Balaton - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy największego jeziora Węgier. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Balaton - zdjęcie satelitarne Landsat

Miejscowości nad Balatonem

Balaton, Jezioro Błotne – największe jezioro Węgier i zarazem Europy Środkowej, położone w północno-zachodnich Węgrzech, na Nizinie Panońskiej, u południowych podnóży Lasu Bakońskiego, około 80 km od Budapesztu.

Kotlina Panońska (55; węg. Kárpát-medence) - wielka równina w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu alpejsko-karpackiego.

Sió - rzeka w zachodnich Węgrzech, prawy dopływ Dunaju. Długość - 121 km (od źródeł rzeki Zala, dopływu Balatonu - 360 km), powierzchnia zlewni - 9.216 km² (łącznie ze zlewnią Balatonu - 14.953 km²), średni przepływ - 39 m³/s.

Nazwa

W języku węgierskim jezioro jest znane jako Balaton, po łacinie jako Lacus Pelso, po niemiecku - Plattensee, po słowacku - Blatenské jazero, po serbsko-chorwacku jako Blatno Jezero, Блатно Језеро. Nazwa pochodzi od słowiańskiego rdzenia boltьno(-je ezero), które oznacza "błotne (jezioro)". Nazwa łacińska i niemiecka oznaczają "płytkie jezioro".

Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

Rów tektoniczny (graben) - rodzaj obniżenia geologicznego, obejmujący wąski i podłużny fragment skorupy ziemskiej, który zapadł się wzdłuż równoległych do siebie uskoków normalnych. Natomiast część skorupy, która została wypiętrzona i znajduje się ponad rowem nosi nazwę zrębu lub horstu.

Skład wody

Woda w Balatonie jest bogata w aniony (węglany, siarczany) oraz w kationy (magnez, wapń, sód).

Geografia

Balaton jest płytkim (największa głębokość 12,2 m) jeziorem pochodzenia tektonicznego. Jego długość wynosi 77 km, szerokość od 4 do 14 km. Położone jest na wysokości ok. 104 metrów n.p.m. W tym samym rowie tektonicznym, co Balaton, na jego przedłużeniu, leżą jeszcze dwa jeziora o podobnym charakterze: Velence (węg. Velencei-tó) na północny wschód i Mały Balaton na południowy zachód od Balatonu. Najwięcej wody wpływa do niego przez rzekę Zala, odpływ jest regulowany przez śluzę na kanale Sió, uchodzącym do Dunaju w okolicy Szekszard.

Badacsony (węg. IPA [ˈbɒdɒʧoɲ]) - miejscowość wypoczynkowa na Węgrzech, położona u stóp góry o tej samej nazwie, na północnym brzegu Balatonu, na zachód od Tihany. Badacsony jest znanym regionem produkcji wina, zwłaszcza wina Olaszrizling ("Riesling włoski") o zapachu gorzkich migdałów, różniący się od rieslinga reńskiego. Inne szczepy uprawiane w tym regionie to Szürkebarát ("Szary mnich") – odmiana Pinot gris, Sylvaner oraz bardzo stare: Kéknyelű (franc. Picolit) i Muszkat (Moscatel, Muskateller).

Wapń (Ca, łac. calcium) - nazwa ta pochodzi od łacińskiego rzeczownika calx - wapno, co oznacza więc "metal z wapna", pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym.

Turystyka i klimat

Balaton jest centrum turystyki i rekreacji. Sezon turystyczny trwa od czerwca do końca sierpnia. Średnia temperatura wody w lecie wynosi około 23° C, co czyni kąpiel bardzo przyjemną. Inne atrakcje turystyczne to m.in.: żeglowanie, wędkarstwo oraz zwiedzanie okolicznych terenów - winnic na północnym brzegu oraz tętniących życiem kurortów na południu. Miejscem godnym zwiedzenia jest również półwysep Tihany na którym znajduje się muzeum i biologiczna stacja badawcza. Ponieważ Węgry nie posiadają dostępu do morza, jezioro często nazywane jest "węgierskim morzem".

Magnez (Mg, łac. magnesium) - pierwiastek chemiczny, metal ziem alkalicznych (druga grupa główna układu okresowego). Izotopy stabilne magnezu to 24Mg, 25Mg oraz 26Mg.

Półwysep – część lądowej powierzchni Ziemi wysunięta w stronę zbiornika wodnego (np. morza lub jeziora), otoczona z trzech stron wodą. Miejsce, w którym półwysep łączy się z główną częścią lądu nazywane jest jego nasadą, a miejsce najdalej wysunięte w wodę to przylądek. Wąski, ale niezbyt duży półwysep nazywany jest cyplem.

Nad Balatonem leżą między innymi:

Keszthely,

Balatongyörök,

Badacsony,

Balatonrendes,

Révfülöp,

Balatonakali,

Tihany,

Balatonfüred,

Balatonalmádi,

Balatonkenese,

Balatonvilágos,

Balatonfenyves.

Źródła

Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia I – ISBN 978-83-60563-07-6

Linki zewnętrzne

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Balaton

http://www.balaton.hu/

Dunaj (łac. Danubius, ang. Danube, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i buł. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος Istros) – po Wołdze druga co do długości rzeka w Europie.

Anion – jon o ładunku ujemnym. Anion to każde indywiduum chemiczne, które posiada nadmiar elektronów w stosunku do protonów. Podczas elektrolizy anion podąża on do elektrody dodatniej, zwanej anodą. Przeciwieństwem anionu jest jon dodatni czyli kation.