Banan - Polski Serwis Naukowy

Banan (Musa L.) – rodzaj roślin z rodziny bananowatych, obejmujący około 80 gatunków. Przedstawiciele są typowymi przedstawicielami flory międzyzwrotnikowej Azji, Afryki i Australii. Część gatunków dostarcza jadalnych owoców. Słowo banan pochodzi prawdopodobnie od arabskiego słowa banan co oznacza palec, lub afrykańskiego języka wolof, w którym rośliny te określa się mianem banaana.

Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Kostaryka (Costa Rica, Republika Kostaryki - República de Costa Rica) – państwo w Ameryce Środkowej nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym. Graniczy od północy z Nikaraguą na odcinku 309 km i od południa z Panamą - 330 km. Łączna długość wybrzeża karaibskiego i pacyficznego wynosi 1290 km.

Kwiat banana

Kłodzina bananowca

Banany na bananowcu

Morfologia

Łodyga Nierozgałęziona. Liście Gęste pokrywy liściowe pokrywają łodygę. Na szczycie znajduje się pióropusz podługowatych i dużych liści. Kwiaty Zebrane w szczytowy, duży, zwisający kwiatostan złożony z kwiatów grzebieniastych. Zapylane są one przez ptaki lub nietoperze. Owoce Żółtawa, podłużna, do 20 cm długa, mączysta jagoda z twardymi nasionami (większość bananów uprawianych do celów kulinarnych nasion jednak nie posiada).

Biologia i ekologia

Bylina. Bananowce do prawidłowego rozwoju potrzebują klimatu ciepłego i wilgotnego. Wysoka jakość owoców zależy od dużej ilości wody i wysokiej temperatury, w związku z czym zasięg ich uprawy ogranicza izoterma 20 °C. Najlepsze wyniki osiąga się przy opadach wynoszących 120-150 mm miesięcznie. Wymagania glebowe roślin nie są duże, chronią glebę przed erozją.

Banan manilski (Musa textilis Nee) – gatunek rośliny należący do rodziny bananowatych (Musaceae). Pochodzi z Malezji, jest uprawiany w wielu krajach o klimacie tropikalnym.

Gleba - biologicznie czynna powierzchniowa warstwa litosfery, powstała ze skały macierzystej pod wpływem czynników glebotwórczych (głównie organizmów żywych, klimatu i wody) i podlegająca stałym przemianom. Gleba składa się z trzech faz:

Systematyka

Pozycja i podział wg APWeb (2001...)

Rodzaj należący do rodziny bananowatych (Musaceae), rzędu imbirowce (Zingiberales), kladu jednoliścienne (monocots) w obrębie Klad okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist ), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina bananowate (Musaceae Juss.). podrodzina Musoideae Eaton, plemię Museae Benth., rodzaj banan (Musa L.).

Strefa międzyzwrotnikowa (strefa gorąca, tropikalna, tropiki) – jedna ze stref oświetlenia kuli ziemskiej, obejmująca obszar położony między zwrotnikami Raka (23°27′N) i Koziorożca (23°27′S). W ciągu roku w każdym miejscu tej strefy Słońce dwa razy znajduje się w zenicie – z wyjątkiem zwrotników, gdzie zenitalne górowanie Słońca zachodzi tylko raz. Poza tą strefą Słońce nigdy nie góruje w zenicie.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Wybrane gatunki

banan mały (Musa nana)

banan ensete, enseta (Musa ensete Gmelin, syn. Ensete ventricosum)

banan karłowaty, banan chiński (Musa acuminata Colla, synonimy: Musa cavendishii Lamb. ex Paxton, Musa chinensis Lamb. ex Paxton, Musa zebrina Van Houtte ex Planch)

banan manilski (Musa textilis Nee)

banan plamisty (Musa sapientum)

banan zwyczajny, b. właściwy, b. rajski, pizang, muza (Musa x paradisiaca L., syn: Musa ornata var. normalis Kuntze, Musa sapientum L., Musa x paradisiaca var. sapientum)

Musa balbisiana Colla

Musa ornata Roxb.

Musa rubra

Musa troglodytarum L.

