Bazyli, imię świeckie: Włodzimierz Doroszkiewicz (ur. 15 marca 1914 w Cisach, zm. 11 lutego 1998 w Warszawie) – piąty metropolita warszawski i całej Polski, zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego od 1970 do śmierci w 1998.

W 1938 przyjął święcenia kapłańskie. Do 1960 prowadził pracę duszpasterską w różnych parafiach na Białostocczyźnie oraz Grodzieńszczyźnie. W grudniu 1959 złożył wieczyste śluby zakonne, przyjmując imię Bazyli. W roku następnym został wyświęcony na biskupa bielskiego, wikariusza diecezji warszawsko-bielskiej, którym pozostawał przez rok. Następnie od 1962 do 1970 był biskupem wrocławskim i szczecińskim. Jako ordynariusz tejże diecezji przyczynił się do organizacji kilkudziesięciu nowych parafii tworzonych na potrzeby przesiedlonych w Akcji Wisła. W 1970 objął urząd metropolity warszawskiego i całej Polski.

W okresie pełnienia przez niego zwierzchnictwa w PAKP doszło do znacznego ożywienia kontaktów z innymi lokalnymi Kościołami prawosławnymi, jak również do otwarcia czterech monasterów i powołania dwóch nowych diecezji oraz Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego.

Biografia

Edukacja i kapłaństwo

Urodził się Cisach w parafii Narew, w ówczesnym powiecie hajnowskim, w rodzinie chłopskiej Aleksego i Marii Doroszkiewiczów jako jedno z sześciorga dzieci.

W latach 1927–1936 uczył się w seminarium duchownym w Wilnie, w którym uzyskał również maturę. Po ukończeniu seminarium starał się o przyjęcie na studia w Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego. Jego kandydatura została odrzucona z powodu zadeklarowania przez niego w ankiecie narodowości białoruskiej. Udał się wówczas do Grodna, gdzie biskup Antoni (Marcenko) skierował go do pracy w parafii prawosławnej w Świsłoczy w charakterze psalmisty. 6 września 1937, jako mężczyzna żonaty, przyjął z rąk biskupa Sawy (Sowietowa) święcenia diakońskie. Ten sam duchowny zarekomendował go na studia w Studium Teologii Prawosławnej w Warszawie, dzięki czemu tym razem Włodzimierz Doroszkiewicz został przyjęty.

17 kwietnia 1938 przyjął święcenia kapłańskie. Duszpasterską posługę prowadził w Łyskowie, Gronostajewicach, Świsłoczy, Michałowie (w latach 1940–1943 jako wikariusz i do 1946 jako proboszcz) i Gródku (Białostocczyzna). W ostatniej z wymienionych miejscowości pracował od 1946 do 1960, kierując pracami nad wzniesieniem parafialnej cerkwi. Między 1957 a 1960 łączył posługę duszpasterską z pracą wykładowcy prawosławnego seminarium duchownego w Warszawie.

Z żoną Margarytą miał córki Iraidę i Mirosławę oraz syna Jerzego. W 1959 zdecydował się jednak na rozstanie z małżonką i złożenie ślubów zakonnych. Według jego własnych wspomnień motywem dla tej decyzji była, oprócz powołania mniszego, trudna sytuacja materialna rodziny.

Biskup

Biskup Bazyli (Doroszkiewicz), fotografia z 1961

30 grudnia 1959 ks. Włodzimierz Doroszkiewicz złożył w monasterze św. Onufrego w Jabłecznej wieczyste śluby mnisze i przyjął imię Bazyli. 11 stycznia tego samego roku nadano mu godność archimandryty. 25 marca 1960 w soborze św. Marii Magdaleny w Warszawie przyjął chirotonię biskupią i został mianowany wikariuszem diecezji warszawsko-bielskiej z tytułem biskupa bielskiego.

5 maja 1961 biskup Bazyli został przeniesiony na katedrę wrocławsko-szczecińską. W nowej diecezji znacząco przyczynił się do powstania jej soboru katedralnego, soboru Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, urządzonego w dawnym kościele. W 1962, na podstawie pracy poświęconej rzymskokatolickiej mariologii pierwszej poł. XX wieku, otrzymał dyplom magistra teologii, kończąc tym samym studia rozpoczęte przed II wojną światową.

