Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: Gubernatorstwo Bejrut.

Na mapach: 33°53′N 35°30′E / 33.883, 35.5

Bejrut (arab. بيروت, Bayrūt, fr. Beyrouth, gr. Berytos) – stolica i największe miasto Libanu, leżące w środkowej części kraju. Liczy 1,5 mln mieszkańców (1990), większość pochodzenia arabskiego. Dawniej miasto było nazywane: Birutu, Berytos. Znajduje się tu wiele zabytków i dobytku historycznego kraju.

Bejrut stanowi siedzibę libańskiego rządu i odgrywa kluczową rolę w gospodarce kraju, bowiem w śródmieściu, a także bliskich centrum dzielnicach Hamra, Verdun i Aszrafijja znajdują się siedziby głównych przedsiębiorstw i banków. Miasto jest również ważnym ośrodkiem życia kulturalnego. Po zniszczeniach spowodowanych ostatnimi konfliktami zbrojnymi w Bejrucie prowadzone są ożywione prace renowacyjne zarówno w historycznym śródmieściu, jak i w dzielnicach turystycznych i handlowych. Przywrócono do życia marinę, liczne kluby i lokale nocne, co jak dawniej przyciąga turystów.

Historia

Nazwę Bêrūt ("Źródła") nadali miastu Fenicjanie, ale jego historia sięga ponad 5000 lat. Wykopaliska w centrum Bejrutu ukazały warstwy osadnictwa fenickiego, hellenistycznego, rzymskiego, arabskiego i osmańskiego. Pierwsza pisemna wzmianka sporządzona pismem klinowym pochodzi ze zbioru korespondencji XIV wieku p.n.e. (tzw. Listy z Amarna) i informuje, że Ammunira z Biruty (Bejrut) przesłał 3 listy faraonowi Egiptu. Biruta jest również wymieniana w listach Rib-Haddy z Byblos. Najstarsza osada znajdowała się na wyspie w nurcie rzeki, ale jedno z koryt z upływem czasu uległo zamuleniu.

Okres hellenistyczno-rzymski

W czasach hellenistycznych i rzymskich miasto było znane jako Berytus. W roku 140 p.n.e. miasto zostało zdobyte i zburzone przez Diodotusa Tryfona w czasie walk z Antiochem Sidetesem o tron monarchii Seleucydów. Bejrut został wkrótce odbudowany na regularnym planie hellenistycznym i nazwany Laodicea Fenicka (gr. Λαοδικεια ή του Φοινίκη) lub też Laodicea Kanaejska, jako miasto założone przez Seleucydów (Laodice). Dzisiejsze miasto wyrosło na gruzach starożytnych, ale do zakończenia wojny domowej w roku 1991 prace archeologiczne były prawie niemożliwe do prowadzenia. Obecnie znaczne obszary zdewastowanego wojną miasta otwarło się przed archeologami. W roku 1994 wykopaliska ukazały, że jedna z dzisiejszych ulic śródmieścia, Souk Tawile, przebiega tak samo jak w latach hellenistyczno-rzymskich.

W połowie I wieku monety bite w Berytus wyobrażały głowę Tyche, bogini dostatku; a na rewersie antyczny herb miasta – delfin oplatający kotwicę. Pod panowaniem rzymskim miasto rozbudował Herod Agryppa I i jego syn Herod Agryppa II - w tym czasie zbudowano m.in. forum, hipodrom i amfiteatr mogący pomiescic walke 1 400 gladiatorów. W tym czasie osiedlano w nim weteranów dwóch legionów – V Macedońskiego i III Galijskiego. Bejrut, nazwany teraz Colonia Iulia Augusta Felix Berytus, ulegał szybkiej romanizacji i rozbudowie. Wkrótce stał się ważnym ośrodkiem fenickiego wybrzeża imperium. Powszechnie znana była bejrucka szkoła prawnicza, odnowiona i rozbudowana w 425 przez cesarza Teodozjusza II. Dwaj znakomici juryści rzymscy, Papinian i Ulpian Domitius, pochodzili z Fenicji i wykładali prawo w czasach Sewerów. Gdy w VI wieku cesarz Justynian zaczynał tworzyć swój Kodeks, większość przepisów wzięta została z prac tych dwóch jurystów. Justynian zreorganizował szkołę bejrucką, czyniąc z niej jedną z trzech oficjalnych szkół prawa imperium (533). Kilka lat później, na skutek wielkiego trzęsienia ziemi (551), instytucja przeniesiona została do Sydonu. W samym Bejrucie zginęło wówczas 30 000 ludzi, a na całym wybrzeżu fenickim ponad 250 000.

