Baza Armii Polskiej na Wschodzie - Polski Serwis Naukowy

Baza Armii Polskiej na Wschodzie (Baza 2 Korpusu Polskiego) – jednostka Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie tworząca wraz z 2 Korpusem Polskim pierwszy rzut Armii Polskiej na Wschodzie.

Historia bazy

Baza Armii Polskiej na Wschodzie została utworzona na podstawie wydanych w dniu 25 listopada 1943 przez Naczelnego Wodza, gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego "Wytycznych organizacyjnych dla Armii Polskiej na Wschodzie". Po rozmowach z władzami brytyjskimi w skład bazy włączono: 7 Zapasową Dywizję Piechoty, Centrum Wyszkolenia Armii, szpitale oraz pododdziały służb armii. Na dowódcę bazy wyznaczono gen. bryg. Mariana Przewłockiego. Dowódca bazy podlegał bezpośrednio dowódcy II Korpusu Polskiego, gen. dyw. Władysławowi Andersowi, który zachował stanowisko dowódcy armii. Baza została zorganizowana w marcu 1944 r. na terytorium Włoch, w m. Mottola położonej około 12 km na zachód od portu Taranto.

Kwatermistrz (ang. Quartermaster) – oficer dowództwa (sztabu), który dowodzi w polu (w czasie wojny) z ramienia dowódcy (szefa sztabu) kwatermistrzostwem (tyłami), kieruje działalnością podległych mu szefów służb w zakresie zaopatrzenia i obsługi wojsk, organizuje dowóz i ewakuację, a na wyższych szczeblach - komunikację na obszarze tyłów oraz jest odpowiedzialny za organizację tyłów (etapów); w czasie pokoju kieruje gospodarką jednostki wojskowej będącej oddziałem gospodarczym (na wyższych szczeblach powierzonymi mu działami gospodarki) i prowadzi szkolenie podległych mu kadr. Aktualnie w Siłach Zbrojnych RP pojęcia kwatermistrz – kwatermistrzostwo, zastąpione zostały pojęciami: szef logistyki – logistyka. Funkcja kwatermistrza znana jest także w straży pożarnej, skautingu i harcerstwie.

Matera – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Basilicata, w prowincji Matera. Historyczna część miasta, zwana Sassi, obejmuje unikatowe domostwa drążone w skale, jedynie z fasadami murowanymi. Matera wpisana została na Listę Dziedzictwa Światowego UNESCO. W mieście znajduje się ośrodek Włoskiej Agencji Kosmicznej (ASI).

Baza łączyła w sobie funkcje:

jednostki zapasowej II Korpusu Polskiego (7 Dywizja Piechoty),

jednostki szkolnej armii (Centrum Wyszkolenia Armii),

bazy mobilizacyjnej dla nowoformowanych wielkich jednostek, oddziałów i pododdziałów 2 KP,

bazy szpitalnej armii (szpitale wojenne),

bazy materiałowo-technicznej i przesyłowo-transportowej, której głównym zadaniem było utrzymanie stałego przepływu ludzi (uzupełnień) i materiałów między 2 KP, a drugim i trzecim rzutem armii,

bazy socjalno-wypoczynkowej (ośrodek wypoczynkowy, hotele oficerskie i żołnierskie, kantyny PWSK),

okręgu etapowego (komendy placu).

Rola bazy wzrosła po zakończeniu działań wojennych, kiedy trafiły do niej liczne rzesze jeńców wojennych i robotników przymusowych.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

Struktura organizacyjna i obsada personalna bazy

Dowództwo

dowódca bazy

gen. bryg. Marian Przewłocki (VI 1944 – III 1947)

płk sap. Jerzy Sochocki (III - V 1947)

inspektor szpitalnictwa – gen. bryg. Bolesław Szarecki

Sztab

szef sztabu – ppłk dypl. Wilhelm Wilk-Leśniak

Oddział Służby Sztabu

Oddział Wyszkolenia

Oddział Informacji

Kwatermistrzostwo

kwatermistrz – ppłk int. Stanisław Żelaski

dowódca Żandarmerii - ppłk Edward Czuruk (1945-1946)

Inspektorat Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet

inspektorka PWSK - płk Bronisława Wysłouch z Szabatowskich

kierowniczka Biura Inspektoratu PWSK - kpt. M. Masztak-Olechowicz

7 Dywizja Piechoty

Centrum Wyszkolenia Armii

Centrum Wyszkolenia Wojsk Pancernych (od stycznia 1945) komendant ppłk Stanisław Szostak

Komenda

Ośrodek Wyszkolenia Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet w Matera (utworzony 24 marca 1945):

Szkoła Podchorążych Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet

1 Szpital Wojenny

3 Szpital Wojenny

Dom Ozdrowieńców

14 Sąd Polowy

Jednostki formowane w bazie

2 Warszawska Dywizja Pancerna,

3 Brygada Strzelców Karpackich,

4 Wołyńska Brygada Piechoty,

(3) 14 Wielkopolska Brygada Pancerna,

Batalion Commando formowany od 15 sierpnia 1944 na bazie 1 Samodzielnej Kompanii Komandosów, a z dniem 6 listopada 1944 przemianowany na 2 Batalion Komandosów Zmotoryzowanych,

12 Pułk Artylerii Ciężkiej,

13 Pułk Artylerii Ciężkiej,

Bibliografia

Piotr Żaroń, Armia Polska w ZSRR, na Bliskim i Środkowym Wschodzie, Warszawa 1981.

Witold Biegański, Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej, tom 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie, Warszawa 1967.

Michał Polak, Logistyczne zabezpieczenie działań 2 Korpusu Polskiego (grudzień 1944 – kwiecień 1945), Przegląd Historyczno-Wojskowy, Nr 4 (209), Warszawa 2005.

Maciej Zajączkowski, Sztylet Komandosa, Warszawa 1991.