Baszta Gołębnik w Toruniu - Polski Serwis Naukowy

Gołębnik – nadwiślańska baszta w Toruniu.

Baszta numer 40 (według rachuby Jerzego Stankiewicza), później nazwana Gołębnikiem, została wybudowana najprawdopodobniej na początku XIV wieku. Tak jak zdecydowana większość baszt toruńskich Gołębnik został wzniesiony na planie prostokąta, tu o wymiarach 11,2 x 5,80 metra. Dach kryty jest czterospadowym dachem z pięcioma lukarnami – dwie od strony miasta i po jednej z pozostałych. Mierząca 19,5 metra baszta jest obecnie najwyższym punktem nadwiślańskich murów miejskich.

Fryz – środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Baszta znajduje się w ciągu murów nad Wisłą, pomiędzy Bramą Klasztorną, a Bramą Żeglarską.

Baszta jest bogato zdobiona: w fasadach wschodniej, zachodniej i południowej znajduje się łącznie 15 blend (odpowiednio 6, 4 i 5), pierwotnie ostrołukowych, obecnie częściowo zniekształconych poprzez wybite w ścianach okna. Wnęki te pierwotnie były bogato malowane, jednak z czasem zostały zamalowane. Podczas renowacji renowacji baszty spod tynku odsłonięto malowane maswerki. Ponad blendami znajduje się rząd ozdobnych „tarcz”, które w czasach niemieckich pomalowane zostały w sposób przypominający tarcze krzyżackie. Natomiast poniżej blend znajduje się malowany fryz.

II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

Lukarna - pionowe okienko na dachu doświetlające poddasze. Pojawiło się w architekturze gotyku we Francji. W okresie baroku najbardziej ozdobne, od XIX wieku stopniowo pozbawiane detali architektonicznych, stosowane do dnia dzisiejszego, zachowało swoją praktyczną rolę.

W XIX wieku baszta nie pełniła już faktycznych funkcji obronnych. W związku z tym zdecydowano się przebudować ją na mieszkania, czego pochodną było wybicie w fasadach dodatkowych okien.

Obecna nazwa baszty pochodzi z XIX wieku. Wcześniej zwana była basztą Obywatelską, jednak to właśnie w XIX wieku na południowej i wschodniej fasadzie zamontowano haki, na których z kolei ułożono półki dla gołębi pocztowych. Pozostałe gołębniki znajdowały się na murach pomiędzy Bramą Klasztorną, a Krzywą Wieżą. Gołębie służyły władzom pruskim do komunikowania się z toruńskimi fortami.

Ostrołuk - w architekturze jest to łuk, którego szczyt powstał z przecięcia się dwóch fragmentów okręgu. Występuje w późnym romanizmie i gotyku a także w architekturze islamu.

Ulica Bankowa w Toruniu – ulica na Starym Mieście, w jego południowej części, biegnąca przy murach miejskich, od ul. Żeglarskiej do ul. Piekary. W średniowieczu miała charakter gospodarczej ulicy przymurnej, na którą wychodziły tyły działek przy ulicy Rabiańskiej. Nazwa "ul. Bankowa" (Bankstraße) pojawiła się po raz pierwszy w księdze adresowej z 1884 r. Na jej zabudowę składają się spichrze (na odcinku między ul. Ducha Św. i Piekary), nieliczne kamienice czynszowe z końca XIX i pocz. XX w. oraz nowe budynki (plomby) z lat 90. XX w. Do najważniejszych zabytków leżących przy tej ulicy należą Baszta Gołębnik i Brama Klasztorna.

Gołębnik w 1898 roku. Widoczne zamalowane blendy, pomalowane „tarcze” i gołębie półki

Malowane blendy na fasadzie zachodniej

Mury miejskie. W oddali Gołębnik i Brama Klasztorna

Ulica Pod Krzywą Wieżą i Bankowa, z tyłu Baszta Gołębnik

Zobacz też

Mury miejskie w Toruniu

Przypisy

↑ Eugeniusz Gąsiorowski: Średniowieczne obwarowania Torunia. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2007, s. 21. ISBN 978-83-900852-6-5.
↑ Baszty. Gołębnik (pol.). Toruński Serwis Turystyczny, 23 sierpnia 2008. [dostęp 17 listopada 2009].

Linki zewnętrzne

Toruński Serwis Turystyczny