Baranja - Polski Serwis Naukowy

Podział Baranji pomiędzy Węgry i Chorwację

Baranja (węg. Baranya, chor. Baranja, serb. Baranja (Барања)) – region na Węgrzech i w Chorwacji, położony pomiędzy rzekami Dunaj i Drawa. Część węgierska należy do komitatu Baranja, natomiast część chorwacka do Osječko-baranjskiej županiji.

Węgrzy albo Madziarzy (węg. l.poj.: magyar, l.mn.: magyarok) – naród liczący w sumie ok. 14,5 mln, w tym na Węgrzech 10,5 mln, pozostałe ok. 4 mln tworzy mniejszości w Rumunii (Siedmiogród), Serbii (Wojwodina), Słowacji, Słowenii, Ukrainie (rejon Karpat) i Austrii. Jedna z grup mniejszości węgierskojęzycznej zamieszkującej rumuński Siedmiogród zwana jest Szeklerami (węg. l.poj.: Székely, l.mn.: Székelyek). Część badaczy skłania się ku poglądowi, że Szeklerzy są nie Węgrami, lecz potomkami Hunów.

Serbowie (Срби) – naród południowosłowianski mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi (religia jest uważana przez Serbów za ważny czynnik ich tożsamości)[potrzebne źródło].

Nazwa

Nazwa regionu pochodzi prawdopodobnie od starosłowiańskiego słowa bara oznaczającego bagno, gdyż tereny te są podmokłe. Inne teorie mówią o pochodzeniu od węgierskiego słowa bárány.

Historia

Od VI w. Baranja zasiedlana była przez ludy słowiańskie, w IX w. przybyli Węgrzy.

Od XI w. region wszedł w skład Królestwa Węgier. W XVI w. przeszedł w posiadanie imperium osmańskiego. Pod koniec XVII w. podbity przez monarchię Habsburgów.

Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Baczka (serb. Bačka, węg. Bácska) − kraina w północnej Serbii i południowych Węgrzech, część Wojwodiny położona między Dunajem i Cisą; region rolniczy.

W 1918 r. Baranja została zajęta przez wojska serbskie i weszła w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W 1920 r. na mocy Traktatu z Trianon została podzielona między Węgry a SHS. De facto cała Baranja pozostała jednak pod kontrolą Jugosławii.

14 sierpnia 1921 r. na terenach Baranji i Baczki zostało proklamowane państwo pod nazwą Republika Baranya-Baczka. Przetrwało ono 11 dni. Następnie jego obszar został podzielony zgodnie z ustaleniami z Trianon.

Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (skr. "Królestwo SHS"; serb.-chorw. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca) – państwo europejskie powstałe 1 grudnia 1918 po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie Austro-Węgier. W obiegu nieoficjalnym nazywane "Jugosławią" - krajem południowych Słowian. W 1929 formalnie przemianowane na Jugosławię.

Baranya - komitat na południu Węgier, na granicy z Chorwacją. Komitat leży w Kraju Zadunajskim, w widłach Drawy i Dunaju. Obejmuje fragmenty dolin tych rzek oraz niskie góry Mecsek i Villány wraz z ich pogórzami.

Podczas II wojny światowej jugosłowiańska część Baranji była okupowana przez Węgry, jednak powróciła do niej w 1944 r.

W 1991 r. po ogłoszeniu niepodległości przez Chorwację, południowa Baranja, wraz ze wschodnią Slavonią i zachodnim Sremem weszła w skład samozwańczej Republiki Serbskiej Krajiny. Republika została zlikwidowana w 1995 r., po kontrofensywie wojsk chorwackich. Przez kolejne 2 lata pozostawała pod kontrolą ONZ, a w 1997 r. weszła w skład niepodległej Chorwacji.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Chorwaci – naród południowosłowiański, liczący około 7 mln ludzi. Zamieszkują głównie Chorwację (około 4 mln) oraz Bośnię i Hercegowinę (0,6 mln). Większe skupiska Chorwatów znajdują się też w Austrii i Serbii. Na emigracji żyje około 2,5 mln Chorwatów, głównie w USA (0,3 mln), Chile (0,3 mln), ale również w takich krajach jak Argentyna, Niemcy, Kanada, Australia, Szwecja, i Brazylia.

Demografia

Baranya (Węgry)

węgierski komitat Baranya

Lista największych miast w węgierskiej części Baranji (w nawiasie liczba mieszkańców w 2001 r.):

Pecz (158 942)

Komló (27 462)

Mohacz (19 085)

Szigetvár (11 492)

Siklós (10 384)

Szentlőrinc (7 265)

Pécsvárad (4 104)

Bóly (3 715)

Sásd (3 570)

Harkány (3 519)

Sellye (3 248)

Villány (2 793)

W 2001 r. ludność węgierskiej Baranyi liczyła 407 448 mieszkańców z czego proporcje narodowościowe przedstawiały się następująco:

Traktat w Trianon – podpisany 4 czerwca 1920 w pałacu Grand Trianon w Wersalu traktat pokojowy między Węgrami a państwami Ententy: USA (które go nigdy nie ratyfikowały), Wielką Brytanią, Francją, Włochami, Rumunią, Królestwem SHS (późniejsza Jugosławia), Czechosłowacją i Polską.

Królestwo Węgier (węg. Magyar Királyság, niem. Königreich Ungarn, słow. Uhorské kráľovstvo, rum. Regatul Ungariei, chorw. Kraljevina Ugarska, serb. Краљевина Угарска, łac. Regnum Hungariae) – państwo istniejące w Europie Środkowej od roku 1000 do 1946, z krótką przerwą w latach 1918-1920 oraz 1944-1945, kiedy to władzę przejęli węgierscy faszyści i utworzyli tzw. Państwo Węgierskie.

Węgrzy = 375 611 (92.19%)

Niemcy = 22 720 (5.58%)

Romowie = 10 623 (2.61%)

Chorwaci = 7 294 (1.79%)

inni

Baranja (Chorwacja)

Osječko-baranjska županija

Największe miejscowości w chorwackiej części Baranji (w nawiasie liczba mieszkańców w 2001 r.):

Beli Manastir (10 986)

Darda (7 062)

Bilje (5 480)

Kneževi Vinogradi (5 186)

Draž (3 356)

Čeminac (2 856)

Petlovac (2 743)

Jagodnjak (2 537)

Popovac (2 427)

W większości miejscowości w chorwackiej Baranji przeważa ludność chorwacka. Jedynie gmina Jagodnjak zamieszkuje większość serbska a Kneževi Vinogradi – węgierska.

Dunaj (łac. Danubius, ang. Danube, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i buł. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος Istros) – po Wołdze druga co do długości rzeka w Europie.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

W 2001 r. ludność chorwackiej Baranyi liczyła 42 663 mieszkańców z czego proporcje narodowościowe przedstawiały się następująco:

Chorwaci = 23 693 (55.57%)

Serbowie = 8 592 (20.15%)

Węgrzy = 7 114 (16.69%)

inni