Ben Chifley - Polski Serwis Naukowy

Joseph Benedict Chifley (znany jako Ben Chifley; ur. 22 września 1885 w Bathurst, Nowa Południowa Walia – zm. 13 czerwca 1951 w Canberze) – polityk australijski, w latach 1945-1949 premier tego kraju.

Pochodził z niezamożnej, katolickiej rodziny o irlandzkich korzeniach. Jego ojciec był kowalem. Ukończył edukację w wieku zaledwie 15 lat i zaczął pracę na kolei, gdzie szybko doszedł do stanowiska maszynisty pociągu. Był jednym z założycieli związku zawodowego przedstawicieli tej profesji, a także działaczem Australijskiej Partii Pracy (ALP). W 1914 dokonał konwersji na prezbiterianizm, będący religią jego żony Elisabeth. W 1917 stanął na czele długiego i głośnego strajku kolejarzy.

Prezbiterianizm - forma organizacji kościołów protestanckich. Władze w kościołach sprawują wybierani przez wiernych starsi, czyli prezbiterzy. Główne kościoły prezbiteriańskie: Kościół Szkocki (w Szkocji kościół państwowy), Kościół Prezbiteriański w USA. Doktrynalnie najczęściej przyjmują kalwinizm. Za początek ruchu przyjmuje się ogłoszenie tzw. Księgi Dyscypliny w 1560 r. na powszechnym zgromadzeniu Kościoła Szkockiego. Ogłoszona w niej doktryna:

Joseph Lyons (ur. 15 września 1879 w Stanley na Tasmanii, zm. 7 kwietnia 1939) - australijski polityk, premier tego kraju w latach 1932-1939. Jedyny w historii premier Australii wywodzący się z Tasmanii i jednocześnie pierwszy, który zmarł w czasie pełnienia tej funkcji.

W 1928, za drugim podejściem, został wybrany do Izby Reprezentantów. Trzy lata później po raz pierwszy wszedł do rządu, stając na czele resortu obrony. W tym samym roku stracił jednak mandat parlamentarny i został zmuszony do pozostawania na utrzymaniu żony. Dorabiał jako współwydawca lokalnej gazety w swoim rodzinnym Bathurst. W 1935 premier Joseph Lyons powołał go do komisji analizującej sytuację australijskiego sektora bankowego po Wielkim Kryzysie. Chifley doszedł do wniosku, że banki należy znacjonalizować. Poglądu tego nie podzieliła jednak większość komisji i ostatecznie opublikował swoje przemyślenia w tzw. raporcie mniejszości.

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə]; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Wspólnoty Europejskiej. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Kowal – rzemieślnik zajmujący się kowalstwem. Jest to zanikający zawód, który polega na tworzeniu (wykuwaniu) przedmiotów z metalu, np. kociołków, podków, gwoździ, narzędzi, a także broni białej.

W 1940 powrócił do parlamentu, zaś wkrótce potem premier John Curtin powierzył mu funkcję Skarbnika (ministra finansów). Choć formalnym wicepremierem był wówczas Frank Forde, w praktyce to Chifley był w gabinecie Curtina osobą numer 2. Podczas gdy premier skupiał się na zarządzaniu australijskim udziałem w II wojnie światowej, Chifley nadzorował większość dziedzin polityki wewnętrznej. Po śmierci Curtina w 1945, niejako automatycznie premierem został Forde. Jednak zaledwie po sześciu dniach Chifley pokonał go w wyborach na nowego lidera ALP i tym samym przejął tekę szefa rządu.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Jako premier Chifley pragnął zreformować australijską gospodarką zgodnie z zasadami socjaldemokracji. Wprowadził zasiłek dla bezrobotnych i zmienił zasady polityki imigracyjnej. Powrócił także do swej dawnej idei upaństwowienia banków, ale Sąd Najwyższy uznał ustawę w tej sprawie za niekonstytucyjną. Doprowadził też do powstania instytucji obywatelstwa Australii (wcześniej wszyscy jej mieszkańcy byli formalnie obywatelami brytyjskimi), wywiadu i pierwszego narodowego przewoźnika lotniczego.

Premier Australii - de facto najważniejsze stanowisko we władzy wykonawczej na szczeblu federalnym w Australii, a także w całym systemie politycznym tego państwa. Formalnie premiera powołuje gubernator generalny Australii w imieniu królowej Australii. W praktyce funkcję tę niemal automatycznie obejmuje lider partii lub koalicji mającej najwięcej miejsc w Izbie Reprezentantów. Niemal równocześnie gubernator generalny powołuje na wniosek premiera gabinet. W skład rządu wchodzą również ministrowie niższej rangi (struktura władzy wykonawczej jest w Australii w znacznej mierze wzorowana na rozwiązaniach brytyjskich).

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

W 1949 ALP doznała upokarzającej porażki w wyborach do Izby Reprezentantów, ale zachowała kontrolę nad Senatem. Chifley musiał oddać władzę przywódcy liberałów, Robertowi Menziesowi, ale poprzez blokowanie inicjatyw nowego premiera w izbie wyższej, mógł skutecznie utrudniać mu rządzenie. W 1951 gubernator generalny rozpisał na prośbę premiera przedterminowe wybory, które dały Menziesowi przewagę w obu izbach.

Robert Gordon Menzies KT (ur. 20 grudnia 1894 w Jeparit w stanie Wiktoria, zm. 15 maja 1978 w Melbourne), australijski polityk, 12. premier Australii. Założyciel Liberalnej Partii Australii. W latach 1939-1941 i 1949-1966 premier Australii.

Wielki kryzys, określany też mianem wielkiej depresji – najprawdopodobniej największy kryzys gospodarczy w XX wieku, który, według większości historyków, miał miejsce w latach 1929-1933 i objął, zgodnie z opinią większości ekspertów, praktycznie wszystkie kraje (oprócz ZSRR) oraz praktycznie wszystkie dziedziny gospodarki.

Kilka tygodni później Chifley doznał ataku serca i zmarł. Premier Menzies dowiedział się o tym podczas oficjalnych uroczystości z okazji 50-lecia istnienia Australii. Chwilę później nakazał natychmiastowe przerwanie ceremonii, co miało być formą hołdu dla jego wielkiego politycznego rywala.

John Curtin (ur. 8 stycznia 1885, zm. 5 lipca 1945) – australijski polityk. W latach 1941-1945 14. premier Australii z ramienia Partii Pracy. Uważany za jednego z najbardziej znaczących australijskich polityków, według generała Douglasa MacArthura był "jednym z największych mężów stanu okresu II wojny światowej".

Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.

Linki zewnętrzne

Biografia na stronie Archiwum Narodowego Australii (en) [dostęp 16.08.2008]