Ból - Polski Serwis Naukowy

Ból (łac. dolor; gr. algos, odyne) – wg definicji Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu, subiektywnie przykre i negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne powstające pod wpływem bodźców uszkadzających tkankę (tzw. nocyceptywnych) lub zagrażających ich uszkodzeniem. Ból jest odczuciem subiektywnym, dlatego jest nim wszystko to, co chory w ten sposób nazywa, bez względu na obiektywne objawy z nim związane. Receptorami bólowymi są nocyceptory.

Poród (również rozwiązanie, narodziny) - zakończenie ciąży. W wyniku porodu organizm potomny (noworodek) przemieszczany jest z macicy matki do środowiska zewnętrznego.

Ciśnienie tętnicze (ang. blood pressure – BP) – ciśnienie wywierane przez krew na ścianki tętnic, przy czym rozumie się pod tą nazwą ciśnienie w największych tętnicach, np. w tętnicy w ramieniu. Jest ono wyższe niż ciśnienie krwi wywierane na ścianki żył.

Odczucie bólu wyzwala również każdy supramaksymalny bodziec specyficzny dla danego receptora, np. silny impuls świetlny powoduje ból gałek ocznych, silny bodziec akustyczny powoduje ból lokalizowany w uchu.

W psychologii ból jest uważany za popęd uruchamiający odpowiednie formy zachowania się zwierzęcia, które prowadzą, często przez uczenie się, do usunięcia się spod działania lub do uniknięcia bodźca bólowego.

Bólowi towarzyszy pobudzenie układu nerwowego współczulnego (przyspieszenie czynności serca, wzrost ciśnienia tętniczego) i wzmożenie wydzielania niektórych hormonów (np. hormonów kory nadnerczy). Ból ma istotne znaczenie dla rozpoznania i umiejscowienia procesu chorobowego.

Neuralgia, inaczej nerwoból (neuralgia) - termin z zakresu medycyny, związany z uszkodzeniem nerwu obwodowego. Ma charakter ostry, rwący, szarpiący, promieniuje w obszarze unerwienia określonego nerwu lub jego gałęzi. Najczęściej dotyka ona nerw trójdzielny (zob. neuralgia trójdzielna). W wielu wypadkach obraz chorobowy wykazuje podobieństwo do neuropatii a istniejące techniki obrazowania (w tym MRI) w wielu wypadkach nie pozwalają na postawienie właściwej diagnozy. Leczeniem bólu o charakterze neuralgii zajmują się Poradnie Leczenia Bólu oraz poradnie neurologiczne.

Bramkowa teoria bólu - teoria według której każdy impuls nerwowy informujący o bólu musi najpierw przejść przez pewien punkt w rdzeniu kręgowym, który decyduje czy impuls ma zostać przesłany dalej, czy nie. Jeżeli na drodze impulsu bólowego znajduje się inny, ten pierwszy może nie dotrzeć do mózgu i zostać nieodczuty. Teorią tą można wyjaśnić zmniejszenie się bólu podczas masowania jednego miejsca na ciele i ustępowaniu jego w drugim miejscu.

Niepowodzenie w leczeniu bólu ostrego może w niektórych przypadkach doprowadzić do rozwinięcia się stanu bólu przewlekłego.

Ocena bólu

Istnieje wiele narzędzi pomagających określić natężenia odczuwanego bólu. Skale oceny stopnia natężenia bólu możemy podzielić na trzy grupy:

Wizualne – najbardziej popularna jest tzw. skala wzrokowo-analogowa (ang. Visual Analogue Score, VAS). Posługując się linijką długości 10 cm, określa się natężenie odczuwanego bólu, gdzie „0” oznacza całkowity brak bólu, natomiast „10” najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić. Odmianą stosowaną u dzieci jest tzw. The Wong-Baker Faces Pain Rating Scale przedstawiająca schematy twarzy wyrażających różne nasilenie bólu.

Werbalne – oceniające ból w sposób opisowy. W skalach tego typu chory może opisywać ból posługując się czterema stopniami jako: brak bólu, ból słaby, ból umiarkowany, ból silny lub dodatkowo, stopień piąty – ból nie do zniesienia.

Numeryczne – oceniające ból w skali liczbowej, gdzie „0” oznacza brak bólu, a „10” najsilniejszy ból, jaki chory może sobie wyobrazić.

Zapoznaj się również z: Dolorymetr.

Klasyfikacja neurofizjologiczna

Ból receptorowy - nocyceptywny - powstaje w wyniku drażnienia receptorów nerwów czuciowych, np. przez mediatory zapalne.

Ból niereceptorowy - neuropatyczny - powstaje w wyniku ucisku lub zniszczenia struktur układu nerwowego. Typowym objawem jest alodynia.

Najczęstsze przyczyny

ból ostry

wszelkie urazy

ból wieńcowy

ból w ostrym zapaleniu trzustki

ból spowodowany pęknięciem wrzodu żołądka lub dwunastnicy

kolka żółciowa

ból w zapaleniu wyrostka robaczkowego

kolka nerkowa

ból związany z krwawieniem podpajęczynówkowym

ból w ostrym niedokrwieniu kończyny

ból przewlekły

ból nowotworowy

ból w przewlekłym zapaleniu trzustki

ból reumatyczny

ból związany z innymi zmianami zwyrodnieniowymi

ból fantomowy

ból pourazowy

bóle migrenowe

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o bólu

Zobacz hasło ból w Wikisłowniku

algolagnia

analgezja

anestezja (znieczulenie)

ból owulacyjny

bramkowa teoria bólu

dol – jednostka natężenia bólu

drabina analgetyczna

kauzalgia (zespół algodystroficzny)

nerwoból (neuralgia)

poród

sadomasochizm

znieczulenie

Przypisy

Dahl JB, Møiniche S. Pre-emptive analgesia. „British medical bulletin”, s. 13–27, 2004. doi:10.1093/bmb/ldh030. PMID 15596866.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Drabina analgetyczna jest to zdefiniowany przez WHO w 1986 r. schemat stosowania leków przeciwbólowych oraz innych farmaceutyków podawanych w celu zmniejszenia doznań bólowych chorego.

Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu (International Association for the Study of Pain, IASP) - międzynarodowe towarzystwo zajmujące się problematyką bólu w aspektach naukowym, praktycznym i edukacyjnym. Powstało w 1973 roku. Obecnie przewodniczącym jest Profesor Troels Staehelin Jensen.