AzoryArtykuł - Azory - pochodzi z Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)Suplement Łotwa Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe w 1918 roku. Jedno z państw nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO. Od strony lądowej graniczy z Litwą (453 km), Białorusią (141 km), Rosją (217 km) i Estonią (339 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1150 km, ponadto Łotwa posiada 531 km wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łotwa jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 i NATO od 29 marca 2004, poza tym należy do ONZ, OBWE, Rady Europy oraz Rady Bałtyckiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.Żeglarstwo Żeglarstwo – niegdyś odmiana transportu, dziś dyscyplina sportów wodnych, oraz rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży.Alentejo Alentejo (dosłownie Kraina za Tagiem; fon. /a.lẽ.n'ta.żu/) – historyczna prowincja Portugalii, obejmująca ok. 1/3 powierzchni kraju (26 000 km²) i skupiająca niecałe 10% jego ludności (776 585 mieszkańców, stan na rok 2001). Wyróżnić można Alto Alentejo (Alentejo Górne) ze stolicą w Évorze, Baixo Alentejo (Alentejo Dolne) z głównym ośrodkiem w Beji oraz Ribatejo, skupione wokół aglomeracji Santarém. Region zajmuje w przeważającej części nizinne (z wyjątkiem gór São Mamede w północno-wschodniej części prowincji) tereny na południe od rzeki Tag.Algarve Prowincja Algarve to jeden z sześciu regionów Portugalii leżących na kontynencie europejskim. Obejmuje on całe południowe wybrzeże, od Przylądka Świętego Wincentego na zachodzie aż do granicy z Hiszpanią. Centrum administracyjnym regionu jest Faro, z lotniskiem międzynarodowym oraz państwowym uniwersytetem. Granice regionu pokrywają się z granicami jednego z 18 dystryktów Portugalii, dystryktu Faro.Algieria (francuska) Algieria - byłe terytorium na północy kontynentu afrykańskiego i południu basenu Morza Śródziemnego, które w 1830 zostało zajęte przez Francję i następnie stopniowo kolonizowane przez jej osadników. W roku 1848 Algieria została de iure włączona do Francji i pozostawała jej częścią aż do 1962 roku (de facto stanowiła terytorium zależne z osobnymi władzami i prawodawstwem), kiedy to w wyniku wojny algierskiej ostatecznie przyznano Algierii niepodległość.Ameryka Północna Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.Angra do Heroísmo Angra do Heroísmo - historyczne miasto warowne i stolica portugalskiej wyspy Terceira w Regionie Autonomicznym Azorów, najstarsza i druga co do wielkości miejscowość archipelagu (po stołecznej Ponta Delgada) oraz stolica gminy o tej samej nazwie, powierzchni 239 km², zamieszkanej przez 35 581 ludzi i graniczącej od północy z gminą Praia da Vitória. Sam ośrodek liczy około 21 300 mieszkańców (dane z 2001 roku). Burmistrzem miasta jest José Pedro Parreira Cardoso z Partii Socjalistycznej.Powiązane hasła: Łotwa, Średniowiecze, Żeglarstwo, Alentejo, Algarve, Algieria (francuska), Ameryka Północna, Angra do Heroísmo, Arabowie, Archipelag, Athos, Austria, Autonomia, Azory (Kraków), Azory (Kutno), Azory (ujednoznacznienie), Büsingen am Hochrhein, Belgia, Bułgaria, Campione