Belizariusz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wodza Cesarstwa Bizantyńskiego. Zapoznaj się również z: powieść Roberta Gravesa pod tym samym tytułem.

Belizariusz przyjmujący jałmużnę, obraz Jacques-Louis Davida z 1780–1781 r.

Belizariusz (Belisarius, ur. 505 w Saparewa Banja, Bułgaria, zm. 13 marca 565) – wódz bizantyjski pochodzenia trackiego lub ilryjskiego żyjący w VI wieku.

Witiges, Witigis - król Ostrogotów w latach (536-540). Był pierwszym królem spoza rodu Amalów. Jego żoną była córka Amalasunty i siostra Atalaryka - Matasunta. Na tronie zasiadł po zgładzeniu Teodahada w trakcie wojny z wodzem cesarza Justyniana, Belizariuszem. Witiges, chcąc wzmocnić się w Italii, zawarł sojusz z Frankami i Alamanami. Dnia 21 lutego 537 Goci rozpoczęli oblężenie zajętego przez Belizariusza Rzymu. W wyniku dywersji na swoich tyłach musieli w marcu 538 r. odstąpić od oblężenia i pomaszerować na pomoc Rawennie. W 538 w Italii wylądował korpus Narsesa, jednak osobisty konflikt Belizariusza i Narsesa paraliżował skuteczne działania przeciwko Witigesowi. W 539 siostrzeńcowi króla, Uraisowi, udało się zadać klęskę wojskom cesarskim w Ligurii oraz zdobyć Mediolan. Belizariusz szybko odzyskał inicjatywę oblegając Auximum, klucz do Rawenny, w której zamknął się Witiges. W tym czasie do północnej Italii wdarła się armia Franków pod wodzą Teudeberta, który za koncesje terytorialne gotów był poprzeć oblężonego w Rawennie Witigesa. Jednak Witiges poddał się Belizariuszowi, którego wojska w maju 540 weszły do Rawenny. Witiges został odesłany na wschód, a jego następcą został Hildebad.

Bitwa pod Darą miała miejsce w roku 530 w trakcie walk bizantyjsko-perskich. Starcie zakończyło się zwycięstwem sił wschodnio-rzymskich pod wodzą Belizariusza nad wojskami króla Sasanidów Kawada I.

Urodził się na pograniczu Tracji i Macedonii, a karierę wojskową rozpoczynał jako przyboczny gwardzista Justyniana.

Podczas wojny Bizancjum z Persją, jako magister militum per Orientem został wodzem naczelnym armii na Wschodzie. Po pierwszych niepowodzeniach, w 530 roku, zwyciężył Persów w bitwie pod Darą, ale w 532 roku przegrał wielką bitwę pod Sura nad Eufratem, po czym został pozbawiony dowództwa i odwołany do stolicy. W Konstantynopolu uczestniczył w krwawym stłumieniu powstania Nika w 532 roku. Na polecenie cesarza Justyniana w roku 533 Belizariusz przeprawił się do Afryki, zajął Kartaginę i w decydującej bitwie pod Trikamarum pokonał wandalskiego króla Gelimera. Po podboju państwa Wandalów w Afryce Północnej odbył triumf w Konstantynopolu.

Jacques-Louis David (ur. 30 sierpnia 1748 w Paryżu, zm. 29 grudnia 1825 w Brukseli), francuski malarz, główny reprezentant neoklasycyzmu, nadworny malarz Napoléona Bonaparte.

Robert Graves (ur. 24 lipca 1895 w Wimbledonie, zm. 7 grudnia 1985 w Dejà, Majorka) – angielski poeta i prozaik. Syn irlandzkiego pisarza Alfreda Gravesa.

