Błękitny Jeździec - Polski Serwis Naukowy

Franz Marc: Wieża błękitnych koni, 1913

Błękitny jeździec (niem. Der Blaue Reiter) – ugrupowanie artystów-ekspresjonistów, założone w Monachium w grudniu 1911. Nazwa ugrupowania pochodzi od tytułu almanachu, wydawanego przez Wasilija Kandińskiego (Василий Васильевич Кандинский) i Franza Marca.

Natalja Siergiejewna Gonczarowa (ros. Наталья Сергеевна Гончарова, ur. 4 lipca 1881, zm. 17 października 1962) – malarka rosyjska.

Franz Marc (ur. 8 lutego 1880 w Monachium, Niemcy, zm. 4 marca 1916 w Verdun, Francja) – niemiecki malarz i współzałożyciel "Der Blaue Reiter" (pol. Niebieski Jeździec).

Kandinski porzuciwszy w wyniku sporu monachijskie „Nowe Stowarzyszenie Artystyczne” (Neue Künstlervereinigung München) stworzył wraz z Franzem Marcem nowe ugrupowanie, mające na celu uwolnienie sztuki od konserwatywnej tradycji malarstwa akademickiego. 19 czerwca 1911 zaproponował Marcowi wydanie almanachu z reprodukcjami i artykułami o nowej sztuce.

Arnold Schönberg (ur. 13 września 1874 w Wiedniu – zm. 13 lipca 1951 w Los Angeles) – kompozytor austriacki, pionier muzyki dodekafonicznej i atonalności. Przedstawiciel drugiej szkoły wiedeńskiej.

Georges Braque (ur. 13 maja 1882 w Argenteuil-sur-Seine, zm. 31 sierpnia 1963 w Paryżu) – francuski malarz, grafik i rzeźbiarz, wraz z Pablem Picassem twórca kubizmu.

Do Kandińskiego i Marca przyłączyli się inni artyści o podobnych poglądach, wśród nich August Macke, Gabriele Münter, Marianne von Werefkin (Марианна Владимировна Верëвкина), Alexej von Jawlensky (Алексей Георгиевич Явле́нский), Alfred Kubin. Paul Klee i Hanns Bolz. Przyłączył się też kompozytor i malarz Arnold Schönberg. Członków grupy łączyło zainteresowanie sztuką prymitywną i średniowieczną oraz fowizmem i kubizmem.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Kazimierz Siewierinowicz Malewicz (ros. Казимир Северинович Малевич; ur. 11 lutego 1879 w Kijowie, zm. 15 maja 1935 w Leningradzie) – malarz i teoretyk sztuki polskiego pochodzenia. Zaliczany jest do rosyjskiej awangardy artystycznej.

Pierwsza wystawa grupy odbyła się od 18 grudnia 1911 do 1 stycznia 1912 w Moderne Galerie Heinrich Thannhauser w Monachium. Obejmowała 49 dzieł Hansa Arpa, Alberta Blocha, Heinricha Campendonka, Roberta Delaunaya, Wasilija Kandińskiego, Henri Matissa, Augusta Mackego, Gabrieli Münter, Emila Noldego, Pabla Picasso i Henri Rousseau. Wystawie towarzyszyła muzyka Albana Berga, Arnolda Schönberga i Antona Weberna. Wystawę pokazano również w Kolonii i w Berlinie.

Alexej von Jawlensky, właśc. Aleksiej Gieorgijewicz Jawleński, ros. Алексей Георгиевич Явленский (ur. 13 marca 1864, zm. 15 marca 1941), malarz rosyjski wczesnego malarstwa abstrakcyjnego. Od 1896 mieszkał i tworzył w Niemczech. Członek grupy Błękitny Jeździec.

August Macke (ur. 3 stycznia 1887, zm. 26 września 1914) – niemiecki malarz, ekspresjonista, członek grupy artystycznej Der Blaue Reiter. Jego twórczość ewoluowała od impresjonizmu, poprzez kubizm, orfizm, futuryzm do abstrakcjonizmu. Posługiwał się techniką olejną i akwarelą, malował portrety, kompozycje figuralne i pejzaże. Jego prace odznaczają się czystą kolorystyką i poetyckim nastrojem. Tworzył również drzeworyty, projektował ceramikę, dywany, hafty, gobeliny i zasłony.

Druga i ostatnia wystawa odbyła się od 12 lutego do 18 marca 1912 w monachijskiej księgarni Hansa Goltza. Obejmowała wyłącznie grafikę, także Paula Klee, Georges Braque'a, Hansa Arpa, Roberta Delaunaya, André Deraina, Kazimierza Malewicza, Natalii Gonczarowej i Michaiła Łarionowa oraz grupy Die Brücke.

Hans (Jean) Arp (ur. 16 września 1887 w Strasburgu, zm. 7 czerwca 1966 w Bazylei - Szwajcaria) - francuski malarz, grafik, rzeźbiarz i poeta pochodzenia niemieckiego.

Emil Nolde, właściwie Emil Hansen (ur. 7 sierpnia 1867 w Nolde koło Bocholt, zm. 13 kwietnia 1956 w Seebüll w Niemczech), – niemiecki malarz i grafik.