d'Italia, Carlos César, Ceuta, Chorwacja, Corvo, Cypr, Cytrus, Czechy, Dania, Delfin zwyczajny, Dewiza, Domena najwyższego poziomu, Endemit, Energia geotermalna, Estonia, Euro, Europa, Faial, Fauna, Fenicja, Filatelistyka, Finlandia, Flaga Azorów, Flora, Flores (wyspa na Azorach), Francja, Gęstość zaludnienia, Gejzer, George W. Bush, Gibraltar, Godło Azorów, Gospodarka, Graciosa (Azory), Grecja, Grenlandia, Gujana Francuska, Gwadelupa, Helgoland, Henryk Żeglarz, Herbata, Hiszpania, Holandia, Horta (Azory), Hymn Azorów, Hymn państwowy, II wojna światowa, II wojna w Zatoce Perskiej, ISO 3166-1, Irlandia, Język angielski, Język portugalski, Język urzędowy, Jastrząb gołębiarz, Jednostka monetarna, José María Aznar, Kartagina, Kaszalot, Klimat, Kolonializm, Kraków, Krzysztof Kolumb, Kuchnia portugalska, Kukurydza zwyczajna, Liczba ludności, Lista światowego dziedzictwa UNESCO, Litwa, Livigno, Lizbona, Luksemburg, Macedonia, Madera, Makau, Malta, Martynika, Melilla, Miasta Azorów, Mila morska, Myszołów zwyczajny, N.p.m., Niemcy, Ocean Atlantycki, Półwysep Iberyjski, Państwa członkowskie Unii Europejskiej, Państwo, Pauleta, Pico (góra), Pico (wyspa na Azorach), Pole powierzchni, Polska, Ponta Delgada, Portugalia, Prezydenci Azorów, Pszenica zwyczajna, Reunion, Rolnictwo, Rumunia, Rybołówstwo, São Jorge, São Miguel, Słowacja, Słowenia, Saint-Barthélemy, Saint-Martin, Saint-Pierre i Miquelon, Santa Maria (wyspa na Azorach), Sejsmika, Sejwal, Siarka, Stany Zjednoczone, Starożytność, Stolica, Strefa czasowa, Szerokość geograficzna, Szwecja, Tektonika (geologia), Terceira, Terytoria specjalne państw członkowskich Unii Europejskiej, Tony Blair, Trzęsienie ziemi w Lizbonie (1755), Trzcina cukrowa, Trzeciorzęd, Turcja, Turystyka, UNESCO, Unia Europejska, Uniwersalny czas koordynowany, Uskok, Węgry, Władca, Włochy, Wielka Brytania, Wielorybnictwo, Wikingowie, Wikisłownik, Winorośl właściwa, Wulkan, Wyż Azorski, Wyspa, Wyspa wulkaniczna, Wyspy Alandzkie, Wyspy Kanaryjskie, Znaczek pocztowy,
 Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Azory 
 Azory (Açores) – archipelag dziewięciu wysp wulkanicznych należących do Portugalii, położony ok. 1500 km od wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego. Na przestrzeni 650 km rozciągają się trzy główne grupy wysp (grupa zachodnia: Flores i Corvo, grupa centralna: Faial, Pico, São Jorge, Graciosa i Terceira, grupa wschodnia: São Miguel i Santa Maria). Zróżnicowana rzeźba terenu ze stromymi, skalistymi wybrzeżami i jeziorami kraterowymi to świadectwo wulkanicznego pochodzenia wysp. Archipelag jest nadal obszarem aktywnym sejsmicznie. Powierzchnia wysp – ok. 2,3 tys. km² (największa São Miguel – 759 km²), liczba ludności – 243 tys. (2007). Ośrodek administracyjny: Ponta Delgada. Od roku 1976 mieszkańcy wyspy cieszą się częściową, a od 1980 jeszcze szerszą autonomią. Wyspy, znane w starożytności Fenicjanom, zostały ponownie odkryte w 1427 roku przez Portugalczyków, którzy przeprowadzili szybką kolonizację niezamieszkanego wcześniej archipelagu. Od czasów II wojny światowej mieści się tu amerykańska baza lotnicza i morska.
