Bölkow Bo 105 - Polski Serwis Naukowy

Bölkow Bo-105 akrobacyjny (RedBull)

Bölkow Bo 105 - lekki dwusilnikowy śmigłowiec wielozadaniowy, opracowany przez niemiecki koncern Messerschmitt-Bölkow-Blohm GmbH.

Historia

Prace nad śmigłowcem rozpoczęły się w 1961 roku pod kierownictwem doktora Ludwiga Bölkowa i Emila Weilanda. Obaj pracowali w firmie Bölkow nad śmigłowcami typu KG od 1955 roku.
Konstruowanie samolotów po drugiej wojnie światowej było w Niemczech zakazane, dlatego też Bölkow podjął starania, aby zbudować śmigłowiec konkurencyjny do już obecnych na rynku zagranicznych konstrukcji. Zbudowano lekki śmigłowiec z dwoma silnikami (zgodnie z zasadą dublowania wszystkich ważnych dla bezpieczeństwa mechanizmów) i wysoko umieszczonym wirnikiem głównym, prosty w obsłudze i utrzymaniu. Maszyna mogła być w prosty sposób przystosowana do różnych celów łącznie z misjami ratunkowymi. Na pokrycie kosztów budowy śmigłowca rząd niemiecki udzielił pożyczki w wysokości 60% wartości kosztów.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Eurocopter EC135 – lekki śmigłowiec wielozadaniowy, wyposażony w dwa silniki turbowałowe, produkowany przez francusko-niemiecką Eurocopter Group. Prototyp odbył pierwszy lot w pierwszej połowie 1994. Uniwersalna maszyna do transportu pasażerskiego, przewozu VIP-ów, śmigłowiec dyspozycyjny dla firm, lotniczego ratownictwa medycznego (HEMS) i służb publicznych (np. w Niemczech użytkowany przez policję, w Polsce stanowi obecnie (2010 rok) podstawową maszynę LPR-u).

Bo 105 jako pierwszy śmigłowiec na świecie posiadał sztywny wirnik główny. Zbudowano go głównie z włókien szklanych wzmocnionych tworzywami sztucznymi, uzyskując bardzo lekki i mocny wirnik o doskonałych charakterystykach aerodynamicznych.
Prototyp śmigłowca z nowym wirnikiem został oblatany 16 lutego 1967 roku. W pierwszym śmigłowcu zastosowano silniki turbinowe produkcji niemieckiej, ale do seryjnych maszyn planowano montować sprawdzone silniki Rolls-Royce serii Allison 250.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pętla to najstarsza figura akrobacji lotniczej. Polega ona na zatoczeniu kręgu w pionie (w jednej płaszczyźnie). Sterowanie polega na użyciu jedynie drążka sterowego i sprzężonego z nim steru wysokości. Pętlę dzielimy na klasyczną i odwróconą. W pętli klasycznej głowa pilota jest skierowana do środka zataczanego okręgu, występują w niej przeciążenia dodatnie. W pętli odwróconej (inaczej plecowej) głowa pilota jest na zewnątrz zataczanego kręgu, występują w niej przeciążenia ujemne. Przeciążenie jest największe w momencie wprowadzania tej figury i jej kończenia. Pętlę może wykonać przystosowany do tego samolot,szybowiec a nawet niektóre śmigłowce.

Zanim rozpoczęła się produkcja seryjna śmigłowca, firma Bölkow stała się częścią koncernu Messerschmitt Bölkow Blohm GmbH w skrócie MBB. Później firma ta stała się częścią Daimler Benz Aerospace (DASA) a później konsorcjum Eurocopter Group i produkowała śmigłowce Bo 105 do 1997 roku. W międzyczasie wybudowano opierając się na doświadczeniach zdobytych przy konstruowaniu pierwszego śmigłowca kolejne dwusilnikowe maszyny takie jak BK 117 czy EC 135. W 1994 Eurocopter wprowadził zmodernizowaną wersję Bo 105 CBS-5. Miał on wydłużony o 25 cm kadłub i nowy wirnik CBS-5-Muster o większej sprawności i przekładnię główną FS 110, taką jak w zbudowanej dla potrzeb Bundeswehry wersji Bo 105M i P.

HOT to przeciwpancerny pocisk kierowany wyprodukowany przez fracusko-niemieckie konsorcjum Euromissile. Jest produkowany od 1978 r. Według wielu specjalistów jest jednym z najbardziej udanych pocisków kierowanych w swojej klasie. Jest używany przez wiele krajów na całym świecie. Jego skuteczność została potwierdzona w walce.

Grupa Eurocopter (ang. Eurocopter Group) jest światową firmą produkującą i serwisującą śmigłowce. Powstała w 1992 r. z połączenia wydziałów helikopterowych francuskiej firmy Aerospatiale i niemieckiej firmy DaimlerChrysler Aerospace AG (DASA).

