Mauzoleum Baba w Hajfie, obok mauzoleum Baha'u'llaha, jedno z dwóch najważniejszych miejsc świętych dla bahaitów

Bahaizm, Bahá'í – religia monoteistyczna, założona w Persji w XIX wieku przez Bahá'u'lláha, podkreślająca duchową jedność całej ludzkości. Szacuje się, że obecnie na świecie jest około pięciu do sześciu milionów bahaitów w ponad 200 krajach i terytoriach. Jako ruch religijny, bahaizm wyłonił się z babizmu.

W trakcie rozwoju bahaizm przeżył kilka podziałów. Obecnie kilkanaście wyznań uznaje się za wywodzące się z pierwotnej nauki Bahá'u'lláha. Znaczna część poniższego hasła dotyczy zdecydowanie największego, pod względem liczebności wyznawców, wyznania bahaickiego z centrum administracyjnym i duchowym w Hajfie.

Nauki bahaickie podkreślają zasadniczą duchową jedność najważniejszych światowych religii. Dlatego, można zaobserwować, że bahaizm łączy w sobie, między innymi, elementy judaizmu, chrześcijaństwa, islamu i babizmu. Według wierzeń bahaickich historia religii stopniowo rozwijała się poprzez ciąg boskich posłańców, z których każdy założył religię dostosowaną do danych czasów oraz zdolności rozumienia ludzi w tym okresie. Wśród posłańców byli Kryszna, Abraham, Budda, Jezus, Mahomet i inni, a ostatnio Bahá'u'lláh. Każdy posłaniec miał nauczać o nadejściu kolejnego, a życie Bahá’u’lláha oraz jego nauki wypełniają obietnice poprzednich świętych pism o wydarzeniach, mających nastąpić przy końcu czasów. Uważa się, że ludzkość bierze udział w procesie wspólnego rozwoju, a potrzebą obecnego czasu jest stopniowe ustanawianie pokoju, sprawiedliwości i jedności na skalę globalną.

Słowo “bahá’í” (wymawiane /baˈhaɪ/) używane jest jako przymiotnik odnoszący się do wiary bahá’í. Słowo bahaita określa wyznawcę nauk Bahá’u’lláha. Obydwa słowa wywodzą się z arabskiego bahá’, oznaczającego “chwałę” lub “blask” lub “splendor”.

Historia

W przebiegu historii bahaickiej występują kolejni przywódcy tej religii. Początek określa deklaracja Baba o nowym przesłaniu duchowym, ogłoszona 23 maja 1844 roku w mieście Sziraz (w ówczesnej Persji). Okres wstępny trwa do ustanowienia porządku administracyjnego przez główne postaci tej religii. Wpływ religii był początkowo ograniczony do terytoriów Persji oraz do Imperium Osmańskiego, a w 1892, roku śmierci Bahá'u'lláha, miał już wyznawców w trzynastu krajach Azji oraz Afryki. Pod zwierzchnictwem jego syna, `Abdu'l-Baha, religia rozprzestrzeniła się do Europy i Ameryki, i została umocniona w Iranie, gdzie po dziś dzień poddawana jest intensywnym prześladowaniom. Po śmierci `Abdu'l-Bahá w 1921 roku, przywództwo bahaickiej wspólnoty weszło w nowy etap, ewoluując od tego składającego się z pojedynczych osób do porządku administracyjnego który opiera się o system zarówno wybieranych jak i wyznaczanych osób pełniących różne funkcje.

Báb

23 maja 1844 roku Sijid `Alí-Muhammad z Szirazu w Iranie (ówczesnej Persji) ogłosił, że jego imię i tytuł to "Báb" (الباب "Brama"), w oparciu o religijne pojęcie występujące w szyickiej tradycji. Jego wyznawcy znani są jako babici. W miarę jak rozpowszechniały się nauki Baba, które duchowni muzułmańscy postrzegali jako zagrożenie, babici stali się obiektem intensywnych prześladowań i tortur. W wielu miejscach konflikty eskalowały do militarnych oblężeń przez armię szacha. Sam Báb został uwięziony, a w końcu stracony w 1850 roku.