Od Arabów po Imperium Osmańskie

Widok na Bejrut z Gór Libanu

Meczet Al-Omari na Placu Męczenników

Gołębia Skała (Raouché)

Bejrut – zdjęcie satelitarne

Libański parlament

Bulwar nadmorski

Śródmieście Bejrutu nocą

Amerykański Uniwersytet w Bejrucie

Bejrut dostał się pod panowanie Arabów w roku 635.

W średniowieczu, jako centrum handlowe we wschodniej części Śródziemnomorza, Bejrut przyćmiła Akka. W latach 1110-1291 miasto znajdowało się pod panowaniem krzyżowców. W okresie późniejszym, niezależnie od tego kto nominalnie władał krajem, Turcy czy Mamelucy, Bejrut był rządzony przez lokalnych druzyjskich emirów. Jeden z nich, Fachr ad-Din II, ufortyfikował miasto w początkach XVII wieku i ogłosił niezależność, ale Turcy w roku 1763 zajęli je ponownie. Po krótkim okresie względnego prosperity wybuchło powstanie przeciwko Turkom. Na jego czele stali paszowie Akki Jezzar i Abdullah. W okresie zamętu i ogólnego upadku Bejrut spadł do roli niewielkiego miasteczka (około 10 000 ludności), o panowanie nad którym walczyli Druzowie, Turcy i władcy Akki.

Nowożytność

Kiedy w roku 1832 Ibrahim Pasza zdobył Akkę, Bejrut zaczął powoli odżywać. W 1888 został stolicą wilajetu syryjskiego, w skład którego wchodziły sandżaki Latakia, Trypolis, Beirut, Akka i Dolina Bekaa. Bejrut stał się bardzo kosmopolitycznym miastem, blisko powiązanym z Europą i Ameryką. Miasto było też wielkim ośrodkiem działalności misjonarzy, ale przejściom na chrystianizm skutecznie zapobiegła masakra chrześcijan w 1860 r. (co było pretekstem do późniejszej europejskiej interwencji). Misjonarze stworzyli natomiast imponujący system szkolny, w tym m.in. Syrian Protestant College, założony przez amerykańskich misjonarzy i następnie przekształcony w American University of Beirut (AUB). Także dzięki temu miasto stało się intelektualnym centrum XIX-wiecznego świata arabskiego.

Wodociągi miejskie zbudowała firma brytyjska, gaz doprowadziła francuska, a miasto bogaciło się na sprzedaży jedwabiu, produkowanemu dzięki gajom morwowym powstałym na pobliskich stokach Gór Libanu. Gdy francuscy inżynierowie zbudowali w roku 1894 nowoczesny port połączony linią kolejową z Damaszkiem, a w 1907 r. z Aleppo, większość handlu morskiego przejęły statki francuskie z Marsylii i wkrótce wpływy francuskie w regionie stały się silniejsze niż czyjekolwiek. W roku 1911 Encyclopædia Britannica podawała, że na mieszaną społeczność miasta składają się muzułmanie – 36 tys.; chrześcijanie – 77 tys.; Żydzi – 2500; Druzowie – 400; obcokrajowcy – 4100. Po upadku Imperium Osmańskiego w wyniku I wojny światowej, Beirut, a wraz z nim cały Liban, znalazł się w granicach Francuskiego Obszaru Powierniczego.

