BGM-109 Tomahawk - Polski Serwis Naukowy

BGM-109 Tomahawk - amerykański taktyczny pocisk manewrujący, w wersji BGM wycofany z użytku. Obecnie, na wyposażeniu amerykańskich sił zbrojnych znajduje się wyłącznie morska wersja tego pocisku UGM-109 Tomahawk SLCM

Historia pocisku

Geneza pocisku Tomahawk sięga roku 1972, kiedy to Departament Obrony USA zlecił podjęcie prac studyjnych nad możliwymi środkami przenoszenia broni jądrowej nienaruszającymi świeżo podpisanego traktatu SALT I. Jako rozwiązanie zaproponowano możliwość budowy pocisku manewrującego napędzanego silnikiem odrzutowym. Projekt broni został skonstruowany w dość szybkim czasie. Do sprzedaży licencji kandydowały dwie firmy - General Dynamics (za którą głosowała marynarka wojenna) i Boeing (popierało ją dowództwo sił powietrznych). W końcu produkowały ją obydwa zakłady. Broń pod nazwą BGM-109G GLCM weszła do służby na początku lat osiemdziesiątych.

Global Positioning System (GPS) - właściwie GPS-NAVSTAR (ang. Global Positioning System – NAVigation Signal Timing And Ranging) – jeden z systemów nawigacji satelitarnej, stworzony przez Departament Obrony Stanów Zjednoczonych, obejmujący swoim zasięgiem całą kulę ziemską. System składa się z trzech segmentów: segmentu kosmicznego - 31 satelitów orbitujących wokół Ziemi na średniej orbicie okołoziemskiej; segmentu naziemnego - stacji kontrolnych i monitorujących na ziemi oraz segmentu użytkownika - odbiorników sygnału. Zadaniem systemu jest dostarczenie użytkownikowi informacji o jego położeniu oraz ułatwienie nawigacji po terenie.

George Herbert Walker Bush (ur. 12 czerwca 1924 w Milton) – amerykański polityk, republikanin, przedsiębiorca naftowy. W latach 1989-1993 41. prezydent Stanów Zjednoczonych, w latach 1981-1989 41. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, ojciec 43. prezydenta George’a W. Busha.

Poddźwiękowy pocisk manewrujący dalekiego zasięgu Tomahawk może atakować cele naziemne (Tomahawk Land Attack Missile - TLAM) oraz nawodne (Tomahawk Anti-Ship Missile - TASM). TLAM może być uzbrojony zarówno w głowicę nuklearną (TLAM-N), jak i w konwencjonalne: burzącą (TLAM-C) i zawierającą ładunek kasetowy (TLAM-D).

UGM-109 Tomahawk – amerykański pocisk manewrujący przeznaczony do odpalania z wyrzutni umieszczonych w okrętach podwodnych (Submarine Launched Cruise Missile) - Tomahawk SLCM. Pociski tego typu, przenosić mogły zarówno głowice jądrowe, jak i odłamkowe, w celu atakowania celów lądowych lub nawodnych.

Boeing Company – amerykański koncern lotniczy i kosmiczny, którego dwa najważniejsze działy stanowią: Boeing Integrated Defense Systems, odpowiedzialny za produkcję wojskową i kosmiczną, oraz Boeing Commercial Airplanes, zajmujący się rynkiem samolotów cywilnych. Główna siedziba: Chicago, najważniejsze zakłady produkcyjne: Everett w pobliżu Seattle.

W roku 1991 prezydent USA George H. W. Bush nakazał wycofania wielu rodzajów broni nuklearnej z czynnej służby wojskowej. W wyniku tego US Army zostało pozbawione całej taktycznej broni jądrowej. Rok po tym wydarzeniu ze służby zostały zwolnione UGM-109A TLAM-N Tomahawk i na uzbrojeniu pozostały tylko nowsze wersje tego pocisku (TLAM-C/D).

Pocisk manewrujący - bezpilotowy aparat latający, pocisk klasy ziemia-ziemia, ziemia-woda, woda-woda, powietrze-ziemia, powietrze-woda bądź woda-ziemia, służący do niszczenia celów naziemnych lub pływających. Uzbrojony w konwencjonalną bądź jądrową głowicę wybuchową. Podstawowymi cechami charakterystycznymi tego rodzaju pocisku jest lot aerodynamiczny (za pomocą skrzydeł lub "płetw") oraz napęd silnikowy na całej trasie lotu, a także własny system kontroli.

Silnik turbowentylatorowy to odmiana silnika turboodrzutowego dwuprzepływowego o dużym stosunku dwuprzepływowości (BPR - By-Pass Ratio). Wyposażony w dużej średnicy wentylator (pierwszy człon sprężarki), który spręża wstępnie powietrze i które zostaje skierowane na dwa tory:

Pocisk TLAM bardzo często używano do ostrzeliwania wielu różnych celów. Według danych US Navy, na 297 planowanych odpaleń pocisku 290 wystrzelono, a 242 z nich trafiły w wyznaczony cel.

Opis techniczny

Gdy Tomahawk zostanie odpalony, uruchamia się niewielkich rozmiarów rakietowy silnik startowy napędzany paliwem stałym, który po starcie rozpędza pocisk do odpowiedniej prędkości, zanim uruchomiony zostanie marszowy silnik turbowentylatorowy. Tomahawk jest trudno wykrywalny, gdyż pozostawia małe odbicie radarowe, a ponadto silnik nie emituje dużo ciepła, więc wykrycie go przez czujniki podczerwieni jest bardzo utrudnione.

BGM-109G Ground Launched Cruise Missile (GLCM) – amerykański system rakietowy klasy ziemia - ziemia, oparty na pocisku manewrującym Tomahawk, systemowo zintegrowanym z mobilną lądową wyrzutnią typu TEL na podwoziu samochodowym.

Podczerwień (promieniowanie podczerwone) (ang. infrared, IR) – promieniowanie elektromagnetyczne o długości fal pomiędzy światłem widzialnym a falami radiowymi. Oznacza to zakres od 780 nm do 1 mm.

Awionika i nawigacja

Pocisk jest sterowany dzięki odbiornikowi GPS, unowocześnionego systemu DSMACN i układ kontroli TOA. Wersja Tomahawka przeznaczona do ostrzeliwania celów naziemnych wyposażona jest w system nawigacji bezwładnościowej oraz system TERCOM (korzysta on z trójwymiarowej mapy terenu i za jej pomocą ustala aktualne położenie pocisku zmieniając kurs w razie ewentualnych zboczeń z trasy). Koszt jednostkowy pocisku wycenia się na 1 mln USD.

Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych (ang. United States Navy, US Navy) – jeden z rodzajów Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych odpowiedzialny za działania na morzu.

Broń jądrowa – rodzaj broni masowego rażenia wykorzystującej wewnątrz jądrową energię wydzielaną podczas łańcuchowej reakcji rozszczepienia jąder ciężkich pierwiastków (uranu i plutonu - broń atomowa) lub reakcji termojądrowej syntezy lekkich pierwiastków z wodoru - bomba wodorowa – o sile wybuchu znacznie większej od broni atomowej. Dzięki istnieniu tej broni powstało przekonanie o możliwości pokonania przeciwnika bez użycia ogromnych armii, do zadania dużych zniszczeń na obszarze przeciwnika wystarczy samolot bombowy, pocisk artyleryjski lub rakieta przenosząca atomowe głowice bojowe.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
BGM-109 Tomahawk

Bibliografia

Duncan Lenox: Jane's Strategic Weapon Systems Issue Forty-nine. Jane's Information Group, 2008, s. 208-210. ISSN 0958-6032.