Bahaici uważają Bába za prekursora wiary bahai, ponieważ pisma Bába wprowadziły koncept "Tego, którego objawi Bóg" – mesjanistycznej postaci, której przybycie, w ujęciu bahaitów, zostało zapowiedziane w pismach wszystkich wielkich światowych religii. Bahá'u'lláh, założyciel wiary baha'i, stwierdził w 1863 roku że jest nim on sam. Grobowiec Baba, znajdujący się w mieście Hajfa (Izrael) stanowi ważne miejsce pielgrzymek dla bahaitów. Szczątki Bába zostały sprowadzone potajemnie z Iranu do Ziemi Świętej i w końcu złożone w grobowcu wzniesionym w miejscu wyraźnie wskazanym przez Bahá'u'lláha.

Ogrody bahaickie z mauzoleum Baba w Haifie

Bahá'u'lláh

Mauzoleum Bahá'u'lláha

Mírzá Husajn `Alí Núrí, który później przyjął imię Bahá'u'lláh (Chwała Boga) był jednym z pierwszych wyznawców Bába. Za to zaangażowanie został aresztowany i uwięziony w 1852 roku. Bahá'u'lláh relacjonuje, że w 1853, podczas uwięzienia w teherańskim lochu Síyáh Chál, otrzymał pierwsze przesłanie, że jest on tym, którego przyjście zapowiadał Báb.

Wkrótce potem został wydalony z Teheranu do Bagdadu w 1852, w Imperium Osmańskim, następnie do Konstantynopola (dzisiejszy Stambuł), później zaś do Adrianopola (dzisiejsze Edirne). W kwietniu 1863 roku, w momencie jego wygnania z Bagdadu do Konstantynopola, na spotkaniu rodziny i przyjaciół Bahá'u'lláh ogłosił swoje twierdzenie o przyniesieniu boskiego przesłania, oraz że on sam jest zapowiedzianym przez Baba nowym prorokiem.

Pomiędzy Bahá'u'lláhem a Subh-i-Azalem, wyznaczonym przywódcą babitów, który nie uznał roszczenia Bahá'u'lláha, rosły napięcia. W ciągu dalszego swojego życia, Bahá'u'lláh pozyskał lojalność większości babitów, którzy stali się później znani jako bahaici. Tym samym założył nową wspólnotę religijną odrębną od babizmu. Nowy ruch rozpowszechnił się za życia Bahá'u'lláha na Bliskim Wschodzie. Podobnie jak babizm, bahaizm został uznany przez ówczesny kler muzułmański za herezję, przez co od samego początku doświadczały go prześladowania.

Rozpoczynając od 1866 roku, Bahá'u'lláh rozpoczął głosić swoją misję jako "Posłaniec od Boga" w listach do światowych przywódców religijnych oraz świeckich, między innymi do papieża Piusa IX, Napoleona III oraz królowej Wiktorii.

W 1868 roku Bahá'u'lláh został wygnany przez sułtana Abdülâziz po raz ostatni do karnej kolonii w mieście Akka (dzisiejszy Izrael), w Imperium Osmańskim. Pod koniec życia, surowe i srogie podejście więzienne zostało stopniowo złagodzone, i pozwolono mu zamieszkać w domu w pobliżu Akki, mimo tego, że oficjalnie wciąż pozostawał więźniem tego miasta. Tam zmarł w 1892 roku. Bahaici uważają miejsce jego spoczynku w Bahji, w Izraelu, za Qiblih czyli miejsce, do którego zwracają się podczas modlitwy obowiązkowej każdego dnia. Podczas swojego życia, Bahá'u'lláh pozostawił szeroki wybór pism. Kitáb-i-Aqdas (Najświętsza Księga), oraz Kitáb-i-Íqán (Księga Pewności) są uważane za główne dzieła teologiczne, a Słowa Ukryte oraz Siedem Dolin za traktaty mistyczne.

`Abdu'l-Bahá

Po śmierci Bahá'u'lláha, przewodnictwo nad bahaizmem przejął jego najstarszy syn – `Abbás Effendi, który przyjął imię `Abdu'l-Bahá (Sługa Chwały Boga). Jego ojciec pozostawił testament, w którym wyznaczył `Abdu'l-Bahę na przywódcę bahaickiej wspólnoty, oraz na "Centrum Przymierza", "Głowę Wiary", oraz wyłącznego autorytatywnego interpretatora pism Bahá'u'lláha.

