Badenia - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy krainy historycznej. Zapoznaj się również z: Badenia (ujednoznacznienie).

Badenia w latach 1806-1945

Badenia (niem. Baden) - kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec. Od 1951 wchodzi w skład kraju związkowego Badenia-Wirtembergia.

Od XI w. posiadłość rodu Zähringen, od 1112 margrabstwo. Przez małżeństwa, kupno i wymiany, niewielkie początkowo margrabstwo poszerzyło swe terytorium, uległo jednak od XIV w. podziałom dynastycznym. W wyniku sankcji pragmatycznej w 1515 nastąpił podział Dolną Badenię i Górną Badenię (Baden-Durlach i Baden-Baden). Podział utrzymał się do 1771.

Główne miasta: Ludwigshafen, Kaiserslautern, Frankenthal (Pfalz), Neustadt an der Weinstrasse, Landau, Heidelberg, Spira, Mannheim,Pirmasens, Zweibrücken.

Wielkie Księstwo Badenii (niem. Großherzogtum Baden) to historyczne państwo w południowo-zachodnich Niemczech, na prawym brzegu Renu. Istniało pomiędzy 1806, a 1918 rokiem.

W okresie napoleońskim (1803-1810) Badenia powiększyła swe posiadłości (z 3,5 tys km² do 11,5 tys. km²), m.in. o ziemie Palatynatu położone na prawym brzegu Renu (w 1803) i Bryzgowię (w 1806). W 1806 uzyskała dla panującego tytuł wielkiego księcia. W latach 1806-1813 należała do Związku Reńskiego, a w latach 1815-1866 do Związku Niemieckiego. Na kongresie wiedeńskim (1814-1815) Badenia zabezpieczyła swoje nabytki w Bryzgowii i Palatynacie przed roszczeniami Austrii i Bawarii.

Bryzgowia (niem. Breisgau) – kraina historyczna w południowo-zachodnich Niemczech, między Renem a Schwarzwaldem, obecnie w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Nabytki terytorialne Badenii w latach 1803-1819

22 sierpnia 1818 otrzymała od wielkiego księcia liberalną konstytucję. W 1835 przystąpiła do Niemieckiego Związku Celnego. W okresie wiosny ludów Badenia stanowiła główny ośrodek niemieckiego ruchu liberalnego. W latach 1848-1849 dwukrotnie przeszła rewolucję. W 1849 wielki książę opuścił kraj i wezwał na pomoc wojska pruskie. Nieudolność głównodowodzącego armią powstańczą (Sigel) spowodowała, że Tymczasowy Rząd Badenii powołał na jego miejsce Polaka Ludwika Mierosławskiego. Brak koordynacji między armiami Badenii i sąsiedniego Palatynatu, a także zdobycie 23 sierpnia 1849 głównego punktu oporu powstańców w Rastatt przesądziły o losach kampanii. W wyniku represji po upadku powstania ponad 80 tys. mieszkańców Badenii było zmuszonych opuścić kraj.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Badenia (wcześniej Badenia Południowa, niem. Baden, Südbaden) - dawny kraj związkowy Republiki Federalnej Niemiec ze stolicą we Fryburgu Bryzgowijskim, istniejący w latach 1947-1952 (wcześniej, od 1945, jako jednostka administracyjna francuskiej strefy okupacyjnej).

W 1866 Badenia walczyła po stronie Austrii przeciw Prusom, a po klęsce Austrii wystąpiła ze Związku Niemieckiego. W 1871 weszła w skład Cesarstwa Niemieckiego. Po I wojnie światowej w XI 1918 abdykował ostatni wielki książę Fryderyk II, a Badenię ogłoszono republiką (konstytucja z 21 marca 1919). Ostatni następca tronu Badenii ks. Maximilian von Baden był też ostatnim kanclerzem II Rzeszy. W Republice Weimarskiej i w III Rzeszy Niemieckiej Badenia stanowiła do 1945 kraj związkowy.

Niemiecki Związek Celny (niem. Deutscher Zollverein) utworzony 1 stycznia 1834 r. związek zrzeszający w unii celnej 18 państw niemieckich pod przewodnictwem pruskim. Ujednolicono systemy praw handlowych, wekslowych oraz systemy monetarne krajów członkowskich, aczkolwiek nie wprowadzono jednolitej waluty. Był to kolejny krok do zjednoczenia Niemiec i przejęcia roli hegemona w Rzeszy przez Prusy, których gospodarka "stopiona" z innymi gospodarkami regionu zaczęła się stawać jednym z fundamentów potęgi przyszłej II Rzeszy. W 1842 r. poszerzono liczbę członków do 24, następnie związek poddano reorganizacji w 1867 (utworzenie Związkowej Rady Celnej i Parlamentu Celnego mających ograniczone kompetencje) oraz przyjęto państwa południowoniemieckie. W 1888r . dołączyły do niego wolne miasta Brema oraz Hamburg.

Związek Niemiecki – luźna konfederacja państw niemieckich utworzona na kongresie wiedeńskim w 1815 r. W jej skład wchodziły początkowo 34 państwa (księstwa, królestwa i Cesarstwo Austriackie). We Frankfurcie nad Menem utworzono Zgromadzenie Związkowe (Sejm Związkowy), któremu przewodzić miała Austria. W praktyce okazał się on być polem nieustannego ścierania się wpływów Austrii z wpływami Prus. To właśnie rywalizacja pomiędzy tymi dwoma mocarstwami uniemożliwiała skuteczną współpracę państw związkowych: Prusy kontrolowały północną część związku, Austria południową.

Po II wojnie światowej była początkowo podzielona między strefy okupacyjne amerykańską i francuską. Z terytoriów okupowanych przez wojska francuskie utworzono kraj Badenia ze stolicą we Fryburgu, określany często jako Badenia Południowa, zaś położone na północy kraju terytoria pod okupacją amerykańską weszły w skład Wirtembergii-Badenii ze stolicą w wirtemberskim Stuttgarcie. Po utworzeniu Republiki Federalnej Niemiec w 1949 zorganizowano referenda, na mocy których Badenia Południowa wraz z Wirtembergią-Badenią i Wirtembergią-Hohenzollern weszły w kwietniu 1952 w skład nowego kraju Badenia-Wirtembergia.

II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Zobacz też

władcy Badenii