Almanach Błękitny Jeździec

Grupa przyjęła nazwę od drzeworytu Kandińskiego pod tym samym tytułem, zamieszczonym w roku 1912 na okładce almanachu. Sponsorami almanachu byli kolekcjoner sztuki Bernhard Koehler i wydawca Reinhard Piper. Almanach został wznowiony w roku 1914, ukazały się także wydania w innych językach.

Alban Maria Johannes Berg (ur. 9 lutego 1885 r. w Wiedniu, zm. 24 grudnia 1935 r. w Wiedniu) – kompozytor austriacki, jeden z prekursorów muzyki atonalnej. Jeden z trzech czołowych muzyków drugiej szkoły wiedeńskiej.

André Derain (ur. 10 czerwca 1880, Chatou - zm. 8 września 1954, Garches), - malarz francuski, tworzący m.in. w duchu fowizmu, kubizmu i sztuki tradycyjnej. Będąc jednym z głównych przedstawicieli fowizmu, malował przeważnie pejzaże Londynu w barwach nadających miastu radosny nastrój, stosując kontrast kolorystyczny. Eksperymentował z ostrymi, zbliżonymi do podstawowych kolorami. Jednak w późniejszym okresie zwrócił się ku stylowi bardziej realistycznemu i zaczął stosować w swych pejzażach ciemniejsze barwy. Typowym przykładem jego twórczości jest Most Londyński. Derain tworzył także scenografię i kostiumy dla Ballets Russes Diagilewa.

Członkowie grupy spotykali się w domu Kandińskiego i Gabrieli Münter w Murnau oraz w niedalekim Sindelsdorf, gdzie mieszkali Franz Marc i Heinrich Campendonk.

Niestety między członkami grupy doszło do sporów i niesnasek. Po wybuchu I wojny światowej 1914 rosyjscy członkowie grupy: Kandiński, Jawleński i Werewkina musieli opuścić Niemcy. Marc i Macke polegli na froncie we Francji, Hanns Bolz powrócił z wojny okaleczony i wkrótce zmarł. Grupa zakończyła działalność.

Anton Webern (ur. 3 grudnia 1883 w Wiedniu, zm. 15 września 1945 w Mittersill) – austriacki kompozytor współczesny. Jedna z czołowych postaci drugiej szkoły wiedeńskiej.

Kolonia (niem. Köln posłuchaj ?/i do 1919 Cöln, łac. za Rzymian najpierw: oppidum ubiorum, potem CCAA, Colonia Claudia Ara Agrippinensium, w średniowieczu: Coellen, w dialekcie kolońskim Kölle) – czwarte co do wielkości miasto niemieckie i największe w Nadrenii Północnej-Westfalii, stolica Rejencji Kolonia. Jedno z najważniejszych historycznych ośrodków kultu religijnego w Europie. Leży na zachodzie Niemiec nad rzeką Ren. Wizytówką miasta i historyczną dominantą jest gotycka katedra (Kölner Dom), siedziba arcybiskupstwa kolońskiego. Uniwersytet w Kolonii (Universität zu Köln) jest jedną z najstarszych wszechnic w Niemczech, w którym kształci się ok. 44 tys. studentów. Kolonia jest najważniejszym gospodarczym, kulturalnym i historycznym miastem Nadrenii. Położona jest na wysokości od 38 do 118 m n.p.m.

W roku 1920 doszło do procesu sądowego o zgromadzoone w Murnau obrazy, wygranego przez Gabrielę Münter. W dniu swoich 80. urodzin 1957 Gabriela Münter zapisała znaczną część kolekcji miastu Monachium. Obrazy są zgromadzone w Miejskiej Galerii Lenbachhaus.

August Macke:
Jasny dom, 1914

August Macke: Portret Franza Marca, 1910

August Macke: Portret Bernharda Koehlera

August Macke:
Balet rosyjski, 1912

Marianna Werewkina: Autoportret

Franz Marc:
Żółta krowa, 1911

Hanns Bolz:
Portret Alfreda Flechtheima

Bibliografia

Brigitte Salmen (wydawca): Der Almanach 'Der Blaue Reiter'. Bilder und Bildwerke in Originalen. Murnau 1998, ISBN 3-932276-03-5

Norbert Göttler: Der Blaue Reiter. Rowohlt Verlag, Reinbek 2008, ISBN 978-3-499-50607-9

Wassily Kandinsky: Über das Geistige in der Kunst. Insbesondere in der Malerei. (O duchowości w sztuce, szczególnie w malarstwie), Wznowienie oryginału z roku 1912. Benteli Verlag Bern 2004, ISBN 3-7165-1326-1

Linki zewnętrzne

Der Blaue Reiter

Dom Gabrieli Münter w Murnau

Expressionismus Museen: Der Blaue Reiter. (niem.)

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Henri Matisse (ur. 31 grudnia 1869 w Le Cateau-Cambrésis w Pikardii, zm. 3 listopada 1954 w Nicei) – francuski malarz uważany za najsłynniejszego fowistę.