Bamako - Polski Serwis Naukowy

Wieża Banku Centralnego Państw Afryki Zachodniej w Bamako

Bamako (bambara: Bamakɔ) – stolica i największe miasto Mali. Położone w południowo-zachodniej części kraju, nad rzeką Niger, w pobliżu granicy z Gwineą. Współrzędne geograficzne Bamako to 12°39'N i 8°0'W.

W 2010 r.1 793 730 miasto liczyło mieszkańców. Tempo wzrostu liczby mieszkańców jest obecnie najwyższe w Afryce i szóste na świecie.

Sahara – strefa pustynna położona w północnej Afryce. Jest ona największą gorącą pustynią na Ziemi (ma 9 064 300 km²), rozciągająca się na długości 5700 km od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie; od północy ograniczona jest górami Atlas i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terytoriach 11 państw: Maroka, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Sahary Zachodniej, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu i Sudanu.
Język bambara albo bamana - język nigero-kongijski z grupy mande, używany głównie na terytorium Republiki Mali. Liczba mówiących wynosi około 2,7 miliona, dalsze cztery miliony używają języka bambara jako języka wehikularnego.

Bamako jest centrum administracyjnym kraju, ważnym portem rzecznym i istotnym ośrodkiem handlowym dla całego regionu. Posiada rangę odrębnej jednostki administracyjnej (dystrykt stołeczny Bamako) i podzielone jest na sześć gmin, którymi kierują wybieralni burmistrzowie. Obecnym burmistrzem dystryktu stołecznego Bamako jest Adama Sangaré.

Paleolit (starsza epoka kamienia, zob. paleo, lit) - jedna z epok prahistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej, zwany też jako starsza epoka kamienia. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). Termin paleolit wprowadził w roku 1865 angielski uczony John Lubbock [1].
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Historia

Fort w Bamako, zbudowany w 1883 r.

Tzw. czerwony targ

Żyzna dolina Nigru, w której leży również Bamako, to tereny, na których ślady osadnictwa ludzkiego sięgają paleolitu i obejmują przedział, liczący co najmniej od 150 tys. lat. Wskazują na to m.in. wykopaliska archeologiczne w Magnambougou (obecnie na peryferiach Bamako). Formujące się na tych terenach wczesne organizmy państwowe szybko rosły w siłę dzięki szlakom handlowym, łączącym południowe peryferie Sahary z Afryką północną. Przedmiotem handlu były wówczas złoto, kość słoniowa, orzeszki koli i sól.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Kola błyszcząca (Cola nitida) – gatunek rośliny z rodziny ślazowatych. Pochodzi z rejonu Liberii i Wybrzeża Kości Słoniowej, obecnie uprawiany jest na rozległych obszarach Afryki Zachodniej.

W XI w. tereny południowego Mali znalazły się pod panowaniem Imperium Ghany. Intensywny rozwój przeżywało wówczas położone nieco bardziej na północ Timbuktu, stając się jednym z największych centrów handlowych i kulturalnych zachodniej Afryki. W późniejszym czasie obszar ten znalazł się pod wpływami Imperium Mali, które w XIV w. dzięki handlowi bawełną i solą przeżywało okres rozkwitu. Po upadku imperium malijskiego, tereny te zostały pod koniec XV w. podbite przez Songhaj.

Malinke – grupa etniczna w Afryce Zachodniej na terytorium Gwinei, Mali, Wybrzeża Kości Słoniowej, Burkina Faso, Gwinei Bissau, Senegalu i Gambii. Ich liczebność sięga około 4 milionów. Mówią językiem malinke, zwykle wyznają islam. Lud Malinke uważa się niekiedy za odmianę ludu Mandinka.
Złotnictwo – rzemiosło artystyczne zajmujące się wytwarzaniem wyrobów ze złota, platyny, srebra, stopów, metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. Termin jubilerstwo, dotyczący głównie czasów nowszych, obejmuje przede wszystkim wyrób klejnotów i ozdób ze złota, srebra i kamieni szlachetnych. W starożytności złotnictwo obejmowało głównie wytwarzanie luksusowych przedmiotów codziennego użytku (świeczniki, srebrne zastawy, szkatułki, wazony, figurki), różnego typu ozdób (diademy, naszyjniki, brosze, klamry, naramienniki, pierścienie), oraz przedmiotów służących kultowi religijnemu (złote lub srebrne relikwiarze, monstrancje, kielichy, puszki, pateny). Od XIII wieku w Europie Zachodniej, a od XIV wieku w Polsce działalność warsztatów złotniczych została ujęta przez struktury cechowe, które w późniejszym czasie wprowadziły obowiązek oznaczania wyrobów znakiem złotniczym (puncą).

Bamako zostało założone pod koniec XVI w. przez dynastię Niaré (wcześniej znaną jako Niakate), która wywodziła się z ludu Soninke. Nazwa dynastii zachowała się w jednej z najstarszych dzielnic Bamako, Niaréla.