31 grudnia 535 roku Belizariusz wylądował na Sycylii i wkroczył do Syrakuz. Następnie przeprawił się do Italii, gdzie po zwycięskiej bitwie zdobył Neapol (jedyne miasto, które stawiało opór armii bizantyjskiej). Król Ostrogotów, Witigis, oddał Belizariuszowi Rzym bez walki i wycofał się do Rawenny. Potem jednak oblegał Belizariusza w Rzymie przez ponad rok. Belizariuszowi udało się w końcu odeprzeć oblężenie i ścigając Witigisa zajął Rawennę, biorąc króla Ostrogotów do niewoli. Belizariusz wrócił do Bizancjum, oficjalnie po to, by objąć dowództwo na Wschodzie, jednak Justynian Wielki odmówił mu triumfu. Wskutek intryg dworskich utracił w 542 roku dowództwo armii. Jednakże w roku 544 powierzono mu zadanie ustabilizowania sytuacji w Italii, nad którą kontrolę odzyskali Goci. W latach 544–548 działał w Italii, lecz nie odniósł większych sukcesów z powodu braku wojska (kolejne zajęcie i opuszczenie Rzymu). W roku 548 powrócił do Konstantynopola, gdzie wsławił się jego obroną przed wojskami słowiańsko-bułgarskimi w roku 559.

Rawenna (wł. Ravenna) – miasto i gmina w północnych Włoszech w regionie Emilia-Romania, stolica prowincji Rawenna. Według danych na rok 2007 gminę zamieszkuje 151 055 osób, 228 os./km².

Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, fenickie Kart Hadaszt – QRT HDŠT, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרת חדשת) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy.

Belizariusz pod koniec życia popadł w niełaskę u cesarza i wrócił do Konstantynopola, gdzie, oślepiony i upokorzony, spędził resztę życia. Według innych źródeł ostatnie lata życia spędził w dostatku dzięki zebranym bogactwom. Zmarł w Konstantynopolu w 565 roku.

Belizariusz swoje sukcesy w podbijaniu państwa Wandalów w Afryce zawdzięczał głównie przychylnemu nastawieniu miejscowej ludności, negatywnie nastawionej do Wandalów, m.in. z powodu ich ariańskiego wyznania, (Afrykańczycy, podobnie jak Bizantyjczycy, byli ortodoksyjnymi chrześcijanami) oraz umiejętności dobrego obchodzenia się z Afrykańczykami, od których armia Belizariusza kupowała żywność, a nie przeprowadzała rekwizycje. Swoje powodzenie w kampanii w Italii zawdzięczał między innymi talentom dyplomatycznym i umiejętności negocjacji. Zamiast zwyciężać w walce, często przekonywał przeciwników, że nie mają szans w walce z armią bizantyjską, i obiecywał, dobre traktowanie przez Bizantyjczyków w zamian za poddanie się; zawsze wywiązywał się z danych obietnic. Taka taktyka miała znaczenie dla Bizancjum również pod względem finansowym, gdyż broń zużywana w walce była kosztowna.

Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) lub Macedonia – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Triumf (z łac. triumphus) – w antycznym Rzymie najwyższe wyróżnienie jakie otrzymywał wódz za swe zwycięstwa na polu walki. Początkowo miał charakter religijny, związany z oczyszczeniem żołnierzy biorących udział w walce. Z czasem ewoluował w kierunku okazałego widowiska mającego na celu uczczenie zwycięskiego wodza i jego żołnierzy. Rozróżniano dwa rodzaje triumfów: triumphus curulis (tzw. wielki triumf), podczas którego triumfator jechał na rydwanie i ovatio, gdy wódz jechał konno.

Sekretarzem Belizariusza był Prokop z Cezarei, który opisał dzieje walk w Afryce i Italii ("De bello Wandalorum" i "De bello Gothico"), oraz napisał "Historię sekretną".

Żoną Belizariusza była Antonina, faworyta cesarzowej Teodory, która posiadała duży wpływ na męża. Jedynym dzieckiem z tego małżeństwa była córka.

Belizariusz jest głównym bohaterem powieści Roberta Gravesa pod tym samym tytułem.

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Gelimer (również Geilamir; ur. ok. 480, zm. 553) – król Wandalów i Alanów w latach 530-534, ostatni władca północnoafrykańskiego Królestwa Wandalów.

Przypisy

Praca zbiorowa, Historia powszechna Tom 7 Od upadku cesarstwa rzymskiego do ekspansji islamu. Karol Wielki, Mediaset Group SA, 2007, ss. 55, ISBN 978-84-9819-814-0