Bateria burtowa - Polski Serwis Naukowy

Odpalenie działa baterii burtowej – widok wewnątrz okrętu

Bateria burtowa – dawny sposób umieszczenia dział na okręcie, polegający na ustawieniu ich na lawetach wzdłuż obu burt, skierowanych w przybliżeniu prostopadle do osi podłużnej okrętu. W ten sposób działa mogły strzelać tylko do celu znajdującego się z boku okrętu, z niewielką możliwością zmiany kąta ostrzału w poziomie. Lufy dział wystawały na zewnątrz burt przez otwierane furty działowe. Po wystrzale działo wskutek odrzutu cofało się do wnętrza kadłuba, co umożliwiało załadowanie go od przodu. W celu zmniejszenia odrzutu działo było hamowane linami. Zasadniczym miejscem do ustawiania artylerii na okręcie były zakryte pokłady działowe, lecz mniejsze działa umieszczano także na odkrytych pokładach górnych, a na małych okrętach działa ustawiano tylko na pokładzie górnym. Ponieważ baterie znajdowały się przy obu burtach, najwyżej połowa artylerii okrętu mogła strzelać w kierunku jednej burty (w rzeczywistości bywało to nieco mniej niż połowa, gdyż czasami działa były montowane także w kierunku na dziób i rufę okrętu). Niewielkie działa były także montowane na nadburciach w sposób obrotowy.

Slup (slup wojenny) (ang. Sloop-of-war) - klasa niewielkich okrętów, początkowo żaglowych, później o napędzie śrubowym, obecnie nieistniejąca. W okresie obu wojen światowych slupy stanowiły klasę okrętów eskortowych średniej wielkości. Nazwa tej klasy funkcjonowała głównie w krajach anglosaskich.

Okręt – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Także duży statek.

Baterie burtowe były podstawowym sposobem umieszczenia artylerii na okrętach żaglowych od początku jej stosowania na okrętach, to jest około XVI wieku. Stosowano je początkowo m.in. na galeonach i pinkach, później na okrętach liniowych, fregatach, fregatach pancernych, korwetach, slupach i innych. Na dużych okrętach działa ustawiano na kilku pokładach. Na skutek specyfiki umieszczenia dział naturalnym sposobem walki na morzu stał się szyk liniowy. Baterie burtowe na okrętach wiosłowych (galerach) mogły być stosowane jedynie w bardzo zredukowanej formie, przy ograniczeniu do nadbudówek, z uwagi na rząd wioseł zajmujący burtę.

Burta – strona na statku wodnym, każda z połówek jednostki pływającej, rozdzielonych płaszczyzną symetrii kadłuba. Termin ten ma wiele pokrewnych znaczeń począwszy od całości jednej z połówek kadłuba, poprzez poszycie jednej z połówek (lub część poszycia nad obłem), aż do litej bariery na dużej jednostce, otaczającej odkryty pokład, będącej de facto nadburciem, a nie burtą. Jednak o tym, że coś znajduje się na jednej z burt, mówi się także wtedy, gdy to coś znajduje się nawet znacznie powyżej najwyższego pokładu (np. światła na masztach mogą być w osi jednostki, lub na jednej z burt).

Wieża artyleryjska - element konstrukcji okrętów wojennych, służący do obrotowego mocowania dział oraz ochrony ich mechanizmów i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela lub wpływami atmosferycznymi. Przez zamocowanie obrotowe w wieży działa uzyskują duży kąt ostrzału w poziomie. W celu ochrony dział i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela, wieże stosowane w historycznych klasach okrętów artyleryjskich (głównie pancerniki i krążowniki) były opancerzone.

W XIX wieku pojawiły się też działa montowane w sposób obrotowy na pokładzie górnym okrętów. W latach 60./70. XIX wieku baterie burtowe zostały wyparte przez kazamaty, a następnie przez wieże artyleryjskie.

Zapoznaj się również z: pokład działowy