Bazylea - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 47°33′N 7°35′E / 47.55, 7.583

Bazylea (niem. Basel, fr. Bâle, wł./retorom. Basilea, łac. Basilia) – miasto szwajcarskie u styku granic trzech państw: Szwajcarii, Niemiec i Francji, nad rzeką Ren, u ujścia rzek Birs i Wiese. Miasto Bazylea tworzy razem z gminami Riehen i Bettingen półkanton Bazylea-Miasto. Miasto dzieli się na Małą Bazyleę (Kleinbasel) na prawym i Wielką Bazyleę (Grossbasel) ze Wzgórzem Katedralnym na lewym brzegu Renu. Do miasta wcielono dawną osadę rybacką Kleinhüningen.

Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.
Nauki ekonomiczne to jedna z dziedzin naukowych w Polsce zgodnie z Uchwałą Centralnej Komisji do spraw Stopnii i Tytułów z dnia 23 czerwca 2003 roku w sprawie określania dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i astystycznych (M.P. z 2003 r. Nr 40, poz. 586). Nauki ekonomiczne dzielą się na następujące dyscypliny naukowe:

Ratusz

Właściwym centrum miasta jest starówka w Wielkiej Bazylei wokół Rynku i ratusza z XIV w., która ze swoimi wąskimi uliczkami i zaułkami zaprasza do przechadzek. Warto zauważyć, że stare miasto w Wielkiej i Małej Bazylei oraz Most Środkowy, który łączy obie części starego miasta, są wolne od ruchu samochodowego. Zwiedzający dojeżdżają do centrum najczęściej tramwajem.

Sztuka – dziedzina działalności ludzkiej, uprawiana przez artystów. Nie istnieje jedna spójna, ogólnie przyjęta definicja sztuki, gdyż jej granice są redefiniowane w sposób ciągły, w każdej chwili może pojawić się dzieło, które w arbitralnie przyjętej, domkniętej definicji się nie mieści. Sztuka spełnia rozmaite funkcje, m.in. estetyczne, społeczne, dydaktyczne, terapeutyczne, jednak nie stanowią one o jej istocie
Miluza (franc., ang., wł. Mulhouse, niem. Mülhausen, alzacki Milhüsa) leży we wschodniej Francji i jest największym miastem departamentu Górny Ren, a drugim największym w Alzacji po Strasburgu. Leży nad rzekami Doller i Ill, dopływami Renu.

Bazylea jest po Zurychu i Genewie trzecim co do wielkości miastem Szwajcarii oraz centrum szwajcarskiego przemysłu chemicznego i farmaceutycznego. Tworzy węzeł kolejowy wraz z jednym z największych dworców przeładunkowych Europy w sąsiednim Muttenz. Port towarowy regionu bazylejskiego, jedyny w Szwajcarii, stanowi połączenie przez Ren z Morzem Północnym. Lotnisko Bazylea-Miluza-Fryburg jest obsługiwane wspólnie z sąsiednią Francją. Leży ono na terytorium francuskim jednak dojazd do niego jest możliwy ze Szwajcarii drogą eksterytorialną (np. autobusem 50 z dworca SBB). Wewnątrz strefy lotniska przebiega granica celna.

Trolejbus (pop. trajtek) – drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej. Posiada dwa odbieraki prądu połączone z zawieszoną nad jezdnią parą przewodów. Stąd nazwa od angielskiego słowa "trolley" i końcówki "bus" od omnibus (po łacinie – dla wszystkich). W Polsce trolejbusy korzystają z prądu stałego o napięciu 600 V.
Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Ratusz budowano najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.

Bazylea jest w obiegowej opinii postrzegana jako część Romandii (zachodniej, francuskojęzycznej części Szwajcarii), czego przyczyną są podobne wyniki referendów (niemieckojęzyczna część kraju prezentuje poglądy raczej konserwatywne, a zachodnia część i Bazylea – raczej liberalnie) i w motcie miasta "Bazylea zaznacza inaczej" (Basel tickt anders).

