Bazylika na Świętej Górze - Polski Serwis Naukowy

Bazylika na Świętej Górze (Głogówko)

Klasztor filipinów na Świętej Górze – zespół klasztorny filipinów wraz z barokowym kościołem pw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Filipa Neri zbudowanym na wzór weneckiej bazyliki Santa Maria della Salute w Głogówku koło Gostynia.

Bazylika jest zlokalizowana na wzniesieniu morenowym, nazwanym Świętą Górą, otaczającym od północnego wschodu miasto Gostyń. Wbrew częstemu przekonaniu kościół wraz zabudowaniami klasztornymi nie jest położony na terenie samego miasta Gostynia, lecz osady Głogówko w gminie Piaski, ok. 1,5 km na wschód od centrum Gostynia.

Kula armatnia (lub po prostu kula) to używany w przeszłości pełny pocisk bez ładunku wybuchowego, wystrzeliwywany z działa. Jak nazwa wskazuje przed wynalezieniem lufy gwintowanej, nadającej pociskowi ruch obrotowy, miała ona kształt sferyczny, a jej średnica była nieco mniejsza niż przekrój lufy działa, z którego miała być wystrzelona. Kule mniejszych kalibrów wykorzystywane były do strzelania z broni strzeleckiej (arkebuz, muszkiet, pistolet).
Filipini, inaczej oratorianie – Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri, stowarzyszenie księży katolickich założone w 1551 przez św. Filipa Neri w Rzymie.

Historia

Święta Góra, na której obecnie znajduje się bazylika, była przedmiotem kultu religijnego już w średniowieczu, być może pod wpływem benedyktynów z klasztoru z pobliskiego Lubinia. W XV w. zbudowano tu drewnianą kaplicę, w której znajdowały się otoczone kultem rzeźby Piety i Krucyfiksu. Spośród wielu przypadków uzdrowień, które uchodziły za cudowne, szczególnie głośne było uzdrowienie z paraliżu niejakiego Krzyżanowskiego w 1495 r.

Jan Lubrański herbu Godziemba (1456 - 1520), biskup poznański, założyciel Akademii Lubrańskiego. Bratanek Grzegorza Lubrańskiego, podkanclerzego koronnego oraz starszy brat Bernarda, kanonika poznańskiego i Mikołaja zwanego Gardziną, wojewody kaliskiego i poznańskiego.
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Wszystko to sprawiło, że biskup poznański Jan Lubrański dekretem z 1512 r. zezwolił na dalsze szerzenie kultu maryjnego i budowę kościoła. Pierwszy kościół był drewniany o konstrukcji szachulcowej. W 1540 r. anonimowy malarz z Wielkopolski namalował do niego obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, który szybko zdobył sławę cudownego i stał się celem licznych pielgrzymek. W 1668 r. Adam Konarzewski sprowadził na Świętą Górę filipinów z Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri, w których posiadaniu Święta Góra jest do dzisiaj.

Georgio Catenazzi (pl. Jerzy Catenazzi) (ok. 1640 - po 1686) - architekt urodzony w Morbio Inferiore koło Mendrisio w kantonie Tessyn jako syn Jana i Zuzanny. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1661 z terenu Niemiec. W 1662 wraz z bratem Andreą przybył do Polski, lecz już w 1663 pojawia się w Czechach. Ostatecznie, w 1664 zostaje przyjęty jako czeladnik do poznańskiego cechu murarzy, a już rok później zostaje mistrzem. W 1665 pojawia się jeszcze w Niemczech, ale ostatecznie osiada w Poznaniu, gdzie żeni się z Marią Pigurzanką. Począwszy od 1669 kilkukrotnie pełnił funkcję starszego cechu. Około 1679 rodzi mu się syn, Filip.
Sanktuarium maryjne – ośrodek kultu religijnego Marii z Nazaretu, szczególnie jako Matki Bożej i Najświętszej Panny. Różne formy pobożności maryjnej związane z funkcjonowaniem sanktuariów występują szczególnie w katolicyzmie i prawosławiu. Wraz z rosnącą w XV wieku dominacją kultu maryjnego rozwinęło się pątnictwo do sanktuariów z cudownymi wizerunkami maryjnymi. Były one i są najliczniejsze, stanowią prawie 80% proc. wszystkich sanktuariów w Polsce. W ich rozwoju ogromne znaczenie miał XVII wiek w którym powstała prawie połowa ośrodków kultu Matki Bożej. Dane historyczne podają, że w 1722 roku istniało w Polsce 1112 ośrodków kultu maryjnego.