W tym samym roku, po wyborze na metropolitę warszawskiego i całej Polski arcybiskupa Tymoteusza, biskup Bazyli oprotestował tę decyzję soboru biskupów, jako podjętą wbrew zapisom statutu Kościoła (w jego myśl zwierzchnika miał wybierać sobór lokalny).

W diecezji wrocławsko-szczecińskiej biskup Bazyli organizował życie cerkiewne wśród ludności, która została przesiedlona na zachodnie ziemie Polski wskutek Akcji Wisła oraz repatriacji z Kresów Wschodnich. Stworzył 42 nowe parafie. Kierował również do Urzędu ds. Wyznań pisma, w których podkreślał problemy z obsadą personalną parafii diecezji, niskim poziomem wykształcenia duchownych oraz sugerował zorganizowanie we Wrocławiu dwuletnich kursów przygotowujących do święceń kapłańskich, jak i dalszych studiów teologicznych w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Sugerował, iż kursy mogłyby przygotować do pracy w diecezji duchownych służących w języku polskim, co miało przynieść korzyści i Kościołowi, i państwu. Biskup był zwolennikiem polonizacji swojej diecezji i niechętnie odnosił się do Ukraińców zamieszkujących na jej terenie. Uważał bowiem, że w ich społeczności może odrodzić się nacjonalizm ukraiński, który doprowadzi następnie do wewnętrznych konfliktów w Kościele, uniemożliwiając jego normalne funkcjonowanie.

Biskup Bazyli (Doroszkiewicz) działał na rzecz stworzenia prawosławnej diecezji obejmującej obszar Podkarpacia, co miało stanowić zaplecze dla akcji misyjnej wśród grekokatolików – Ukraińców i Łemków. W latach 60. XX wieku skierował do Urzędu ds. Wyznań kilka pism, w których sugerował powołanie diecezji krakowsko-rzeszowskiej lub sanocko-przemyskiej, na czele której miałby stanąć, po złożeniu ślubów zakonnych, ks. Aleksander Dubec.

Metropolita warszawski i całej Polski

Metropolita Bazyli w czasie uroczystości na górze Grabarce z metropolitą mińskim Filaretem i arcybiskupem białostockim i gdańskim Sawą

Grób metropolity Bazylego (Doroszkiewicza) na cmentarzu prawosławnym na Woli

Po śmierci metropolity warszawskiego i całej Polski Stefana, został 24 stycznia 1970 wybrany na jego następcę. Władze państwowe poparły kandydaturę biskupa Bazylego na nowego zwierzchnika Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego z uwagi na treść składanych przez niego wcześniej memoriałów z propozycjami przekształceń w Kościele oraz nowej polityki narodowościowej PAKP. Intronizacja nowego zwierzchnika Kościoła odbyła się 1 lutego 1970 w soborze św. Marii Magdaleny w Warszawie pod przewodnictwem patriarchy Gruzji Efrema II, z udziałem delegacji Patriarchatów Konstantynopolitańskiego, Moskiewskiego, Rumuńskiego, Serbskiego, Bułgarskiego i Gruzińskiego, jak również Kościołów Czechosłowacji i Grecji. Jego wybór na metropolitę warszawskiego i całej Polski Antoni Mironowicz uważa za kluczowe wydarzenie w procesie odzyskiwania stabilności przez PAKP po II wojnie światowej.

12 października 1970 metropolita założył we Wrocławiu polskojęzyczną parafię św. św. Cyryla i Metodego, ówcześnie jedyną taką placówkę duszpasterską w Polsce. Był bowiem przekonany, iż tylko polonizacja duszpasterstwa w diecezji uniemożliwi rozwój konfliktów narodowościowych na jej terenie, jak również zatrzyma odchodzenie wiernych do Kościoła katolickiego.