`Abdu'l-Bahá dzielił z ojcem długoletnie wygnanie oraz uwięzienie, które trwało aż do momentu uwolnienia w 1908 w rezultacie nadejścia rewolucji tzw. Młodych Turków. `Abdu'l-Bahá rozpoczął wówczas dynamiczną akcję misyjną i prowadził życie wypełnione podróżami, przemówieniami, nauczaniem, oraz utrzymywaniem korespondencji ze wspólnotami wyznawców oraz indywidualnymi osobami, wyjaśniając zasady Wiary Bahai. W latach 1911-1913 podróżował do Europy, Indii i Stanów Zjednoczonych, gdzie zdobył rzesze wyznawców spoza kręgu kultury islamu. On też zorganizował w Hajfie centrum życia religijnego bahaitów.

Siedziba Powszechnego Domu Sprawiedliwości w Hajfie

Shoghi Effendi podczas swojego życia podjął wiele działań w celu rozszerzenia i umocnienia religii w świecie. Między innymi, tłumaczył pisma bahaickie z języka perskiego i arabskiego na angielski; rozwijał światowe plany rozprzestrzeniania wspólnoty bahaickiej; rozwinął Światowe Centrum Baha'i; prowadził bardzo szeroką korespondencję ze wspólnotami oraz indywidualnymi osobami z całego świata; zbudował administracyjną strukturę wspólnoty, przygotowując wspólnotę na wybór Powszechnego Domu Sprawiedliwości.[3] Shoghi Effendi zmarł w 1957 roku w warunkach, które nie pozwoliły na wyznaczenie jego następcy.

Administracja bahaicka

Księga Praw Bahá'u'lláha Kitáb-i-Aqdas oraz dokument Wola i Testament `Abdu'l-Bahy stanowią kamienie węgielne bahaickiego porządku administracyjnego. Bahá'u'lláh ustanowił instytucję wybieranego ciała administracyjnego czyli Powszechnego Domu Sprawiedliwości, a `Abdu'l-Bahá ustanowił wyznaczoną i dziedziczoną instytucję Strażnika oraz wyjaśnił relację pomiędzy tymi dwoma instytucjami. W swojej Woli i Testamencie, `Abdu'l-Bahá wyznaczył swojego najstarszego wnuka, Shoghi Effendi, na pierwszego Strażnika Wiary Bahá'í. Shoghi Effendi był ostatnim jednoosobowym przywódcą bahaizmu. Po jego śmierci w 1957 roku bahaici powołali jako organ zwierzchni dziewięcioosobową, wybieralną co pięć lat, radę kierowniczą pod nazwę Powszechnego Domu Sprawiedliwości (zgodnie z Pismami Baha'u'llaha), która do dziś stoi na straży doktryny religii wyznaczonej przez Baha'u'llaha.

Bahaizm jest religią bez duchowieństwa i obrzędów kultowych (jedyną wspólną ceremonią, podczas której bahaici odmawiają wspólną modlitwę jest ceremonia pogrzebowa). Na lokalnym, regionalnym i narodowym szczeblu, bahaici wybierają, w tajnych i demokratycznych wyborach ale bez prowadzenia agitacji, członków dziewięcioosobowych Zgromadzeń Duchowych, które zajmują się sprawami tej wspólnoty religijnej. Również indywidualnie wyznaczone osoby pełnią na szczeblach lokalnym, narodowym, kontynentalnym i międzynarodowym funkcję propagatora nauk i zajmują się ochroną wspólnoty. Te indywidualne osoby nie służą jako kler, którego wiara Bahá'í nie ma. Bahaizm kierowany jest przez wybieralną, dziewięcioosobową radę tzw. Powszechny Dom Sprawiedliwości, która ma siedzibę w Hajfie na zboczach góry Karmel. Powszechny Dom Sprawiedliwości, wybrany po raz pierwszy w 1963 roku, pozostaje sukcesorem i najwyższym organem administracyjnym i zarządzającym Wiary Bahá'í, a jego 9 członków wybieranych jest co pięć lat przez członków Narodowych Zgromadzeń Duchowych. Każdy mężczyzna po ukończeniu 21 roku życia kwalifikuje się do tego, aby zostać wybranym do Powszechnego Domu Sprawiedliwości. Wszystkie inne funkcje są otwarte dla dorosłych mężczyzn i kobiet.