Murat Yakın (ur. 15 września 1974 w Bazylei), były piłkarz szwajcarski grający na pozycji środkowego obrońcy lub defensywnego pomocnika, brat Hakana Yakına. Podczas kariery piłkarskiej mierzył 183 cm wzrostu, ważył 83 kg.
Półkanton jest dziś już nieoficjalnym, ale stosowanym określeniem sześciu szwajcarskich kantonów, które mają tylko po jednym przedstawicielu w małej izbie parlamentu federalnego (Ständerat), podczas gdy inne kantony mają po dwóch, w dodatku przy podliczaniu głosów kantonów (Ständemehr) ich głos liczy się jak głos połowy "zwykłego" kantonu. W języku prawniczym określa się je jako kantony z połową siły głosu.

Położenie

Dzielnice mieszkalne Bazylei

Miasto Bazylea nie dzieli się formalnie na okręgi czy gminy, ale na dzielnice. W sumie istnieje 15 takich dzielnic, podzielonych na leżące na lewym i prawym brzegu Renu.

Lewobrzeżne dzielnice: Stare Miasto (Wielka Bazylea), Vorstädte (Przedmieścia), Am Ring, Breite, St. Alban, Gundeldingen, Bruderholz, Bachletten, Gotthelf, Iselin, St. Johann.

Prawobrzeżne: Stare Miasto (Mała Bazylea), Clara, Wettstein, Hirzbrunnen, Rosental, Matthäus, Klybeck i od 1893 r. Kleinhüningen.

Dwie gminy miejskie Riehen i Bettingen leżą poza terenem miasta Bazylei.

Patty Schnyder (ur. 14 grudnia 1978 w Bazylei), szwajcarska tenisistka, półfinalistka wielkoszlemowego Australian Open 2004 w grze pojedynczej, półfinalistka dwóch turniejów wielkoszlemowych w grze podwójnej, reprezentantka Szwajcarii w Pucharze Federacji i na letnich igrzyskach olimpijskich. Tenisistka leworęczna z oburęcznym backhandem.
Nauki przyrodnicze (w terminologii angielskiej zwane natural sciences) to mało precyzyjne określenie dziedzin nauki, które zajmują się badaniem różnych aspektów świata materialnego, ożywionego i nieożywionego, zazwyczaj z zastosowaniem aparatu matematycznego, jak również właściwej sobie metodologii.

Widok z katedry bazylejskiej na Małą Bazyleę. W środku widoczna wieża targowa

Klimat

Dzięki śródziemnomorskiemu powietrzu napływającemu przez Bramę Burgundzką, w Bazylei panuje nadzwyczaj łagodny i słoneczny klimat. Przeciętna temperatura roczna wynosi 9,4 °C, a opady roczne 785 l/m² (78,5 cm). Zimą Bazyleę pokrywa najczęściej tylko cienka warstwa śniegu, a śnieg zalega przeciętnie 30 dni w roku. Wiatry są względnie słabe i wieją przy dobrej pogodzie ze wschodu, przy słabej – z zachodu.

Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego (ang. Basel Committee on Banking Supervision) - instytucja powstała pod koniec 1974 roku przy Banku Rozrachunków Międzynarodowych w Bazylei, utworzona przez prezesów banków centralnych państw należących do Grupy Dziesięciu (G10). Opracowała zbiór zalecanych praktyk rynkowych w zakresie zarządzania ryzykiem finansowym w sektorze bankowym, bezpieczeństwa oraz poziomu kapitałów koniecznego do utrzymywania przez banki. Dokumenty wydawane przez komitet wprowadzane są nie tylko przez państwa będące jego członkami, lecz także przez państwa, w których funkcjonują banki międzynarodowe. Pierwsze opracowania w tym zakresie zostały opublikowane w 1988 roku i nazywane są Umową Kapitałową. Jej rozbudowana i uaktualniona wersja znana jest pod nazwą Basel II / Nowa Umowa Kapitałowa (NUK).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Herb

Herb Bazylei z Baselstab (pastorałem)

Herbem zarówno miasta Bazylei jak i półkantonu Bazylea-Miasto jest na lewo skierowany pastorał (laska biskupia) na białym polu zwany Baselstab. Pastorał jest przecięty trzeba belkami poprzecznymi, rozszerza się na dole i kończy się trzema "zębami". Symbolizuje to zakrzywiony pastorał biskupi. Herb podtrzymywany jest przez lwy, dzikusów, anioły i od XV w. także bazyliszki (smoki z głową koguta i ogonem węża).