W drugiej połowie XIX w. Bamako było dużym, ufortyfikowanym miastem, zamieszkanym przez ok. 600 mieszkańców. Początki penetracji francuskiej na tych terenach przypadają na drugą połowę XIX w. Okres dominacji francuskiej wiązać należy z przybyciem 1 lutego 1883 r. do miasta wojsk francuskich pod dowództwem Gustave'a Borgnis-Desbordesa. Ziemie obecnego Mali stały się wówczas częścią Sudanu Francuskiego.

Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) to miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Allahowi, niezależnie od jego architektury.
Skóra - surowiec wykorzystywany od prawieków w przemyśle, pozyskiwany z powłoki ciała zwierząt dzikich, jak i hodowlanych. Jest wykorzystywany m.in. do wyrobu odzieży, obuwia, galanterii, tapicerek samochodowych oraz okładek do książek. Ma również szerokie zastosowanie w technice.

Na początku XX wieku Bamako było niewielką osadą, zamieszkaną głównie przez ludy Malinke i Bambara, jednak wraz z budową zapory w Sotoubie i użyźnieniem okolicznych gruntów wodami Nigru za pomocą prac irygacyjnych rozpoczął się gwałtowny rozwój miasta. Dodatkowym bodźcem do rozwoju Bamako było ukończenie w 1904 r. budowy linii kolejowej do senegalskiej stolicy Dakaru, będącego ważnym portem morskim.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.
Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

W 1895 r. miasto zostało podniesione do rangi stolicy okręgu, a 17 października 1899 r. przeniesiony tu (z Kayes) stolicę kolonii Górny Senegal-Niger. W 1920 r. Bamako zostało stolicą Sudanu Francuskiego. W latach 1903-1907 wzniesiony został pałac Koulouba, będący w czasach kolonialnych siedzibą gubernatora, a po uzyskaniu niepodległości w 1960 r. pełniący funkcję pałacu prezydenckiego.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

20 grudnia 1918 r. utworzono tu gminę miejsko-wiejską, na czele której stał zarządca.
W 1927 ukończona została katedra katolicka. Izbę rzemieślniczą utworzono w 1931 roku. W 1947 powstał w mieście pierwszy most na Nigrze a Wielki Meczet ukończono rok później.
18 listopada 1955 r. Bamako uzyskało prawa gminy miejskiej. Pierwszym burmistrzem miasta, wybranym 16 listopada 1956 r. został Modibo Keita, późniejszy prezydent niepodległego kraju.
W jest dwudziestą trzecią literą alfabetu łacińskiego, dwudziestą ósmą literą alfabetu polskiego. W języku polskim i niemieckim oznacza spółgłoskę [v], a w angielskim – [w].
Mali podzielone jest na osiem regionów oraz dystrykt stołeczny. Regiony dzielą się z kolei na okręgi (cercles), których łącznie jest w całym kraju 49. Najniższym szczeblem administracji lokalnej, występującym w okręgach oraz w dystrykcie stołecznym, są arrondissements.

Gdy 22 września 1960 ogłoszono niepodległość Mali, Bamako stało się stolicą nowej republiki. Liczba mieszkańców wynosiła wówczas ok. 160 tys. mieszkańców.
Współczesne miasto jest nowoczesną metropolią w sercu Afryki Zachodniej. Oprócz wspomnianego połączenia kolejowego z Dakarem, posiada też międzynarodowy port lotniczy, zapewniający komunikację z wieloma miastami Afryki i Europy, oraz autostradę do Wybrzeża Kości Słoniowej (w ostatnich latach granicę jednak zamknięto ze względu na niestabilną sytuację polityczną w Wybrzeżu Kości Słoniowej).
Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.
Songhaj - średniowieczne państwo istniejące w VII-XVI w. na terenie zachodniej Afryki. Od XII w. wpływy islamskie, następnie przejściowo uzależnione od Mali (XIV w.). Rozkwit i szczyt potęgi w drugiej połowie wieku XV oraz pierwszym ćwierćwieczu XVI, gdy Songhaj opanował ośrodki handlowe - Timbuktu i Dżenne, przejmując kontrolę nad szlakami handlowymi. W okresie tym państwem rządził Muhammad Ture. Po jego detronizacji kraj znalazł się w stanie kryzysu politycznego. Porządek w kraju przywrócił dopiero Daud (1549-1582), za którego rządów nastąpiło odrodzenie gospodarcze kraju. W roku 1590 sułtan Maroka Ahmad I al-Mansur rozpoczął wojnę z państwem Songhaj. Pretekstem stało się niedotrzymanie postanowień układów handlowych. Na czele armii sułtańskiej stanął Hiszpan Dżawdar. 4-tysięczna armia uzbrojona w broń palną i artylerię, rozbiła doszczętnie Songhajczyków w bitwie pod Tondibi.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)