Basuto - Polski Serwis Naukowy

mapa Afryki południowej z 1885: kolonia Basuto Land ma współrzędne geograficzne 28°E, 30°S

Basuto – od XIX w. do r. 1966 terytorium zależne w Afryce południowej, protektorat brytyjski. Powstało po aneksji przez Brytyjczyków ziem zamieszkanych od około XV wieku przez klany mówiących językami z rodziny bantu ludów Sotho-Tswana, zintegrowanych w I połowie XIX wieku w wyniku działalności miejscowego króla, Moshoeshoe I, w jeden naród nazwany Basotho (dosłownie – "południowi Sotho").

Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 150 mln mówiących na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Rogu Afryki oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA. Najważniejsze języki z tej grupy to: suahili, rwanda, lingala, niandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa, zulu.

Języki sotho-tswana (języki sotho) - grupa języków z rodziny bantu, używanych RPA, Lesotho, Zimbabwe i Botswanie. Na grupę sotho-tswana składają się języki sotho (południowy sotho, sesotho), tswana (setswana), sesotho sa leboa (północny sotho) oraz lozi.

W 1843 Morena e Moholo/morena oa Basotho (Wielki Wódz/Król Basotho) Moshoeshoe I zawarł strategiczny sojusz z Brytyjczykami z Kolonii Przylądkowej w obawie przed aneksją jego królestwa przez Voortrekkerów, Burów napływających z leżącego na zachód Wolnego Państwa Orania. W późniejszych latach ziemie te były areną nieustających wojen pomiędzy kolonizatorami brytyjskimi, burskimi i rdzennymi ludami Basotho, przechodząc kilkakrotnie z rąk do rąk; m.in. Moshoeshoe I stracił na rzecz Oranii część królestwa Basuto, leżącą na zachód od rzeki Caledon. W rezultacie Moshoeshoe I zwrócił się do królowej brytyjskiej Wiktorii o roztoczenie protektoratu nad jego królestwem, co stało się faktem w 1868. W 1871 Basuto zostało zaanektowane przez Kolonię Przylądkową, ale przez następne lata na terenie kraju trwały zamieszki, które wzmogły się po 1879, kiedy rewoltę wzniecił jeden z przywódców plemiennych – Moorosi – wtedy, gdy część terytorium Basuto przekazana została białej ludności pod osadnictwo, a także po wprowadzeniu zarządzenia, nakazującego przekazanie władzom posiadanej broni palnej. Moorosi wkrótce zginął w jednym ze starć, a kraj pogrążył się w chaosie walk wewnętrznych, także pomiędzy różnymi ugrupowaniami plemiennymi. W partyzanckiej wojnie, trwającej od 1880 do 1881, walczący z wojskami Kolonii Przylądkowej rebelianci otrzymywali broń palną z Oranii. W 1884 kontrolę nad Basuto przejęła ponownie korona brytyjska; kraj ten, ze stosunkowo znacznym zakresem niezależności, pozostawał kolonią brytyjską przez następne osiemdziesiąt lat, kiedy zdecydowano się przyznać jej niepodległość, ogłoszoną 4 października 1966. Nazwa Basuto została zmieniona, obecnie brzmi ona Lesotho.

Wiktoria z rodu Welfów, właściwie: Aleksandryna Wiktoria (ang. Alexandrina Victoria) (ur. 24 maja 1819 w Londynie, zm. 22 stycznia 1901 w Cowes na wyspie Wight) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii przez 63 lata (od 20 czerwca 1837). Od 1 stycznia 1877 r. także cesarzowa Indii. Żona księcia Alberta Sachsen-Coburg-Gotha. Jej krewni i potomkowie zasiadali na tronach Grecji, Jugosławii, Rosji, Rumunii i Niemiec, a obecnie panują w Wielkiej Brytanii, Szwecji, Norwegii, Belgii, Danii i Hiszpanii.

Współrzędne geograficzne – szerokość i długość geograficzna mierzone w stopniach, minutach i sekundach kątowych. Początkiem układu współrzędnych geograficznych jest przecięcie się południka zerowego (Greenwich) z równikiem, znajdujące się na południowy zachód od wybrzeży Afryki, w rejonie Zatoki Gwinejskiej.