W roku wyboru metropolity Bazylego zostały, z jego udziałem, sfinalizowane prace nad nowym statutem wewnętrznym PAKP oraz statutem parafialnym. W tym samym roku sobór biskupów, pod kierunkiem metropolity, zreorganizował również prowadzone przez Kościół szkoły, w tym seminarium duchowne w Warszawie. Powołany został również nowy organ prasowy PAKP – oprócz rosyjskojęzycznego Cerkownogo wiestnika rozpoczęto wydawanie w języku polskim Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

W latach 1971–1972 metropolita korespondował z prymasem Polski Stefanem Wyszyńskim w sprawie konfliktów prawosławno-katolickich o przynależność obiektów sakralnych w Polanach, Komańczy i Rokosowie. Kontynuował również starania o stworzenie diecezji, a przynajmniej dwóch dekanatów, na Podkarpaciu.

Jako zwierzchnik PAKP Bazyli (Doroszkiewicz) przyczynił się do reaktywacji monasteru Zwiastowania w Supraślu oraz założenia klasztorów w Wojnowie, Białymstoku-Dojlidach oraz Ujkowicach oraz do wzniesienia ponad 100 cerkwi i kaplic na terenie całego kraju. Ponadto w czasie sprawowania przez niego urzędu metropolity warszawskiego i całej Polski zostały erygowane dwie nowe diecezje: przemysko-nowosądecka (po wieloletnich staraniach metropolity powstała ostatecznie w 1983) i lubelsko-chełmska (w 1989). W 1994 swoją działalność rozpoczął funkcjonujący na prawach diecezji Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego. Metropolita Bazyli przyjął również w jurysdykcję PAKP autonomiczny Portugalski Kościół Prawosławny oraz dwie parafie na terytorium Włoch.

W 1994 przeprowadził kanonizację ks. Maksyma Sandowycza (znanego odtąd jako św. Maksym Gorlicki), co było pierwszym takim wydarzeniem w Kościele.

Rozwinął szeroką współpracę z innymi prawosławnymi Kościołami lokalnymi. W czasie sprawowania urzędu odwiedził Patriarchat Konstantynopolitański, Rosyjski Kościół Prawosławny, Grecki Kościół Prawosławny, Bułgarski Kościół Prawosławny, Rumuński Kościół Prawosławny, Kościół Prawosławny Czechosłowacji, Kościół Prawosławny w Ameryce oraz autonomiczny Fiński Kościół Prawosławny. Był również uczestnikiem ruchu ekumenicznego: brał udział w pracach Chrześcijańskiej Konferencji Pokojowej i był wiceprezesem Polskiej Rady Ekumenicznej. Metropolita rozwinął działalność charytatywną i społeczną PAKP. W 1991 zainicjował powstanie przy parafii św. Michała Archanioła Policealnego Studium Ikonograficznego, zaś w 1996 – studium śpiewu cerkiewnego w Hajnówce. Przyczynił się również do stworzenia nowych organizacji zrzeszających świeckich wiernych Kościoła, w tym Bractwa Młodzieży Prawosławnej.

Został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł w Warszawie wskutek wylewu; w ostatnim miesiącu życia, gdy przebywał w szpitalu, nie był w stanie wypełniać obowiązków metropolity. Uroczystości pogrzebowe miały miejsce 13 lutego 1998 w soborze w Warszawie, w obecności przedstawicieli Patriarchatu Konstantynopolitańskiego (metropolita Paryża Jeremiasz) i Patriarchatu Moskiewskiego (metropolita wołokołamski Pitirim (Nieczajew)), przedstawicieli władz państwowych i innych Kościołów chrześcijańskich działających w Polsce. Został pochowany na cmentarzu prawosławnym na Woli. Antoni Mironowicz wysoko ocenia okres zwierzchnictwa metropolity Bazylego w PAKP, podkreślając wszechstronny rozwój Kościoła w tym czasie. Zaznacza przy tym, że wpływ na ten proces miały również przemiany polityczne zachodzące w Polsce. W ocenie Piotra Gerenta okres kierowania Kościołem przez Bazylego (Doroszkiewicza) należy ocenić za ważny i niełatwy, w którym podjęto szereg istotnych dla jego rozwoju inicjatyw.

W 2009 dziennik Rzeczpospolita podał, iż Bazyli (Doroszkiewicz) był tajnym współpracownikiem SB o pseudonimie Włodzimierz.

Przypisy