Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie

Bazylika katedralna Narodzenia NMP w Tarnowie – kościół gotycki, przebudowywany w późniejszych okresach. Budowla jest trzynawowa, z wydłużonym prezbiterium, zamkniętym trójboczną absydą oraz dobudowaną ze strony zachodniej wysoką na 72 m wieżą.

Historia

Kościół wzniesiony został w I połowie XIV w. Od początku swojego istnienia nosił wezwanie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Był na tyle okazały, że w 1329 odbyła się w nim konsekracja biskupia Jakuba Strepy – późniejszego arcybiskupa halicko-lwowskiego. W 1400 biskup krakowski Piotr Wysz wzniósł go do godności kolegiaty, powołując przy nim do istnienia Kapitułę Kolegiacką, która w czasie erygowania liczyła 3 prałatury i 2 kanonie. Pod koniec XVIII w., w związku z utworzeniem przez papieża Piusa VI Diecezji Tarnowskiej, świątynia otrzymała tytuł katedry. Kościół rozbudowywany był w XVIII i XIX wieku. W latach 1889-1897 miała miejsce gruntowna, neogotycka, przebudowa. W 1898r., z okazji 50-lecia panowania Franciszka Józefa I na wieży katedry umieszczono złoconą koronę. List Apostolski "Cum beatissima" z 1972 nadał kościołowi tytuł Bazyliki Mniejszej. W latach 1957-1960 odrestaurowano wnętrze; ostatni remont miał miejsce w 2007 roku.

Polichromia - wielobarwna ozdoba malarska ścian, sufitów, podniebienia sklepień, rzeźb stosowana do dekoracji wewnętrznych i zewnętrznych. Polichromie wykonywano nie tylko na materiałach kamiennych i tynkach, ale także na drewnie, wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń w budownictwie sakralnym i świeckim.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Wnętrze

Nawa południowa:

kaplica Rozesłania Apostołów (ufundowana w 1415 przez rycerstwo powracające spod Grunwaldu, sklepienie z gwiaździste 1514, renesansowy pomnik nagrobny Barbary Tarnowskiej z ok. 1536, wykonany przez J. M. Padovano)

kruchta południowa (pocz. XVI w., sklepienie gwiaździste, bogato rzeźbiony kamienny portal z 1516)

kaplica Krzyża Świętego (ok. 1400, pomnik nagrobny księdza M. Łyczki, po 1578)

Nawa północna:

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Pius VI, (Giovanni Angelo Braschi), (ur. 25 grudnia 1717 w Cesena, zm. 29 sierpnia 1799 w Valence (Drôme)) – papież w okresie od 15 lutego 1775 do 29 sierpnia 1799.

kaplica św. Anny (1514, sklepienie gwiaździste, renesansowy nagrobek trzech Janów Tarnowskich (w tym Jana Amora Iuniora Tarnowskiego) o wysokości 14m, wykonany z czerwonego marmuru po 1536 przez Jana Marię Padovano lub Santi Gucciego)

kruchta północna (kamienny portal, ok. 1400)

kaplica Serca Pana Jezusa (późnorenesansowy pomnik nagrobny ks. K. Branickiego, po 1602)

Kruchta (pod wieżą):

Tarnów – miasto w południowej Polsce w województwie małopolskim, leżące nad rzeką Białą, o wielowiekowej historii sięgającej początkami czasów piastowskich. Wraz z uzyskaniem praw miejskich w 1330 roku stał się ważnym ośrodkiem w regionie.

Sklepienie gwiaździste - sklepienie krzyżowo-żebrowe lub żaglaste, w którym wprowadzono dodatkowy podział pól tworząc obraz gwiazdy. Najprostsze sklepienie gwiaździste powstaje, gdy zamiast żeber diagonalnych sklepienia krzyżowo-żebrowego wprowadzi się trójpromienie. Z czasem zaczęto wprowadzać dodatkowe żebra dzielące wysklepki, przez co powstawały bardziej skomplikowane układy zacierające podział na przęsła, zbliżone do sklepień sieciowych.

gotycki portal z początku XVI w.

nagrobek Barbary z Rożnowa Tarnowskiej (ok. 1520, gotycko-renesansowy)

Prezbiterium:

nagrobek Jana, Jana Krzysztofa Tarnowskich i Z. Ostrogskiej (1561-73, renesansowy, wykonany przez J.M. Padovano i jego pomocnika W. Kuszyca)

nagrobek J. i Z. Ostrogskich (1612-20, barokowy z alegorycznymi rzeźbami, wykonany przez J. Pfistera)

Pod chórem muzycznym bogato rzeźbione stalle kanonickie z końca XV wieku. Polichromia wnętrza pochodzi z lat 1957-60, a wykonali ją J. E. Dutkiewicz, A. Marczyński i W. Taranczewski).

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Stalle - drewniane lub kamienne ławki ustawione w prezbiterium. Często bardzo bogato zdobione (rzeźbiarsko lub malarsko), poprzedzielane na pojedyncze siedziska. Miały zazwyczaj wysokie oparcia (zaplecki), często z baldachimem, klęczniki obudowane z przodu. Rozpowszechniły się w budownictwie sakralnym od początków średniowiecza do baroku. Przeznaczone były przede wszystkim dla duchownych (kanoników lub zakonników).

Widok od strony północno-wschodniej

Widok od strony południowo-wschodniej

Widok na wieżę i staromiejskie kamienice. Fotografia historyczna wykonana przed wycięciem drzew na Placu Kazimierza.

Widok z Rynku

Nawa główna

Nagrobek trzech Janów

Bazylika mniejsza (basilica minor) - tytuł honorowy, nadawany przez papieża, lub w drodze prawa zwyczajowego, który otrzymują kościoły wyróżniające się wartością zabytkową, liturgiczną, pielgrzymkową i duszpasterską.

Jakub Strzemię (Jakub Strepa) herbu Strzemię[potrzebne źródło] (ur. 1340, zm. 21 października 1409) – arcybiskup halicko-lwowski od 1391, franciszkanin, błogosławiony kościoła katolickiego.