Międzynarodowe Plany Wieloletnie

W 1937 roku Shoghi Effendi zapoczątkował siedmioletni plan dla bahaitów Ameryki Północnej, po którym nastąpił kolejny plan w 1946 roku. W 1953 roku, rozpoczął pierwszy międzynarodowy plan tzw. Dzięsięcioletnią Światową Wyprawę. Ten plan składał się z niezwykle ambitnych planów rozprzestrzenienia wspólnot bahaickich oraz ich instytucji, tłumaczenie tekstów bahaickich na kilka nowych języków, oraz wysłanie bahaickich pionierów do krajów i narodów, do których wcześniej nie dotarli bahaici. Shoghi Effendi ogłosił w listach podczas tego Planu Dzisięcioletniego, że po nim nastąpią inne plany pod kierownictwem Powszechnego Domu Sprawiedliwości. Dom Sprawiedliwości zapoczątkował następny dziewięcioletni plan w 1964 roku oraz kolejne wieloletnie plany o różnej długości i celach, prowadząc kierunek rozwoju wspólnoty bahaickiej.

Od 1996 roku, Dom Sprawiedliwości kierował wspólnotami narodowymi aby przygotować je na rozszerzenie na dużą skalę, tworząc nowe instytucje oraz instytut szkolenia. Bahaici na całym świecie są obecnie zachęcani aby skoncentrować swoje wysiłki na prowadzeniu otwartych dla wszystkich ludzi zajęć dla dzieci i młodzieży, spotkań modlitewnych, oraz systematycznego studiowania religii w formie zajęć, zwanych kółkami studiujących. W latach 2001-2021 planowane są cztery plany pięcioletnie, których kulminacją była setna rocznica śmierci `Abdu'l-Bahy.

Demografia

Opublikowany przez bahaickie instytucje dokument z 1986 roku mówił o 4,74 miliona bahaitów, a wzrost wspólnoty odbywał się na poziomie 4,4% rocznie. Źródła bahaickie od 1991 roku zwykle określają wielkość światowej wspólnoty na ponad 5 milionów. Encyklopedia World Christian Encyclopedia, 2001, szacowała, że w 2000 roku było 7,1 miliona bahaitów na świecie, którzy reprezentowali 218 krajów.

Abdu'l-Baha wraz z pielgrzymami na Górze Karmel, Haifa, listopad 1919

Od momentu powstania w Persji oraz Imperium Otomańskim, aż po XX wiek, spora liczba wyznawców zamieszkiwała południową i południowowschodnią Azję, Europę oraz Amerykę Północną. Podczas lat 50. i 60. szeroko zakrojone działania zapewniły dotarcie religii do praktycznie każdego kraju czy terytorium świata. W latach 90. XX wieku, bahaici rozwijali programy systematycznego umocnienia wspólnoty, a początek XXI wieku wzmocnił napływ nowych wyznawców na całym świecie. Wiara bahá'í jest obecnie największą religijną mniejszością w Iranie.

Według The World Almanac and Book of Facts 2004:"większość bahaitów zamieszkuje Azję (3,6 miliona), Afrykę (1,8 miliona), oraz Amerykę Łacińską (900.000). Według niektórych obliczeń, największa wspólnota bahaicka na świecie jest w Indiach (2,2 miliona), następnie w Iranie (350.000), oraz w Stanach Zjednoczonych (150.000). Poza tymi trzema krajami, wielkość wspólnot jest ogromnie zróżnicowana".

Książka The Britannica Book of the Year (1992–obecnie) podała, że religia baha'i jest drugą najbardziej rozprzestrzenioną na świecie (pod względem liczby krajów) niezależną światową religią. Britannica podaje, że religia ta jest ustanowiona w 247 krajach i terytoriach; reprezentuje ponad 2.100 grup etnicznych, rasowych czy plemiennych; ma siedem milionów wyznawców na całym świecie 2002; pisma tej religii są przetłumaczone na ponad 800 języków.

