Badania w locie - Polski Serwis Naukowy

Badania w locie (równoważnie oblot, lot doświadczalny) to szczególna odmiana lotu podczas której pilot doświadczalny (czasami pilot liniowy mający stosowne uprawnienia) bada właściwości i zachowanie się statku powietrznego celem wykrycia i zdiagnozowania ewentualnych nieprawidłowości w zakresie stateczności, sterowności, obciążeń i osiągów, charakterystyki przeciągnięcia i korkociągu, drgań, zgodności z przepisami (np. FAR), przed dopuszczeniem statku powietrznego do eksploatacji.

Symulator lotu - jest to urządzenie lub program komputerowy symulujący zachowanie statku powietrznego w locie oraz ewentualnie w innych fazach. Symulatory lotu mają postać od gier komputerowych do zaawansowanych urządzeń treningowych będących pełnowymiarową, funkcjonalną repliką kokpitu statku powietrznego umieszczoną na platformie hydraulicznej lub wirówce przeciążeniowej symulującej wrażenia ruchowe.

Statek powietrzny to urządzenie zdolne do unoszenia się w atmosferze na skutek oddziaływania powietrza innego niż oddziaływanie powietrza odbitego od podłoża (zgodnie z definicją legalną z ustawy — Prawo lotnicze). Ze względu na sposób unoszenia się w powietrzu statki powietrzne dzieli się na aerostaty (lżejsze od powietrza) i aerodyny (cięższe od powietrza).

Z uwagi na kwestię oceny (zgodności) wyników badań z przepisami zazwyczaj badania w locie organizują dwa zespoły: zespół inżynierów ustalający harmonogram badań i nadzorujących je (wraz z analizą osiągniętych parametrów lotu), oraz zespól pilotów wykonujących program badawczy.

Sterowność - cecha procesu lub obiektu (np. samolotu, statku) określająca jego podatność na sygnały sterujące (np na wychylenie wolantu, obrót koła sterowego, ale także na zmianę sterującego napięcia elektrycznego na wejściu wzmacniacza), objawiająca się właściwą, przewidzianą reakcją na te sygnały.

Flatter (ang. flutter - trzepotanie) - jest to rodzaj aeroelastycznych drgań samowzbudnych skrzydła, lotek (w stałopłatach), usterzenia lub łopat wirników nośnych (w wiropłatach) i budowli wystawionych na działanie wiatru (Most Tacoma) powstających po przekroczeniu określonej prędkości zwanej prędkością krytyczną flatteru.

Badania w locie mogą dotyczyć:

pierwszego prototypu statku powietrznego

seryjnego statku powietrznego – tuż po jego wyprodukowaniu

użytkowanego statku powietrznego – po remontach, wymianach silników, instalacji itp.

Nim statek powietrzny wzbije się po raz pierwszy w powietrze zespół inżynierów prowadzących badania sprawdza zgodność kompletu obliczeń, osiągów z odpowiednimi przepisami, a duże jednostki badawcze (posiadające zaawansowane symulatory lotu) wprowadzajac wyniki obliczeń do symulatorów lotu szkolą pilotów doświadczalnych w zakresie spodziewanych charakterystyk pilotażowych samolotu. To wszystko ma na celu minimalizację ryzyka jakie wiąże się z badaniem zachowania statku powietrznego podczas lotu.

Lot - stan statku powietrznego, w którym znajduje się on ponad powierzchnią ziemi lub wód. Lot odbywa się zawsze w jakimś kierunku - czyli musi istnieć przynajmniej jedna składowa wektora prędkości różna od zera. W przypadku, gdy nie występuje przemieszczenie, mówimy o zawisie.

Pilot doświadczalny to pilot statku powietrznego znajdującego się w trakcie badań w locie i odbywającym loty celem wykrycia i zdiagnozowania ewentualnych nieprawidłowości w zakresie stateczności, sterowności, obciążeń i osiągów, charakterystyki przeciągnięcia i korkociągu, drgań, zgodności z przepisami (np. FAR), przed dopuszczeniem statku powietrznego do normalnej eksploatacji.

Badania w locie wykonuje personel mający do tego stosowne uprawnienia. Z reguły jest to pilot doświadczalny (czasem dwóch pilotów doświadczalnych), niekiedy pilot doświadczalny i obserwator lub przedstawiciel kontroli. Obowiązuje zasada minimalizacji ryzyka, aby obsada personalna na pokładzie statku powietrznego podczas prób w locie była minimalna, jednak warunkująca uzyskanie wymaganych danych i informacji. Jest to podyktowane ryzykiem jakie towarzyszy załodze podczas prób w locie.

Metodyka prób w locie ma z jednej strony zapewnić uzyskanie wymaganych danych zaś z drugiej ma zapewniać minimalizację potencjalnego ryzyka podczas prób. Z tego też względu kolejność wykonywanych prób jest ściśle określona. Do badań w locie szczególnie ryzykownych zaliczamy próby flatterowe i korkociągowe.

Dane uzyskanie podczas badań w locie są umieszczone w Instrukcji Użytkowania w Locie danego statku powietrznego, będącej ważną częścią informacji dla pilota wykonującego loty na przebadanym i dopuszczonym do eksploatacji statku powietrznym.

Badania w locie mogą być wykonywane w wytwórniach lotniczych jak też w specjalistycznych ośrodkach badawczych zajmujących się tą problematyką.

Przypisy

Zespół pilotów jest potrzebny, aby zweryfikować pewne symptomy jakie mogą się pojawić podczas badań a wystąpienie kórych może być zwiastunem poważnych problemów w toku dalszych lotów. Czasem zdarza się, że badania w locie kończą się na dwóch lotach – gdy pilot doświadczalny stwierdzi, że samolot nie nadaje się do lotu – tak było np. z polskim samolotem KR-02 (pierwszy lot 1982 rok, pil. doświadczalny I kl. inż. Henryk Bronowicki).

Bibliografia

Encyklopedia Techniki Wojskowej, Wydanie II, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1987.