Liban otrzymał pełną niepodległość w roku 1943 a Bejrut został jego stolicą. Nadal był intelektualną stolicą Świata Arabskiego oraz głównym handlowym i turystycznym ośrodkiem Lewantu. Załamanie nastąpiło, gdy w roku 1975 wybuchła krwawa wojna domowa. W czasie trwania konfliktu miasto było podzielone na większą muzułmańską, zachodnią część i część chrześcijańską. Śródmieście, dotąd centrum finansowe i kulturalne, zmieniło się w ziemię niczyją. Wielu mieszkańców ratowało się ucieczką za granicę. Interwencja francusko-amerykańska w roku 1983 zakończyła się fiaskiem po zbombardowaniu koszar w których śmierć poniosło 302 amerykańskich marines.

Gdy w końcu w roku 1990 wojna się skończyła, ludność przystąpiła do odbudowy Bejrutu i do chwili wybuchu konfliktu izraelsko-libańskiego roku 2006 miasto bliskie było odzyskania swej dawnej pozycji jako ośrodka kulturalnego, jakkolwiek straciło bezpowrotnie wiodącą pozycję w turystyce na rzecz Dubaju i Cypru. Rekonstrukcja śródmieścia prowadzona była głównie przez Solidere, firmę deweloperską założoną w roku 1994 przez Rafika Haririego. Bejrut jest miastem rodzinnym kreatora mody Elie Saaba, jubilera Robert Moawad, i kilku popularnych stacji telewizyjnych, jak LBC, Future TV, New TV i inne. Miasto było gospodarzem Klubowych Mistrzostw Azji w Koszykówce i Azjatyckich Mistrzostw Piłki Nożnej. Bejrut gościł również 8-krotnie konkursy Miss Europe: 1960-1964, 1999, 2001-2002.

Podczas konfliktu z Izraelem w 2006 roku, miasto było jednym z celów wielu bombardowań, w związku z czym w dużej mierze zostało zniszczone. 7 maja zachodnią część Bejrutu opanował Hezbollah.

Geografia

Bejrut jest położony na półwyspie nad brzegiem Morza Śródziemnego, około 94 km na północ od granicy Libanu i Izraela. Miasto z trzech stron otaczają Góry Libanu, co wymusza zasięg zabudowy ograniczonej wierzchołkami Al-Ashrafieh and Al-Musaytibah. Gubernatorstwo Bejrutu obejmuje swym zasięgiem 18 km² powierzchni, podczas gdy obszar metropolii sięga 67 km². Wybrzeże morskie na obszarze miasta jest zróżnicowane; obok piaszczystych plaż znajdują się skaliste i urwiste brzegi.

Klimat

Bejrut leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego charakteryzującego się gorącym, wilgotnym latem, łagodną wiosną i jesienią oraz chłodną, deszczystą zimą. Najgorętszym miesiącem roku jest sierpień, z temperaturą 29 °C (85 °F), zaś najchłodniejszymi miesiącami są styczeń i luty, kiedy to temperatura spada do 10 °C (50 °F). Po południu i wieczorem dominują wiatry zachodnie, od morza w głąb lądu, zaś nocą wschodnie, od lądu w stronę morza.

Zima stanowi porę deszczową, z największymi opadami od końca grudnia. Średni opad roczny wynosi 860 milimetrów.

Dzielnice

Bejrut dzieli się na dwanaście dzielnic: Al-Aszrafijja, Beshoura, Dar el Mreyseh, Marfa’, Mazra’a, Mdawar, Mina El Hosson, Msaytbeh, Ras Beirut, Rmeil, Saifi i Zkak El Blat. Znajdują się tu także cztery spośród dwunastu oficjalnie uznawanych obozów uchodźców palestyńskich w Libanie: Burj el-Barajneh, Dbayeh, Mar Elias, i Szatila. Spośród piętnastu niezarejestrowanych obozów w Bejrucie znajduje się, przylegający do Szatili, obóz Sabra.