Religia bahai została umieszczona na drugim miejscu w rankingu magazynu FP, pod względem szybkości rozwoju pod względem procentowym (1,7%) w 2007.

Doktryna i kult

Trzy podstawowe zasady stanowią fundament nauk i doktryny bahaickiej: jedność Boga, jedność religii, oraz jedność ludzkości. Z tych trzech założeń wyłania się wierzenie, że Bóg co pewien czas objawia swoją wolę poprzez boskich nauczycieli, których celem jest dokonanie przemiany ludzkiego charakteru oraz rozwinięcie, w tych którzy odpowiedzą na ich nauki, moralnych i duchowych cech. Historia religii, jako całość, uważana jest za uporządkowaną, zjednoczoną oraz postępującą od jednego do kolejnego wieku.

Bahaicki Dom Modlitwy we Frankfurcie, Niemcy

Bóg

Bahaici przyjmują wiarę w jednego Boga. Pisma bahaickie opisują Boga jako pojedynczego, osobowego, niedostępnego, wszechwiedzącego, nieprzemijającego i wszechmogącego, stwórcę wszystkich rzeczy we wszechświecie. Uważa się, że istnienie Boga i wszechświata jest wieczne, bez początku i bez końca. Mimo, że jest bezpośrednio nieosiągalny, Bóg jest jednak świadomy stworzenia oraz wyraża swoją wolę i cel przez posłańców określonych jako objawiciele boży.

Nauki bahaickie określają, że Bóg jest zbyt wielki, aby istoty ludzkie mogły go pojąć, lub aby mogły samodzielnie stworzyć jego pełny i wierny obraz. Ludzkie zrozumienie Boga odbywa się poprzez objawicieli bożych. W religii bahá’í, Bóg określany jest za pomocą tytułów, cech oraz przymiotów, np. "Wszechpotężny", "Wszystkomiłujący", etc. Przywiązuje się szczególną wagę do monoteizmu. Doktryna o Trójcy Świętej jest odrzucana przez bahaiów głoszących, "że Bóg jest jeden i nie ma sobie równych". Bahaici głoszą, że przymioty przypisywane Bogu służą temu, aby przełożyć je na cechy człowieka oraz aby pomóc ludziom skoncentrować się na nich i rozwinąć ich potencjał na duchowej ścieżce rozwoju. Według nauk bahaickich celem człowieka jest poznać i kochać Boga poprzez takie praktyki jak modlitwa czy medytacja.

Symbole wielu religii na filarze świątyni bahaickiej w Wilmette, koło Chicago, Stany Zjednoczone

Religia

Bahaicki pogląd na postępujące objawienia religijne wyraża się w tym, że akceptują oni słuszność większości światowych religii, których założyciele i centralne postaci uważane są za posłańców bożych. Historia religijna jest interpretowana jako cykl objawień, podczas których każdy objawiciel przynosi nieco szersze i bardziej rozwinięte objawienie, dopasowane do czasu i miejsca, w którym zostało przekazane. Specyficzne społeczne nauki (takie jak kierunek modlącego się podczas modlitwy, czy ograniczenia dietetyczne) mogą zostać zniesione przez kolejnego objawiciela, tak aby mógł zostać ustanowiony bardziej stosowny wymóg dla danego czasu i miejsca. Jednakże, niektóre ogólne zasady takie jak np. dobrosąsiedzka życzliwość, dobroczynność, poszanowanie życia, sprawiedliwość itp., widziane są jako wartości uniwersalne i spójne z większością głównych religii świata. W wierzeniu bahaickim, przyjmuje się, że ten proces postępującego objawienia nie będzie miał końca; jednakże, uważany jest za proces cykliczny. Bahaici nie oczekują ukazania się nowego objawiciela wcześniej niż za tysiąc lat od objawienia Bahá'u'lláha, (tj. nie wcześniej niż po 2863 roku). Wówczas, nowy objawiciel, jak twierdzą bahaici, dopełni i rozwinie dalej obecne objawienie.

