Baśń - Polski Serwis Naukowy

Litografia Gustave Doré przedstawiająca Czerwonego Kapturka z wilkiem

Baśń (często mylona z bajką, krótkim wierszowanym utworem) – jeden z fantastycznych gatunków epickich, zazwyczaj niewielkich rozmiarów, odwołujący się zwykle do folkloru.

Dominują w niej elementy fantastyki; opowiada o siłach nadprzyrodzonych, cudownych zdarzeniach, nadnaturalnych postaciach i zjawiskach. Jedną z ważniejszych cech baśni jest nieokreślony czas i miejsce akcji. Zawiera ludową mądrość, przedstawia wierzenia ludowe i magiczne; baśń może być osnuta na podaniach, legendach.

Dojrzewanie - okres życia między dzieciństwem, a dorosłością, charakteryzujący się przeobrażeniami w budowie i wyglądzie ciała (dojrzewanie biologiczne), psychice - kształtowaniu osobowości (dojrzewanie psychiczne), postawach wobec własnej i drugiej płci (dojrzewanie psychoseksualne), pełnieniu roli społecznej (dojrzewanie społeczne).

Hans Christian Andersen ?/i (ur. 2 kwietnia 1805 w Odense, zm. 4 sierpnia 1875 w Rolighed koło Kopenhagi) – duński pisarz i poeta, najbardziej znany ze swej twórczości baśniopisarskiej.

Analiza Brunona Bettelheima

Zdaniem Brunona Bettelheima baśń ukazuje problemy egzystencjalne w sposób zwarty i prosty, w formie przyswajalnej dla dziecka. Jej specyficzne cechy (m.in. odszczegółowienie fabuły oraz bohaterowie, którzy reprezentują określony typ, a nie niepowtarzalne indywiduum) sprawiają, że baśń może dostarczyć dziecku objaśnień dotyczących jego własnej psychiki i wspiera rozwój dziecięcej osobowości, dojrzewanie.

Folklor (ang. folk-lore "wiedza ludu") – symboliczno-artystyczna dziedzina kultury ludowej, mająca charakter wieloskładnikowy, niejednolity i synkretyczny.

Bruno Bettelheim (ur. 28 sierpnia 1903 w Wiedniu, zm. 13 marca 1990 w Silver Spring w stanie Maryland) – żydowsko-amerykański psychoanalityk, psycholog, psychiatra i pedagog pochodzenia austriackiego.

Bruno Bettelheim wskazuje na stałe motywy w baśniach, pozwalające dziecku pokonać lęki przed dorastaniem i usamodzielnieniem, oderwaniem od rodziców oraz lęki związane z płcią przeciwną. Baśnie zdaniem Bettelheima pełnią funkcję terapeutyczną, a także przekazują podstawową wiedzę na temat kultury, w której dziecko dorasta.

Bracia Grimm: Wilhelm Karl (ur. 24 lutego 1786 w Hanau, zm. 16 grudnia 1859 w Berlinie) i Jacob Ludwig Karl (ur. 4 stycznia 1785 w Hanau, zm. 20 września 1863 w Berlinie) – znani niemieccy pisarze i uczeni językoznawcy, członkowie Akademii Nauk w Berlinie. Bratem Jacoba i Wilhelma był malarz Ludwig Grimm.

Baśnie braci Grimm (niem. Grimms Märchen) – cykl baśni napisanych przez niemieckich pisarzy i językoznawców, braci Wilhelma i Jacoba Grimmów. Zbiór ten, powstały na podstawie wieloletnich badań podań, mitów i opowieści ludowych, stał się klasyką literatury, przetłumaczoną na wiele języków.

Cechy baśni

Baśń jest utworem nasyconym cudownością związaną z wydarzeniami magicznymi. Ukazuje ona dzieje ludzkich bohaterów swobodnie przekraczających granice między światem poddanym motywacjom realistycznym a sferą działania sił nadnaturalnych. Fantastyczny świat baśni jest zaludniony krasnoludkami, skrzatami, czarownicami, wróżkami, dobrymi i złymi duchami, królewiczami, rycerzami. Konstrukcja zdarzeń fabularnych jest nieskomplikowana. Zdarzenia rozgrywają się w nieokreślonym miejscu i czasie. Schemat kompozycyjny oparty jest na tryumfie dobra nad złem. Baśń utrwala zasadnicze elementy ludowego światopoglądu: - wiarę w nieustającą ingerencję mocy nadprzyrodzonych, - antropomorficzną wizję przyrody, - niepisane normy moralne, - ideały sprawiedliwych zachowań

Pańćatantra, Pańczatantra (sans. पञ्चतन्त्र - pięcioksiąg) - najsławniejszy zbiór bajek (ponad 200) powstały w Indiach między III a IV w n.e.

Bajka – krótki utwór literacki, zawierający morał (pouczenie), może być wierszowany i żartobliwy. Morał może znajdować się na początku lub na końcu utworu albo wynikać z jego treści. Istotną cechą bajki jest alegoryczność. Bohaterami bajek mogą być ludzie, a także zwierzęta i przedmioty, które uosabiają typy ludzkie, cechy charakteru lub przeciwstawne poglądy i stanowiska[1].

Motywy baśniowe

Do motywów baśniowych zaliczamy:

motyw walki dobra ze złem. Zło w baśniach jest zawsze potężniejsze od dobra, ale zwykle z nim przegrywa. Zwycięstwo dobrej strony jednak zawsze jest okupione stratą

przenikanie się świata nadprzyrodzonego z realnym

motyw zwycięstwa miłości, sprawiedliwości i dobra

motyw mędrca. W baśniach często występuje postać, której wiedza jest ogromna, niedostępna dla większości śmiertelników. Mędrzec posiada także niesamowite moce służące wpływaniu na świat i inne osoby. Ta osoba jest swoistym wykładnikiem moralnym, drogowskazem dla innych bohaterów.

motyw wędrówki

Najsłynniejsze zbiory baśni

Tysiąca i jednej nocy

indyjska Pańćatantra

zbiór baśni zebranych przez braci Grimm - Kinder und Hausmärchen, 1812-1822

baśnie napisane przez H. Ch. Andersena

zbiór Ch. Perraulta - Bajki Babci Gąski, 1697

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o baśni

Zobacz hasło baśń w Wikisłowniku

Literatura dla dzieci i młodzieży

Bajka

Przypisy

Bruno Bettelheim, Cudowne i pożyteczne: O znaczeniach i wartościach baśni,Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1985. ISBN 83-06-01118-X