Aziz Nesin - Polski Serwis Naukowy

Aziz Nesin właśc. Mehmet Nusret (ur. 20 grudnia 1915, zm. 6 czerwca 1995) – turecki pisarz, satyryk.

Biografia

Nesin urodził się na wyspie Heybeliada (Wyspy Książęce), tam też uczęszczał do szkoły. W 1939 roku ukończył szkołę wojskową. Służbę wojskową pełnił początkowo na terenie Tracji, później w okolicach Karsu, a następnie w Ankarze, gdzie w 1944 roku zrezygnował z munduru. Podjął następnie współpracę z lewicowymi pismami o profilu satyrycznym. W 1946 roku wydawał satyryczne pismo Markopaşa (do którego pisał m.in. Sabahattin Ali), podejmujące także problemy polityczne. Za swą działalność był kilkakrotnie więziony. Ze względu na trudności ze strony cenzury państwowej oraz służb bezpieczeństwa musiał zamykać wydawane przez siebie czasopisma lub też obchodzić prawo zmieniając ich nazwy.

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Kars (orm. Կարս Kars lub Ղարս Ghars) – miasto w północno-wschodniej Turcji, nad rzeką Kars (dorzecze Araksu). Około 130,4 tys. mieszkańców. W latach 1877-1921 pod panowaniem Rosji. Mozaika narodowościowa ludności odzwierciedlała burzliwą historię miasta. Np. w 1892 r. mieszkało tu 24% Turków, 21,5% Ormian, 15% Kurdów, 14% Karakałpaków, 13,5% Greków, 7% Rosjan i 5% Turkmenów. Głównymi zabytkami są kościół armeński z XI wieku, cytadela z XVI wieku, most z XVIII wieku.

W 1972 roku założył fundację, stawiającą sobie za cel opiekę nad dziećmi, których rodziny nie są w stanie zapewnić im wykształcenia. Podstawą utrzymania fundacji były zyski z praw autorskich do utworów Nesina.

Nesin zmarł na atak serca 6 czerwca 1995 roku.

Twórczość

Nesin jest autorem licznych utworów (powieści, opowiadań, sztuk scenicznych), w których podejmował aktualną tematykę społeczną i polityczną, przedstawiając ją w sposób satyryczny. W poszukiwaniach formalnych chętnie sięgał po opowieści Hodży Nasreddina, turecką twórczość ludową, bajki zwierzęce, anegdoty bektaszytów i teatr improwizacji. Motywy zaczerpnięte z klasycznych tekstów zestawiał z problemami współczesności, takimi jak analfabetyzm, bezrobocie, trudna sytuacja gospodarcza, fanatyzm religijny, sytuacja kobiet w społeczeństwie tureckim, kłamstwa polityków, itp.. Posługiwał się przy tym żywym, bogatym językiem, różnicując jego stylistykę w zależności od postaci, wprowadzał elementy gwar, żargonu zawodowego, sięgał po gry słów, przytaczał przysłowia, metafory z poezji ludowej, itp..

Adalar (tr. ada- wyspa; Czerwone Wyspy, Wyspy Książęce) – wyspy po anatolijskiej stronie Stambułu na Morzu Marmara. Grupa dziesięciu wysp i dwóch małych skalnych raf.

Bektaszijja (albo bektaszyci) – suficki tarikat powstały w XIII wieku na terenie Anatolii, łączący wiele różnorodnych tradycji religijnych, w imperium osmańskim posiadający duże znaczenie polityczne z racji popularności wśród zwykłej ludności i wpływów w korpusie janczarów. Istnieje do dzisiaj.

W przekładzie na język polski ukazał się tom opowiadań Nesina Dam ci dobrą radę, przełożony przez Małgorzatę Łabęcką-Koecherową i wydany w Warszawie w 1965 roku.

Przypisy

Borzęcka M.: Wstęp do tomu „Dam ci dobrą radę”. s. 6.
Płaskowiczka-Rymkiewicz S., Borzęcka M., Łabęcka-Koecherowa M.: Historia literatury tureckiej. s. 220.
Borzęcka M.: Wstęp do tomu „Dam ci dobrą radę”. s. 7.
Borzęcka M.: Wstęp do tomu „Dam ci dobrą radę”. s. 8.
Płaskowiczka-Rymkiewicz S., Borzęcka M., Łabęcka-Koecherowa M.: Historia literatury tureckiej. s. 221.

Bibliografia

Płaskowiczka-Rymkiewicz S., Borzęcka M., Łabęcka-Koecherowa M.: Historia literatury tureckiej. Wrocław: 1971, s. 219–221.

Borzęcka M.: Wstęp do tomu „Dam ci dobrą radę”. Warszawa: 1965, s. 5–8.