Fragment z pism Baha'u'llaha: "Oto niezmienna wiara Boga, wieczna w przeszłości i wieczna w przyszłości."

Wierzenia bahaickie są często opisywane jako synkretyczne połączenie wierzeń wcześniejszych religii, takich jak wierzenia staroarabskie, islam, judaizm, hinduizm, zaratusztrianizm, buddyzm, chrześcijaństwo i babizm. Istnieją poglądy, że bahaizm chce połączyć w sobie wszystko to co najlepsze z powstałych przed nim wielkich światowych religii. Jednakże bahaici twierdzą, że ich religia stanowi odrębną tradycję z własnymi pismami, naukami, prawami oraz historią. Jej pochodzenie religijne, osadzone w szyickim islamie, widziane jest w analogiczny sposób do tego w jaki chrześcijaństwo zostało ustanowione na podłożu judaizmu. Bahaici opisują swoją religię jako niezależną światową religię, która różni się od poprzednich tradycji religijnych dopasowaniem nauk Bahá'u'lláha do wymogów współczesności. Bahaici wierzą, że Bahá'u'lláh wypełnił mesjanistyczne oczekiwania tych wcześniejszych religii.

Istnieje pogląd, że bahaizm dąży do stworzenia jednej monoteistycznej religii światowej. Jednakże, w oparciu o słowa założyciela bahaizmu: "jest to wieczna wiara Boga, niezmienna w przeszłości i niezmienna w przyszłości", bahaici uważają, że wszystkie poprzednie religie stanowią nieprzerwany ciąg jednej i tej samej religii. Na tej podstawie, wyznawcy poprzednich światowych religii, mogą uznać swoje wspólne dziedzictwo, jednej wspólnej religii. Bóg, który jest autorem "systemu wiedzy nazwanego religią, w trakcie trwającego procesu objawienia demonstruje integralność tego systemu i jego niezależność od sprzeczności narzuconych mu przez rozłamowe ambicje. Dzieło każdego objawiciela Boga ma autonomię i autorytet, które wykraczają poza ocenę; stanowi także etap nieograniczenie rozwijającej się jedynej rzeczywistości.".

Człowiek

Symbol bahaicki przedstawiający relację między ludźmi, objawicielami bożymi a Bogiem

Pisma bahaickie mówią, że ludzkie istoty mają "racjonalną duszę", a to z kolei, daje im unikalną zdolność uznania pozycji Boga oraz relacji ludzkości z jej stwórcą. Każdy człowiek, jak uważa się w bahaizmie, ma obowiązek rozpoznania Boga poprzez jego posłańców, oraz życia w zgodzie z ich naukami. Do zadań bahaity należy nie tylko rozpoznanie Boga, lecz także posłuszeństwo, służba ludzkości, regularna modlitwa oraz praktyki duchowe, dzięki którym, jak twierdzą pisma bahaickie, dusza zbliża się do Boga. To zbliżenie, wedle wierzeń bahaickich, stanowi duchowy ideał. Kiedy człowiek umiera, dusza przechodzi do następnego świata, gdzie duchowy rozwój człowieka osiągnięty za życia w fizycznym świecie staje się podstawą do osądzenia i dalszego rozwoju w świecie duchowym. Niebo (raj) i piekło uważane są za duchowy stan bliskości lub oddalenia od Boga opisujący relacje w tym i przyszłym świecie, nie zaś za fizycznie istniejące miejsca nagrody i kary przyznawanych po śmierci.

Pisma bahaickie podkreślają podstawową jedność istot ludzkich, oraz zniesienie wszelkich form uprzedzeń. Ludzkość uważana jest za jedność, choć zróżnicowaną w swoim charakterze. Jej różnorodność ras i kultur widziana jest jako godna docenienia i aprobaty. Doktryny rasizmu, nacjonalizmu, podziału na klasy społeczne, hierarchię opartą na przynależności do płci, uważane są za sztucznie ustanowione zapory na drodze do jedności. Nauki bahaickie stwierdzają, że zjednoczenie ludzkości jest sprawą najwyższej wagi wobec religijnego i politycznego stanu dzisiejszego świata.