Obecny kościół powstał w latach 1675-1698. Miał on być wotum ufundowanym przez Adama Konarzewskiego w podziękowaniu za cudowne uzdrowienie w dzieciństwie. Adam Konarzewski wkrótce jednak zmarł, a budowa była kontynuowana przez wdowę po nim Zofię z Opalińskich. Swój obecny kształt kościół zawdzięcza jej podróży do Włoch, podczas której zobaczyła ona kościół Santa Maria della Salute w Wenecji. Będąc pod wrażeniem piękna tej świątyni, Zofia Konarzewska postanowiła zbudować jej replikę pod Gostyniem, według projektu włoskiego architekta Baltazara Longheny, który był też twórcą kościoła w Wenecji. Budowę według nowych planów rozpoczęto w 1677 r. Pracami kierowali architekci włoscy Jerzy Catenazzi i Jan Catenazzi. Kościół konsekrowano w 1698 r., prace budowlane były jednak kontynuowane przez wnuczkę Zofii Konarzewskiej, Weronikę z Konarzewskich Mycielską, na której zlecenie w latach 1726-1728 Pompeo Ferrari przy współpracy Jana Adama Stiera dobudował kopułę z latarnią. Wnętrze kopuły pokryte jest polichromią Jerzego Wilhelma Neunhertza z 1746 roku. Również wg projektu Ferrariego zbudowano w latach 1732-1748 budynki klasztorne. Prace wykończeniowe trwały do 1780 r.

Głogówko – osada w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie gostyńskim, w gminie Piaski, w sołectwie Drzęczewo Drugie. Na terenie Głogówka znajduje się Klasztor Ojców Filipinów oraz barokowa bazylika.
Filip Neri, Filip Neriusz lub Nereusz (wł. Filippo de Neri; ur. 21 lipca 1515 we Florencji, zm. 26 maja 1595 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, jeden z przywódców kontrreformacji, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.

Podczas budowy na Świętej Górze ciągle rozwijał się kult maryjny. W 1726 r. specjalna komisja biskupia wydała dekret, w którym uznała obraz za cudowny. W 1726 r. w Poznaniu wydano też opis cudów mających tu miejscem pod tytułem Zebranie Cudów: Przy obrazie Nayswietszej Bogarodzice Panny przed Gostyniem doznanych....

Gostyń to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gostyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gostyń. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.
Festiwal Muzyki Oratoryjnej "Musica Sacromontana" - festiwal muzyki klasycznej odbywający się corocznie na przełomie września i października w należącej do kongregacji filipinów Bazylice na Świętej Górze w Głogówku koło Gostynia. Organizatorem festiwalu jest działające przy kongregacji Stowarzyszenie Miłośników Muzyki Świętogórskiej im. Józefa Zeidlera w Głogówku. Na festiwalu są prezentowane dzieła muzyki klasycznej, nie tylko sakralnej i oratoryjnej, lecz również świeckiej, przede wszystkim z okresu baroku i klasycyzmu; dużą część programu festiwalu zajmują również odkrywane w ostatnich czasach utwory zapomnianych XVIII- i XIX-wiecznych kompozytorów związanych ze Świętą Górą. Nazwa festiwalu Musica Sacromontana (pol. "Muzyka Świętogórska") pochodzi od łacińskiego określenia Świętej Góry: Mons Sacer.

W czasie wojny siedmioletniej pod Gostyniem Rosjanie i Prusacy w 1761 r. stoczyli bitwę, podczas której kościół i klasztor nie zostały jednak zniszczone (pamiątką bitwy jest kula armatnia wmurowana nad lewym bocznym wejściem). Święta Góra jest też związana z epoką wojen napoleońskich. W 1806 r. przebywał tu Hieronim Bonaparte (brat Napoleona), a według pewnych źródeł istniały też plany porwania Napoleona podczas jego pobytu w Poznaniu i podstawienie w jego miejsce jako sobowtóra ks. Stefana Błażewskiego z klasztoru filipinów. Waldemar Łysiak rozwinął tę hipotezę w swojej sensacyjnej powieści historycznej Szachista.

Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wojna pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Była to pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na wyspach karaibskich. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną.
Gmina Piaski położona jest w południowo-wschodniej części województwa wielkopolskiego. Powierzchnia gminy wynosi 100,7 km². Liczba mieszkańców szacowana jest na ok. 8300. Gęstość zaludnienia wynosi 82,4 osoby/km². Siedzibą gminy jest miejscowość Piaski.

W 1876 r. zgromadzenie filipinów, jak wiele innych w zaborze pruskim, zostało rozwiązane na skutek kulturkampfu i klasztor został przejęty przez diecezję. Zakonnicy mogli wrócić na Świętą Górę dopiero w 1919 r. W 1928 r. obraz Matki Bożej został koronowany przez kardynała Augusta Hlonda. W 1971 r. kościół został podniesiony przez papieża Pawła VI do godności bazyliki mniejszej.

Kulturkampf (z niem., "walka kulturowa") – nazwą tą powszechnie określa się wydarzenia w Cesarstwie Niemieckim w latach 1871–1878, kiedy to kanclerz Otto von Bismarck usiłował doprowadzić do ograniczenia wpływów Kościoła katolickiego w państwie. Termin ten jednak bywa stosowany również w odniesieniu do konfliktów obyczajowych i kulturowych w innych miejscach i w innych czasach.
August Hlond (ur. 5 lipca 1881 w Mysłowicach-Brzęczkowicach, zm. 22 października 1948 w Warszawie) – salezjanin, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański (1926-1946), arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski (1946-1948), kardynał, prymas Polski, Sługa Boży.

Obraz Matki Bożej z kościoła OO. Oratorianów przed koronacją.

Koronacja obrazu.

Obraz Matki Bożej po koronacji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)