Etymologia nazwyNazwa "Azory" wywodzi się najpewniej od portugalskiego słowa Açor, oznaczającego Jastrzębia, którego przedstawienie widnieje na fladze regionu. Wątpliwości uczonych budzi jednak fakt, iż wskazany ptak nie występuje i nigdy nie występował na tych wyspach. Najprawdopodobniej chodzi o endemiczny gatunek myszołowa, jaki zamieszkuje wyspy, i pierwszym przybyszom skojarzył się właśnie z jastrzębiem. Niektórzy historycy łączą Azory ze starym portugalskim azures, które w tłumaczeniu oznacza liczbę mnogą od słowa niebieski. Wskazywałoby to na charakterystyczny, błękitny odcień wody obmywającej archipelag. Nazwą "Azory" określana jest również dzielnica Krakowa i Kutna. HistoriaAzory były prawdopodobnie odwiedzane w starożytności przez Kartagińczyków, a w średniowieczu przez Arabów i Normanów, pozostały jednak niezamieszkane do ich ponownego odkrycia w 1427 przez Portugalczyków, którzy około 1432 roku rozpoczęli kolonizację wysp osadnikami z prowincji Alentejo i Algarve. Zajęcie Azorów przypisuje się adeptowi szkoły morskiej Henryka Żeglarza, Gonçalo Velho. Od 1466 na archipelag przybywa wielu Flamandów i Francuzów z północy. Za pierwszą większą osadę uważa się założoną w 1478 Angra do Heroísmo, której zabytkowe centrum wpisane jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO, podobnie jak krajobrazy winnic na pobliskiej wyspie Pico. W 1872 roku dwóch emigrantów z portugalskiej kolonii w Makau założyło na wyspie São Miguel czynną do dzisiaj, jedyną w Europie plantację herbaty. Do 1984 roku ostatnie miejsce w Europie, w którym dozwolone było wielorybnictwo. Głównym źródłem dochodu wielu mieszkańców archipelagu stało się obecnie organizowanie wycieczek, w trakcie których pokazywane są turystom delfiny zwyczajne, sejwale i kaszaloty, zamieszkujące w dużej liczbie okoliczne wody. Począwszy od 1868 roku istotne dochody przynosi także sprzedaż cenionych w świecie filatelistyki znaczków. Ważna stacja morska dla statków i jachtów przepływających przez Ocean Atlantycki. Podczas jednej ze swoich podróży przebywał tu Krzysztof Kolumb. W miejscowości Horta na wyspie Faial znajduje się sławna pośród miłośników żeglarstwa Café Sport – prowadzona nieprzerwanie od 1918 roku tawerna, do której wciąż można przesyłać korespondencję pocztową, za pomocą której żeglarze komunikowali się dawniej z rodziną. W czasie obu wojen światowych na Azorach znajdowały się liczne alianckie bazy lotnicze i morskie, których prawo użytkowania mają od 1951 Stany Zjednoczone. Od 1976 roku wyspom nadano częściową autonomię, rozszerzoną następnie w 1980 o uprawnienia organów regionalnych w zakresie zarządzania gospodarką i finansami. W 2003 roku na wyspie Terceira odbyło się spotkanie Prezydenta USA, George W. Busha, premiera Wielkiej Brytanii, Tony'ego Blaira i ówczesnego szefa hiszpańskiego rządu, José Maríi Aznara, poprzedzające bezpośrednio drugą wojnę w Iraku. 
Najbardziej znanym Azorczykiem jest piłkarz reprezentacji Portugalii – Pedro Pauleta. GospodarkaGospodarka wysp opiera się na w dużej mierze na turystyce, a także na rolnictwie (uprawa winorośli, owoców cytrusowych, kukurydzy, pszenicy, trzciny cukrowej) i rybołówstwie. Geografia
Wyspy archipelagu położone są w odległości ok. 900 mil morskich od Lizbony i ponad 2000 od brzegów Ameryki Północnej, na 39º 43' stopniach szerokości geograficznej północnej, co nadaje im stosunkowo łagodny klimat. Temperatura nie przekracza 23 °C latem, a zimą nie spada poniżej 10 °C. Dość wysokie opady i bardzo intensywne wiatry, wiejące na Azorach nieprzerwanie od lutego do listopada (tzw. Wyż Azorski), sprawiają, że pogoda jest bardzo nieprzewidywalna. Z powodu częstych mgieł lotniska nie obsługują pasażerów przez wiele dni w roku, a mieszkańcy żartują często, że burza, która zostanie zapowiedziana w prognozie pogody na następny dzień, nadchodzi nad Azory najczęściej po tygodniu. Archipelag powstał w trzeciorzędzie wskutek serii wstrząsów tektonicznych. Ten sam uskok, znajdujący się na dnie Oceanu Atlantyckiego, był również przyczyną trzęsienia ziemi w 1755 roku, które spustoszyło Lizbonę. Na wyspach znajduje się wiele wulkanów; jeden z nich, Pico jest jednocześnie najwyższym wzniesieniem Portugalii (2351 m n.p.m.). Ostatnia erupcja wulkaniczna miała miejsce w 1957 roku, kiedy wybuch Vulcão dos Capelinhos powiększył powierzchnię wyspy Faial o ok. 1,5 km². Dzięki żyznej, wulkanicznej glebie i umiarkowanego klimatu szata roślinna wysp jest wyjątkowo bogata. Większość z rosnących na Azorach roślin sprowadzili jednak osadnicy; oddalenie wysp od kontynentu sprawiło, że fauna w zasadzie nie jest reprezentowana, a Gonçalo Velho zastał w 1427 roku głównie karłowate sosny i brzozy. Na wyspach występują wody geotermalne, gejzery i śródlądowe jeziora, powstałe w kraterach wygasłych wulkanów. Ciekawostką jest sposób przyrządzania niektórych miejscowych potraw, takich jak cozido – warzywa i mięso zapiekane są w gorących źródłach siarkowych[1][2]. 