Musa velutina H. Wendl. & Drude

Zastosowanie

Niektóre gatunki, zwłaszcza banan zwyczajny są roślinami uprawianymi dla owoców. Główni producenci to: Indie, Brazylia, Ekwador, Filipiny, Chiny, Kostaryka, Izrael. Największymi krajami eksportującymi banany są: Ekwador, Kostaryka, Filipiny i Kolumbia, ich eksport stanowi w sumie ok. 2/3 światowego eksportu tych owoców.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Transport i przechowywanie

Banany wymagają dalekiego transportu z miejsca gdzie są uprawiane do miejsca sprzedaży. Aby osiągnąć jak najdłuższą trwałość skórki, której wygląd decyduje o wartości handlowej owoców, zbiór bananów następuje przed osiągnięciem dojrzałości. Owoce wymagają ostrożnego traktowania, szybkiego transportu do portów, schłodzenia i transportu w chłodniach. Celem jest powstrzymanie bananów przed wydzielaniem etylenu, naturalnego środka powodującego ich dojrzewanie. Takie postępowanie umożliwia przechowanie i transport przez 3-4 tygodnie w temperaturze 13 °C. Po przybyciu na miejsce przeznaczenia banany trafiają do dojrzewalni - miejsca gdzie umieszczane są w temperaturze 17 °C i traktowane etylenem o niskim stężeniu. Po kilku dniach banany zaczynają dojrzewać i rozprowadzane są do docelowej sprzedaży. Niedojrzałe banany nie powinny być przechowywane w domowych lodówkach, ze względu na zbyt niską temperaturę, która szkodzi owocom. Dojrzałe banany mogą być przechowane w domowej chłodziarce przez kilka dni.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Ekwador (Republika Ekwadoru; hiszp. Ecuador, República del Ecuador) – państwo w Ameryce Południowej położone nad Oceanem Spokojnym, jedno z czterech powstałych w wyniku rozpadu Wielkiej Kolumbii w 1830 r. Sąsiaduje od północy z Kolumbią a od południa z Peru. W skład Ekwadoru wchodzą także położone na Oceanie Spokojnym Wyspy Galapagos. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa oznaczającego równik. Do Ekwadoru należą wyspy Galapagos, będące jego największą atrakcją turystyczną.

Najnowsze badania sugerują, że dwutlenek węgla (który banany wytwarzają samoistnie) i sorbenty etylenu mogą wydłużyć trwałość owoców nawet w wysokich temperaturach. Efekt ten można wykorzystać pakując owoce w szczelny worek polietylenowy z dodatkiem absorbentu etylenu (np. nadmanganianu potasu). Zabieg ten wydłuża okres przechowywania do 3-4 tygodni bez potrzeby chłodzenia.

Imbirowce (Zingiberales Griseb.) – rząd roślin zielnych należący do jednoliściennych. Należy tu 92 rodzajów i 2111 gatunków, w tym wiele popularnych roślin użytkowych (np. banan, imbir, kardamon) i ozdobnych (paciorecznik, strelicja, maranta).

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Wartość odżywcza

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-18].
Szczepan Pieniążek: Sadownictwo. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1976.
Dan Keppel, Banana, Hudson Street Press, 2008; s. 44
Banana (ang.). W: Merriam-Webster [on-line]. [dostęp 2011-09-17].
Crescent Bloom: Musa (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 18 grudnia 2008].
Scott, KJ, McGlasson WB and Roberts EA (1970) Potassium Permanganate as an Ethylene Absorbent in Polyethylene Bags to Delay the Ripening of Bananas During Storage. Australian Journal of Experimental Agriculture and Animal Husbandry 110, 237–240.(ang.)
Scott KJ, Blake, JR, Stracha n, G Tugwell, BL and McGlasson WB (1971) Transport of Bananas at Ambient Temperatures using Polyethylene Bags. Tropical cha Agriculture (Trinidad ) 48, 163–165. (ang.)
Scott, KJ and Gandanegara, S (1974) Effect of Temperature on the Storage Life of bananas Held in Polyethylene Bags with an Ethylene Absorbent. Tropical Agriculture (Trinidad ) 51,23–26. (ang.)
Search the USDA National Nutrient Database for Standard Reference ("Bananas, raw ") (ang.). U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service, Nutrient Data Laboratory, 2010. [dostęp 2011-05-01].

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło banan w Wikisłowniku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o bananie

International Banana Society

Bylina (łac. herba perennis) - roślina zielna żyjąca więcej niż dwa lata i zwykle wielokrotnie w tym czasie wydająca nasiona bądź zarodniki (wyjątkiem są zakwitające raz hapaksanty). Byliny wraz z krzewinkami, krzewami i drzewami określane są mianem roślin wieloletnich.

Filipiny, Republika Filipin (z ang. Philippines, Republic of the Philippines, z fil. Pilipinas, Republika ng Pilipinas) – państwo w południowo-wschodniej Azji, położone na archipelagu na Oceanie Spokojnym.