Od wyprodukowania śmigłowca Bo 105 w latach 70. XX wieku znacząco rozwinęła się niemiecka sieć ratownictwa oparta o tę maszynę. W porównaniu do konkurencyjnych śmigłowców, Bo 105 charakteryzuje się większym wnętrzem umożliwiającym transport pacjenta w pozycji leżącej, oraz niezbędnego sprzętu medycznego. Cechą niekorzystną jest to, że dostęp do nóg pacjenta nie jest możliwy podczas lotu. Nowa wersja CBS-5 przeznaczona dla Straży Granicznej i ADAC, umożliwia, dzięki dużej przestrzeni wewnętrznej, zamontowanie całego niezbędnego wyposażenia łącznie z ratowniczym.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Obecnie śmigłowiec Bo 105 nie spełnia wszystkich nowych europejskich norm bezpieczeństwa JAR OPS 3 i może być używany zarówno do celów komercyjnych jak i ratownictwa tylko do roku 2009. W związku z tym ADAC korzystający z tego śmigłowca właśnie do celów ratowniczych wymienia go sukcesywnie na śmigłowce typu EC 135. Podobne działania podejmują także inni użytkownicy śmigłowców Bo 105, zastępując je lepszymi i nowocześniejszymi maszynami.

Śmigłowiec lub helikopter (gr. héliks, D. hélikos – skręcony; pterón – skrzydło) – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), który wytwarza siłę nośną dzięki ruchowi obrotowemu wirnika lub wirników napędzanych przez silnik, a obecnie coraz częściej przez 2, a czasem nawet 3 silniki. Wirnik zbudowany jest z odpowiednio profilowanych łopat osadzonych w głowicy.

Opis konstrukcji

Śmigłowiec napędzany jest dwoma silnikami turbowałowymi Allison 250-C 20B umieszczonymi u góry krótkiego i krępego kadłuba, napędzającymi czterołopatowy sztywny wirnik umocowany centralnie nad kabiną. Kabina ma kształt owalny przeszklony wypukłymi, przezroczystymi panelami. Uchylne drzwi zapewniają dostęp do przestrzeni ładunkowej wyposażonej w uchwyty do mocowania ładunku lub siedzenia pasażerskie. W wersjach wojskowych występują zewnętrzne uchwyty do uzbrojenia podwieszanego. Podwozie płozowe. Wirnik ogonowy klasyczny zamontowany po lewej stronie belki ogonowej, a po obu stronach prostokątne statecznik poziome z dodatkowymi, małymi, pionowymi powierzchniami stabilizującymi.

Wersje śmigłowca Bo 105

Bo 105CB

Standardowa wersja produkcyjna

Bo 105CBS

Wersja przeznaczona do transportu 6 osób z przedłużonym kadłubem (wersja VIP). Niektóre egzemplarze są używane jako śmigłowce ratownictwa morskiego SAR.

Bo 105LS

Produkowany w Kanadzie śmigłowiec z mocniejszymi silnikami turbowałowymi Allison 250-C28 o mocy 550 KM o większych zdolnościach do lotów w wysokich temperaturach i na dużych wysokościach.

Bo 105M (VBH)

Pierwsza wersja wojskowa (VBH od Verbindungshubschrauber - śmigłowiec łącznikowy) używana do:

transportu pasażerów

szkolenia pilotów

transportu rannych

lotów rozpoznawczych i zwiadowczych

innych operacji wojskowych

Ze względu na redukcje przeprowadzone w armii niemieckiej wersja ta została wyparta przez zmodyfikowany Bo 105P-1A1. Po wymianie systemów uzbrojenia są one używane jako Bo 105P-1M do tych samych zadań co wersje M.
Wyprodukowano 227 egzemplarzy tej wersji śmigłowca.

Bo 105P (PAH-1)

Bölkow Bo 105P (PAH-1)

Wojskowa wersja śmigłowca oznaczona jako PAH-1 (od niem. Panzerabwehrhubschrauber) używana jest jako śmigłowiec przeciwpancerny uzbrojony w pociski HOT.

Wersja Bo 105P-1A1 jest ulepszoną i bardziej efektywną odmianą śmigłowca przeciwpancernego Bo 105P przenoszącego podwieszane uzbrojenie rakietowe (w tym nowe pociski HOT-2) i strzeleckie. Bo 105 jest pierwszym i jednym z niewielu śmigłowców zdolnych wykonać pętlę, figurę akrobacji lotniczej bardzo trudną do wykonania na śmigłowcach. Bo 105 jest zdolny do jej wykonania ze względu na zastosowanie nowoczesnych, bardzo wytrzymałych materiałów do konstrukcji wirnika nośnego.
Wyprodukowano 212 egzemplarzy tej wersji śmigłowca. Obecnie są zastepowane przez maszyny Eurocopter Tiger.

Bo 105 jest produkowany licencyjnie w Chile, na Filipinach, w Indonezji (jako NBO-105) i Hiszpanii (jako CASA BO-105/ATH).