Benedykt Chmielowski - Polski Serwis Naukowy

Benedykt Joachim Chmielowski herbu Nałęcz (ur. 20 marca 1700 w Łucku, zm. 7 kwietnia 1763 w Firlejowie) – polski ksiądz katolicki, kanonik kijowski, pisarz dewocyjny, autor Nowych Aten, pierwszej polskiej encyklopedii (1754–1764).

Biografia

Urodzony w Łucku, kształcony od 1715 w szkołach jezuickich we Lwowie, a w 1722 przyjęty został do seminarium katedralnego w tym mieście. Przebywał na dworze Jana Jabłonowskiego, gdzie pracował jako nauczyciel Jabłonowskich. Był preceptorem jego syna Dymitra Jabłonowskiego. Dzięki nim otrzymał w 1725 probostwo w Firlejowie. Przed 1743 został prałatem domowym arcybiskupa lwowskiego Wyżyckiego. W latach 50. XVIII w. był proboszczem w Podkamieniu, a także dziekanem rohatyńskim. W 1761 został kanonikiem katedralnym kijowskim. Mieszkał w Firlejowie i poświęcał się głównie pisarstwu kompilacyjnemu z różnych dziedzin wiedzy. Zmarł w Firlejowie pod Rohatynem w ziemi halickiej, gdzie przez wiele lat był proboszczem.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").

Zasłynął jako twórca pierwszej polskiej encyklopedii powszechnej wydanej pod typowym dla jego epoki tytułem Nowe Ateny albo Akademia wszelkiej scjencji pełna, na różne tytuły jak na classes podzielona, mądrym dla memoryału, idiotom dla nauki, politykom dla praktyki, melancholikom dla rozrywki erygowana [...] przez xiędza Benedykta Chmielowskiego dziekana rohatyńskiego, firlejowskiego, podkamienieckiego pasterza. Encyklopedia miała 2 wydania: pierwsze w latach 1745-1746; drugie, uzupełnione i rozszerzone, w latach 1754-1756.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Jabłonowski - nazwisko dwóch polskich rodów szlacheckich, których niektóre linie zostały uhonorowane tytułami arystokratycznymi hrabiów i książąt.

Jego dziełem był również niezwykle popularny modlitewnik Bieg roku całego (1728), w XVIII i XIX wieku drukowany ponad 20 razy. Był ponadto autorem herbarza Zbiór krótki herbów polskich oraz wsławionych cnotą i naukami Polaków wydanego w 1763 oraz książki religijnej Ucieczka przez świętych do Boga 1730.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Ksiądz – współcześnie duchowny chrześcijański. W Kościele katolickim oraz Kościołach prawosławnych potoczne określenie prezbitera, czyli osoby której udzielone zostały stosowne święcenia kapłańskie albo osoba, której w Kościołach protestanckich powierzono urząd kościelny poprzez ordynację.

Twórczość

Skrypty i wykłady szkolne, powst. 1716-1724

Pandora deorum, dearum et mortalium virtutibus et vitiis ornata, powst. 1720

Bieg roku całego, Lwów 1728, 1735, 1738, 1741, 1742 i 1750; Sandomierz 1748, (książka do nabożeństwa dedykowana Joannie Jabłonowskiej)

Ucieczka przez świętych do Boga, Lwów 1730, 1736 i 1747

Kazania, t. 1-2, powst. 1732-1758

Figurae emblematicae, powst. 1733, (skrót z Cezara Ripy)

Magnum in parvo seu Summulae Theologiae speculum dogmaticae, powst. 1737-1752

Wyprawa na tamten świat, Lwów 1742, (bez nazwiska autora)

Nowe Ateny albo Akademia wszelkiej scjencji pełna, t. 1-2, Lwów 1745-1746; wyd. 2 rozszerzone, t. 1-4, Lwów 1754-1756

Panteon albo świątnica, powst. 1745, (wyciąg z Pisma św., Baroniusa, Skargi i Nadasiego)

Atlas skurczony, powst. 1746, (skrót z A. Hołówki)

Expertus Rupertus albo sekretarz skrytych tajemnic, powst. 1746-1749, (wg S. Syreniusza)

Kotwica w ostatniej toni, alias nowe skuteczne nabożeństwo, Lwów 1747

Doctor in lege Domini, powst. 1748-1760

Sudor theologicus guttatim stillans, powst. 1748-1760

Messis aurea, sama treść świętych żywotów, powst. 1749-1751, (wyciąg ze: Skargi, Wielowiejskiego i Nadasiego)

Zbiór krótki herbów polskich oraz wsławionych cnotami i naukami Polaków, Warszawa 1763

Loci communes ex historia universali et mythologia, (nie wydano)

Bibliografia

Maria Wichowa Ksiądz Benedykt Chmielowski jako uczony barokowy, wyd. Napis, seria V/1999, s. 45

Bibliografia Literatury Polskiej - Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 80-81

Linki zewnętrzne

Nowe Ateny