński, działający wśród Ormian - pierwotnie w Armenii i na Bliskim Wschodzie, obecnie również wśród diaspory ormiańskiej na całym świecie. Liczy około 6 milionów wiernych.Arabowie Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.Armenia Armenia, Republika Armenii (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo w Azji na Zakaukaziu. Armenia graniczy od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerską eksklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolicą Armenii jest obecnie Erywań, który jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku Armenia należy do Wspólnoty Niepodległych Państw.Armia Czerwona Armia Czerwona[1], ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona[2] Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 r. Armia Radziecka[3] (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne[4] Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).Artur Rasizadə Artur Tahir oğlu Rasizadə (ur. 1935) – azerski polityk, premier Azerbejdżanu. Sprawował już funkcję szefa rządu od 20 lipca 1996 do 4 sierpnia 2003, kiedy to zrezygnował ze względów zdrowotnych. Jego miejsce zajął wówczas syn prezydenta Heydəra Əliyeva – İlham Əliyev. Ponownie został mianowany na stanowisko premiera 4 listopada 2003 roku, po wygranych przez İlhama Əliyeva wyborach prezydenckich w Azerbejdżanie.Atropates Atropates (starogreckie Aτρoπάτης, ze staroperskiego Āturpāt - "strzeżony przez ogień") (IV w. p.n.e.) - satrapa Medii za ostatnich Achemenidów i Aleksandra Wielkiego, a po jego śmierci założyciel niezależnego państwa w Medii. Od jego imienia wywodzi się nazwa Azerbejdżanu.Autonomia Palestyńska Autonomia Palestyńska (arab.: السلطة الوطنية الفلسطينية - As-Sulta al-Watanijja al-Filastinijja; hebrajski: הרשות הפלסטינית - Haraszut HaFalastinit) jest tymczasową strukturą administracyjną zarządzającą obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu, znanych łącznie pod nazwą Palestyny.Azja Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).Bahaizm Bahaizm, Bahá'í – religia monoteistyczna, założona w Persji w XIX wieku przez Bahá'u'lláha, podkreślająca duchową jedność całej ludzkości[1]. Szacuje się, że obecnie na świecie jest około pięciu do sześciu milionów bahaitów w ponad 200 krajach i terytoriach[2]. Jako ruch religijny, bahaizm wyłonił się z babizmu.Bahrajn Bahrajn, Królestwo Bahrajnu (Al-Bahrajn, Mamlakat al-Bahrajn) – niewielkie państwo położone w Azji na archipelagu w Zatoce Perskiej. W roku 1971 uzyskało niepodległość. Od lat 30. XX wieku wydobywa się tam ropę naftową, a uzyskane dochody inwestuje na miejscu. Od 2002 roku emir Bahrajnu używa tytułu "król".Bangladesz Bangladesz, Ludowa Republika Bangladeszu (beng. গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলােদশ) – państwo w Azji Południowej, położone nad Zatoką Bengalską i graniczące z Indiami i Birmą. Jedno z najgęściej zaludnionych i zarazem najbiedniejszych państw świata. Stolicą Bangladeszu jest Dhaka (dawna Dakka) z 10,5 mln mieszkańców.Belgia Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.Bhutan Bhutan (Druk, Królestwo Bhutanu – Druk Jul) – państwo w Azji Południowej, we wschodnich Himalajach graniczące na północy i zachodzie z Chinami a na południu i wschodzie z Indiami; bez dostępu do morza. Lokalna nazwa Druk Jul oznacza Królestwo Smoka.Białoruś Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie[3] Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Белоруссия, Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.Birma Birma[1] (Myanmar, Mianma, Związek Birmański – Związek Myanmar) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Graniczy z Bangladeszem, Indiami, Chińską Republiką Ludową, Laosem i Tajlandią. Większe miasta: Rangun, Mandalaj, Basejn.Bośnia i Hercegowina Bośnia i Hercegowina (BiH, bośniacki i chorwacki: Bosna i Hercegovina, serbski: Босна и Херцеговина) – państwo w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach, powstałe po rozpadzie Jugosławii. Graniczy od zachodu i północy z Chorwacją, a z Serbią i Czarnogórą od wschodu. Składa się z dwóch organizmów: Bośniacko-Chorwackiej Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Osobny artykuł: Geografia Azerbejdżanu.
