Bałga - Polski Serwis Naukowy

Zamki Gotyckie w Polsce

Ruiny zamku

Chorągiew komturii Bałgi zdobyta pod Grunwaldem

Bałga (niem. Balga, ros. Бальга) – dawny średniowieczny zamek i osada krzyżacka. Ruiny zamku położone są koło wsi Wiesiołoje (Весёлое) w obwodzie kaliningradzkim, w rejonie bagriatonowskim, nad Zalewem Wiślanym.

Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410, w czasie trwania wielkiej wojny, między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełzskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy [3] i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.

Obwód kaliningradzki (ros. Калининградская область, Kaliningradskaja obłast´) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, rosyjska eksklawa w Europie Środkowej, nad Morzem Bałtyckim.

Dojazd od Braniewa przez Mamonowo (niem. Heiligenbeil, pol. Święta Siekierka), za Mamonowem od drogi do Kaliningradu w lewo. Dalej na północny wschód, również nad Zalewm Wiślanym znajdowała się siedziba sąsiedniej komturii Pokarmin.

Historia

W 1238 r. Krzyżacy zdobyli pruski gród Bałga, gdzie w roku następnym założyli zamek. Bałga była siedzibą komturii od 1250 r., która rozciągała się pasem na południowy wschód, sięgając do Pisza i Ełku. Komturzy Bałgi pełnili jednocześnie funkcję wójta Natangi. Bałga ze względu na położenie (komunikacja wodna) nie została zdobyta w czasie powstań pruskich. W roku 1253 przez Bałgę na Sambię kierowała się wyprawa z królem czeskim Przemysłem Ottokarem II. W tym czasie kończono budowę nowego zamku przeznaczonego dla konwentu. Budowlę uzupełniono o przedzamcze na początku XIV w. Zamek został rozebrany na początku XVII w., a materiał budowlany wykorzystano na budowę twierdzy w Piławie (niem. Pillau, ros. Bałtijsk).

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Restauracja (architektura) – zespół działań zmierzających do przywrócenia uszkodzonej lub zmienionej budowli jej dawniejszej formy architektonicznej, wartości artystycznej i użytkowej. Prace restauratorskie przeprowadzane są na podstawie zachowanych materiałów archiwalnych w postaci planów, zdjęć itp. z użyciem oryginalnych detali i zachowaniem ocalałych fragmentów budowli.

Teraźniejszość

Obecnie Bałga jest miejscowością niezamieszkaną. Po zamku pozostały odkryte fundamenty oraz ruiny przedzamcza, częściowo odrestaurowanego przed II wojną światową. W pobliżu pozostałości zamku znajdowały się ruiny kościoła św. Mikołaja z XIV w. z zachowanymi murami obwodowymi i portalem zdobionym kamieniami przywiezionymi z Ziemi Świętej oraz resztkami malowideł ściennych. Pozostałości murów kościoła zniknęły w lutym 2004 r. (złodzieje materiałów budowlanych – prasa kaliningradzka).

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Kościół parafialny w Bałdze przed 1525 należał do archiprezbiteratu w Braniewie.

Bibliografia

Anatolij Bachtin, Gerhard Doliesen, Vergessene Kultur. Kirchen in Nord-Ostpreussen. Eine Dokumentation, 2. Aufl., Husum, Husum, 1998, ISBN 3-88042-849-2

Zobacz też

komturzy bałgijscy