Benedykt Polak - Polski Serwis Naukowy

Tablica pamiątkowa na pl. Biskupa Nankiera we Wrocławiu odsłonięta 11 grudnia 2004 przez władze Wrocławia i uczestników I Wyprawy śladami Benedykta Polaka

Benedykt Polak (łac. Benedictus Polonus, ur. ok. 1200, zm. ok. 1280 roku) – pierwszy polski podróżnik, franciszkanin, autor sprawozdania De Itinere Fratrum Minorum ad Tartaros będącej relacją z pierwszej wizyty Europejczyków w imperium mongolskim, odbytej od 16 kwietnia 1245 do 18 listopada 1247.

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.
Karakorum – stolica mongolskiego imperium w XIII wieku. Początkiem była baza wojenna założona przez Czyngis-chana w 1220. Stolicą została za wielkiego chana Ugedeja w 1234. Karakorum zbudowano w północnej Mongolii nad Orchon gol (Orchonem), w uświęconym tradycjami rejonie głównych siedzib władców imperiów koczowniczych od czasów Xiongnu. Do zasług Ugedeja należy rozbudowa tego ośrodka do rozmiarów rozległego, aczkolwiek niezbyt gęsto ani też niezbyt wspaniale zabudowanego miasta. Wyjątek stanowiły takie większe budowle, jak pałac wielkiego chana lub dwory innych książąt, czy też najwyższych dostojników państwowych. Poza częścią pałacową miasto posiadało dzielnicę kupiecką, gdzie przeważali muzułmanie, i rzemieślniczą, którą zamieszkiwali głównie Chińczycy. W Karakorum można było spotkać mistrzów rzemieślniczych uprowadzonych z krajów Azji zachodniej, Bliskiego Wschodu, a nawet Europy.

Życie prywatne

Nie wiadomo, kiedy i gdzie dokładnie urodził się Benedykt Polak, prawdopodobnie ok. roku 1200, a pojawiające się informacje o tym, że pochodził z Wrocławia czy Wielkopolski nie są udokumentowane. Nie wiadomo nawet czy Benedykt to jego prawdziwe imię, czy też przybrał je wstępując do zakonu.

Benedictus Polonus był franciszkaninem, wstąpił do zakonu ok. 1236 roku, ale zapewne większość życia spędzał poza murami klasztoru. Był bowiem doświadczonym podróżnikiem, dobrze orientował się w geografii ziem ruskich i biegle władał łaciną oraz językiem ruskim.

Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość - 3531 km, powierzchnia zlewni - 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8 tys. m³/s (252,5 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty - Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.
Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

Wyprawa

Wyprawa była poselstwem papieża Innocentego IV na dwór chana mongolskiego Gujuka w pobliżu Karakorum. Celem poselstwa było zawarcie sojuszu z Mongołami przeciwko muzułmanom, którzy zajęli Ziemię Świętą oraz dla zbadania sił tatarskich. Niespełna 4 lata wcześniej (1241) Tatarzy najechali Europę pozostawiając za sobą zgliszcza w Polsce, Węgrzech, Austrii i Dalmacji. Dalszy ich pochód przerwała śmierć wielkiego chana Ugedeja, bowiem na wieść o niej Batu-chan wycofał swe wojska chcąc być obecnym przy podziale imperium.

Język staroruski – język słowiański, który na przestrzeni wieków rozwinął się w trzy języki narodowe: rosyjski, ukraiński i białoruski. Jako język literacki używany był na Rusi Kijowskiej i w krajach, które rozwinęły się po jej upadku.
Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem Cesarza.

Legatem papieskim został Jan di Piano Carpini, jeden z pierwszych uczniów i towarzyszy św. Franciszka z Asyżu i niedawny prowincjał franciszkański we Wrocławiu. Wraz z bratem Czesławem z Czech wyruszył z Lyonu 16 kwietnia 1245 i udali się drogą północną do Pragi. Następnie przybyli na Śląsk, gdzie we Wrocławiu dołączył do nich brat Benedykt Polak, który miał pełnić rolę tłumacza (głównie na ziemiach słowiańskich), gdyż obok łaciny znał też język ruski, a w tamtym czasie w Mongolii przebywało wielu jeńców z ziem ruskich. Dołączył też do nich prawdopodobnie drugi Polak znany jako C. de Bridia (z Brzegu na Śląsku), uważany za autora dzieła Historia Tartarorum.