Pedagogika (gr. Παιδαγωγική) - zespół nauk o wychowaniu, istocie, celach, treściach metodach, środkach i formach organizacji procesów wychowawczych. Pedagogika jest nauką o procesach wychowawczych, czyli teorią działalności wychowawczej; samo postępowanie wychowawcze nazywa się natomiast często pedagogią (gr. paidagogia), któremu to pojęciu bliskie jest określenie "sztuka wychowania" (łac. ars educandi).
Medycyna (. Medycyna weterynaryjna rozszerza zakres zainteresowań medycyny na stan zdrowia zwierząt. Za ojca medycyny uważa się Hipokratesa, a nowożytnej Paracelsusa. Ostatnio wprowadza się zasady medycyny opartej na faktach.

Historia

Most Wettsteinbrücke nad Renem, widziany z katedry

Spalentor

widok na miasto ze wzgórza Wartenberg

Synagoga

od 500 r. p.n.e. – celtyckie plemię Rauryków osiedla się nad kolanem Renu

44 – założenie miasta Augusta Raurica (Kaiseraugst) ok. 10 km w górę Renu przez Rzymian. Budowa zamku na Wzgórzu Katedralnym (Münsterhügel)

374 – pierwsza udokumentowana wzmianka nazwy miejscowości Basilia

ok. 450 – upadek Cesarstwa Rzymskiego, Alemanowie osiedlają się w Bazylei pod koniec V w. – Bazylea przypada Frankom

740 – Bazylea zostaje siedzibą biskupstwa

912 – Bazylea przechodzi pod panowanie Burgundii

917 – zniszczenie miasta przez Węgrów

1000 – Bazylea staje się wolnym miastem

1019 – początek budowy katedry przez cesarza Henryka II

1032 – Bazylea należy do Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego

1080 – budowa pierwszych murów miejskich (dalsza rozbudowa ok. 1230 r. i w XIV w.)

1225-1226 – Budowa pierwszego mostu przez Ren przez biskupa Henryka z Thun i założenie miasta Mała Bazylea dla ochrony mostu

1291 – założenie Konfederacji Szwajcarskiej

1348 – połowa mieszkańców ginie podczas epidemii dżumy

1356 – bazylejskie trzęsienie ziemi, dotychczas najsilniejsze trzęsienie ziemi w tej części Europy

1392 – mieszkańcy Wielkiej Bazylei nabywają od biskupa Fryderyka z Blankhenheim Małą Bazyleę za sumę 29 800 guldenów

1397 – wygnanie Żydów z miasta

XIV wiek – miasto zrzuca panowanie biskupa, zachowuje jednak pastorał w herbie jako Baselstab

1431-1449 – Sobór w Bazylei (1439 wybór antypapieża Feliksa V)

ok. 1433 Początek produkcji papieru w Bazylei

1440 – Bazyliszek staje się elementem godła Bazylei

1444 – Bitwa pod St. Jakob nad rzeką Birs – Konfederaci (Szwajcarzy) zostają pokonani przez wojska francusko-austriackie

1460 – założenie uniwersytetu przez papieża Piusa II, Bazylea posiada w ten sposób najstarszy uniwersytet w Szwajcarii; Wprowadzenie druku; Oprócz humanistów (m.in. Erazma z Rotterdamu) przebywają w Bazylei Paracelsus i Hans Holbein młodszy

1471 – Cesarz Fryderyk III nadaje miastu przywilej organizowania targów

1499 – Wojna Szwabska znana też jako Wojna Szwajcarska; Bazylea odłącza się od Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i przyłącza się do Konfederacji Szwajcarskiej

1500 – budowa katedry ukończona

1501 – 13 lipca Bazylea przystępuje jako 11. miasto do Konfederacji Szwajcarskiej; budowa ratusza

1529 – przystąpienie miasta do Reformacji po powstaniu gildii

1543 – w Bazylei ukazuje się pierwszy podręcznik anatomii De Humanis Corporis Fabrica (O budowie ciała ludzkiego) autorstwa Andreasa Vesaliusa (1514 – 1564)