Przypisy
Zobacz też Zobacz hasło Azory w Wikisłowniku
Linki do innych stron:
Suplement C.D. Angra do Heroísmo Angra do Heroísmo - historyczne miasto warowne i stolica portugalskiej wyspy Terceira w Regionie Autonomicznym Azorów, najstarsza i druga co do wielkości miejscowość archipelagu (po stołecznej Ponta Delgada) oraz stolica gminy o tej samej nazwie, powierzchni 239 km², zamieszkanej przez 35 581 ludzi i graniczącej od północy z gminą Praia da Vitória. Sam ośrodek liczy około 21 300 mieszkańców (dane z 2001 roku). Burmistrzem miasta jest José Pedro Parreira Cardoso z Partii Socjalistycznej.Arabowie Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.Archipelag Archipelag (z gr. Ἀρχιπέλαγος Archipelagos - nazwa prowincji bizantyjskiej obejmującej główne wyspy Morza Egejskiego) - grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp - archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem obok siebie.Autonomia Pojęcie Autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu niezawisłość, niezależność, samorządność (całkowita lub częściowa).Azory (Kraków) Azory – osiedle Krakowa, należące do Dzielnicy IV Prądnik Biały. Jest to jedno z największych osiedli mieszkaniowych w Krakowie. Do głównych ulic Azorów należą: ul. Stachiewicza, ul. Radzikowskiego, ul. Weissa, ul. Czerwińskiego i ul. Jaremy oraz do mniejszych np.: ul. Różyckiego, ul. Pużaka, ul. Gnieźnieńska, ul. Elsnera, ul. Wysockiego, ul. Niska.Azory (Kutno) Azory to dzielnica Kutna położona na prawym brzegu rzeki Ochni, wysunięta najdalej na zachód ze wszystkich części miasta. Na Azorach mieszczą się przede wszystkim obszary kolejowe a także dawna szkoła kolejowa, obecnie Zespół Szkół Zawodowych nr 4 im. Z. Balickiego w Kutnie-Azorach.Büsingen am Hochrhein Büsingen am Hochrhein – eksklawa, niemiecka gmina leżąca na terenie Szwajcarii, należy do Badenii-Wirtembergii, rejencji Fryburg, powiatu Konstancja, 6 km od Szafuzy w Szwajcarii, nad Renem. Gmina jest otoczona na lądzie przez kanton Szafuza.Belgia Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.Bułgaria Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.Campione d'Italia Campione d'Italia to miejscowość i gmina, będąca włoską eksklawą na terytorium szwajcarskiego kantonu Ticino. Obszar należy formalnie do Włoch i znajduje się w regionie Lombardia, w prowincji Como.Ceuta Ceuta (['θewta], hiszp. Ciudad Autónoma de Ceuta), hiszpańska jednostka administracyjna, miasto i twierdza położone na afrykańskim cyplu tworzącym Cieśninę Gibraltarską, niemal naprzeciw Gibraltaru. Jest eksklawą na terytorium Maroka. Powierzchnia około 19,3 km². Liczba mieszkańców: 78 230 (2008). Pod względem administracyjnym Ceuta jest miastem autonomicznym, poprzednio należała do hiszpańskiej prowincji Kadyks. W Ceucie znajduje się najbliższy Europie port afrykański i baza marynarki wojennej. Podobnie jak Melilla, jednomandatowy okręg wyborczy do hiszpańskiego Kongresu Deputowanych, jednej z dwóch izb parlamentu (Kortezów Generalnych).Chorwacja Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.Cypr Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą[potrzebne źródło]. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ten artykuł dotyczy archipelagu. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Azory.
Portugalia