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Poselstwo zyskało poparcie Konrada I Mazowieckiego, który w Łęczycy wyposażył ich w dary dla wielkiego chana (bobrowe i borsucze futra). Tak zaopatrzeni wyruszyli starym kupieckim szlakiem przez Zawichost, Horodło, Włodzimierz Wołyński, Daniłów i Kijów, gdzie wymienili konie na wytrzymalsze konie mongolskie. 3 lutego 1246 opuścili Kijów, 23 lutego dotarli do Kaniowa i poruszając się dalej na południe dotarli do Kachowki (ok. 90 km od ujścia Dniepru do Morza Czarnego). Brzegiem morza Azowskiego i przez stepy Kumanii dotarli do delty Wołgi. W Saraju nad Wołgą będącej stolicą Złotej Ordy jej władca Batu-chan nakazał im 7 kwietnia rozdzielić się.

Jan di Piano Carpini (ur. ok. 1180 - zm. 1 kwietnia 1252) – włoski franciszkanin, jeden z pierwszych Europejczyków wraz z Benedyktem Polakiem na dworze wielkiego chana Mongołów w okolicach Karakorum. Pozostawił opis z podróży, którą odbyli w latach od 16 kwietnia 1245 do 18 listopada 1247. Zanim papież Innocenty IV mianował go swoim legatem był jednym z pierwszych uczniów i towarzyszy św. Franciszka z Asyżu, a później prowincjałem franciszkańskim we Wrocławiu.
Kościół św. Franciszka z Asyżu i przylegający do niej klasztor franciszkanów – kompleks sakralny znajdujący się w Krakowie przy ulicy Franciszkańskiej 2. Kościół, jako jeden z pierwszych w Krakowie, został wyróżniony 23 lutego 1920 roku tytułem bazyliki mniejszej.

W dalszą drogę wyruszył tylko Jan di Piano Carpini i Benedykt Polak. Droga wiodła nadwołżańskimi stepami nad Morzem Kaspijskim i Jeziorem Aralskim, przebyli pustynię (od 16 kwietnia do 17 maja), przejechali Chorezm (od 17 maja do 15 czerwca), stepy pogranicza Turkiestanu Wschodniego i Zachodniego oraz minęli jezioro Bałchasz. 28 czerwca dojechali w pobliże Ałtaju i Irtyszu, a 22 lipca dotarli do letniej siedziby chana – Syra Ordy, gdzie przebywali w trudnych warunkach. Ich przybycie zbiegło się z przygotowaniami do uroczystościami wyniesienia na tron nowego wielkiego chana Gujuka. Intronizacja miała miejsce 24 sierpnia. Posłowie zostali odesłani do kwatery matki chana. Po zakończeniu uroczystości koronacyjnych, 11 listopada, zostali zaproszeni na drugą audiencję u Gujuka. 13 listopada dostali list do papieża w 4 językach (po mongolsku, persku, turecku, łacinie) i zezwolenie na powrót do kraju. Pod koniec maja (lub na początku czerwca) 1247 wrócili nad Wołgę i połączyli się z czekającymi na nich braćmi. 18 listopada 1247 powrócili do Lyonu.

Ałtaj – system górski w Azji Środkowej, na terytorium Rosji, Kazachstanu, Chin i Mongolii. Rozciąga się na długości ponad 2000 km od równin pustyni Gobi ku północnemu zachodowi, rozszerzając się w części zachodniej. Ałtaj dzieli się na trzy części:
Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Po powrocie z wyprawy Giovanni de Pian del Carpine, w 1247, napisał rozprawę Historia Mongaloru quos nos Tartaros appellamus, gdzie relacjonował wyprawę, opisał życie Tatarów, ich kulturę, wierzenia oraz struktury państwowe i organizację armii. Benedykt Polak podczas powrotu do kraju zatrzymywał się w licznych klasztorach, gdzie opowiadał o podróży, a jego relacje zostały spisane przez C. de Bridia w dziele Historia Tartarorum z 1247. Benedykt napisał również rozprawę Itinerarium, gdzie m.in. zacytował w całości list chana Gujuka do papieża. Sprawozdanie zostało przetłumaczone po raz pierwszy na język polski w 1986 przez adwokata Andrzeja Jochelsona i opublikowane w Kalendarzu Świętego Antoniego

Step (z степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.
Język perski (nowoperski, farsi albo parsi, per. فارسی albo پارسی) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Po powrocie do Polski Benedykt Polak został (1252) gwardianem klasztoru Franciszkanów w Krakowie lub w Inowrocławiu. Zmarł w 1280 lub wg innych historyków w 1252. Jego imieniem została nazwana wrocławska uliczka pomiędzy ul. Szczytnicką a pl. Grunwaldzkim. Na kościele św. Wincentego znajduje się tablica upamiętniająca.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Zakład Narodowy im. Ossolińskich – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum im. Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)