1563-1564 – dżuma, "Grosser Sterbendt" (wielkie konanie; ok. 4000 ofiar wśród 12 000 mieszkańców)

1576-1578 – dżuma, (ok. 800 ofiar)

1582-1583 – dżuma, (ok. 1200 ofiar)

1589 – założenie gimnazjum czyli miejskiej szkoły łacińskiej (dziś: Gimnazjum na Placu Katedralnym)

1593-1594 – dżuma, (ok. 900 ofiar)

1609-1611 – wielka epidemia dżumy, (ok. 3600 ofiar)

1758 – założenie Izby Handlowej Johann Rudolf Geigy

1795 – Pokój Bazylejski kończący wojnę pomiędzy Francją, Hiszpanią i Prusami. Francja godzi się na III rozbiór Polski w zamian za kontrolę nad zachodnim brzegiem Renu.

1815 – kongres wiedeński uznaje wieczną uzbrojoną neutralność Szwajcarii; Kanton Jura przechodzi spod posiadania biskupa Bazylei do Kantonu Berno

1833 – gminy wiejskie opierając się dominacji miasta jednoczą się tworząc własny półkanton Bazylea-Okręg

1844 – pierwsza linia kolejowa w Szwajcarii powstaje w Bazylei

1849 – budowa muzeów przy Augustinergasse (ul. Augustyńskiej)

1860 – wyburzenie murów miejskich; tylko niektóre z większych bram jak np. Spalentor pozostają

1866-1869 – budowa bazylejskiej synagogi

1897 – 26 – 29 sierpnia Theodor Herzl organizuje pierwszy syjonistyczny kongres światowy w Bazylei. Na kongresie wysunięto wniosek "utworzenia publicznej i prawnie chronionej ojczyzny dla narodu żydowskiego na obszarze Palestyny". W tym celu założono fundusz oraz bank żydowski.

1901 – renowacja i rozbudowa ratusza

1953 – uroczyste otwarcie pierwszego dwunarodowego lotniska świata: Bazylea-Miluza

1960 – Bazylea obchodzi jubileusz 2000 lat istnienia

1963 – założenie Regio Basiliensis (Regionu Bazylejskiego) dla współpracy ponad granicami

1966 – kobiety otrzymują kantonalne prawo głosu

1969 – referendum w sprawie połączenia półkantonów Bazylea-Miasto i Bazylea-Okręg zostaje odrzucone głosami mieszkańców Bazylei-Okręgu

1989 – Układ Bazylejski w sprawie kontroli międzynarodowej gospodarki odpadami ostatecznie podpisany w Bazylei

1993 – lotnisko Bazylea-Miluza staje się trójnarodowym lotniskiem Bazylea-Miluza-Fryburg

lata 90. – koncerny Sandoz i Ciba-Geigy dokonują fuzji tworząc Novartis; również Schweizerischer Bankverein (Związek Banków Szwajcarskich – SBV) i Schweizerischer Bankgesellschaft (Szwajcarska Spółka Bankowa) tworzą UBS; nastaje era biotechnologii

2001 – Bazylea-Miasto i Bazylea-Okręg świętują 500 lat przynależności do Konfederacji Szwajcarskiej

2004 – rządy w Bazylei obejmuje koalicja czerwono-zielona. Po raz pierwszy od 1950 roku dochodzi do rządów lewica.

Wiese jest 4. co do wielkości rzeką w Schwarzwaldzie (Niemcy). Wypływa spod szczytu Feldberg na wysokości 1200 m n.p.m. i płynie na południe, co jest rzadkie wśród rzek w Niemczech. Po przepłynięciu 55 km wpada do Renu w Bazylei na wysokości 244 m n.p.m. Średni spadek 17 m/km jest największy wśród niemieckich rzek.
Finały XIII Mistrzostw Europy w piłce nożnej w 2008 roku odbyły się w Austrii i w Szwajcarii. Mistrzostwa rozpoczęły się 7 czerwca i trwały do 29 czerwca 2008 roku. Mistrzem po raz drugi w historii okazała się reprezentacja Hiszpanii (pierwszy raz w 1964 roku), która reprezentowała Europę podczas Pucharu Konfederacji 2009 w RPA.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)