Benedykt XIV (łac. Benedictus XIV), właściwie Prospero Lorenzo Lambertini (ur. 31 marca 1675 w Bolonii, zm. 3 maja 1758 w Rzymie) – papież.

Biografia

Urodził się w rodzinie szlacheckiej. Studiował teologię w Collegium Clementinum w Rzymie. Po błyskotliwej karierze w kurii rzymskiej w 1724 został biskupem tytularnym Teodozji a w 1727 biskupem Ankony. Papież Benedykt XIII wyniósł go do godności kardynalskiej w 1728, a w 1731 papież Klemens XII nadał mu arcybiskupstwo w Bolonii. Miał znaczny wpływ na rozwój prawa kanonicznego, zaś jego dzieło De synodo dioecesana przez długi czas wywierało wpływ na sposób przeprowadzania synodów diecezjalnych.

Po śmierci Klemensa XII konklawe należało do najdłuższych w ostatnich stuleciach i trwało ponad pół roku. Wybory utrudniał brak jednomyślności w bloku Burbonów, ostatecznie głosami wszystkich kardynałów (poza własnym) 17 sierpnia 1740 wybrany został na papieża i przyjął imię Benedykt XIV.

Dokonania

Główną linią jego pontyfikatu było zrezygnowanie ze sztywnej postawy oraz uznanie sytuacji jaka powstała w wyniku XVI-wiecznej reformacji. W polityce odznaczał się tolerancją i ustępliwością w zakresie tradycji i spraw prestiżowych kierując się jedynie interesami Kościoła i religii nawet za cenę ofiar, które dotąd uznawane były za niemożliwe. Ta ugodowa postawa wobec żądań władców zarówno katolickich jak i protestanckich przyczyniła się do poprawy sytuacji Kościoła. Dzięki częściowej rezygnacji z uprawnień Stolicy Apostolskiej doprowadził w 1741 do rozwiązania sporu z Sabaudią i Królestwem Neapolu, następnie z Portugalią, a w 1753 z Hiszpanią. Uznanie przez papieża Królestwa Prus poprawiło sytuację katolików pruskich zwłaszcza na obszarze Śląska zaanektowanego przez Prusy.

Papież Benedykt XIV występował przeciw tajnym stowarzyszeniom, był przeciwny wolnomularstwu, które potępił w 1751, katolikom zakazał przynależności do masonerii pod karą ekskomuniki. Zwalczał także jansenizm.

W Państwie Kościelnym zredukował podatki, wprowadził oszczędności w utrzymaniu dworu papieskiego, zmniejszył wydatki na wojsko. Popierał rozwój handlu i rolnictwa.

Ustanowił kongregację do oceny prac biskupów oraz kongregację odpowiadającą na pytania biskupów. Zobowiązał także biskupów do szkolenia księży, wizytowania parafii i propagowania misji. Wydał konstytucję nakazującą biskupom zamieszkać w swoim diecezjach.

Papież Benedykt XIV zatwierdził regułę redemptorystów i redemptorystek – Zgromadzenia Najświętszego Odkupiciela.

Konstytucją Dei miseratione ustanowił 3 listopada 1741 urząd obrońcy węzła małżeńskiego w procesach o nieważność małżeństwa. Bullą Matrimonia wydaną 4 listopada 1741, znaną jako Declaratio Benedictina, która częściowo nadal obowiązuje, uregulował sprawy małżeństw mieszanych.

Zapoczątkował reformę brewiarza, w 1748 wydał nowe martyrologium, 1752 ceremoniał i pontyfikał biskupi.

W konstytucji Vix perventi z 1 listopada 1745 zajął stanowisko w sporze o lichwę. Wyraził negatywne stanowisko Kościoła w sprawie oprocentowanych pożyczek pieniężnych, jednakże uznał za godziwe dochody z innych kontraktów nie posiadających formy umowy pożyczkowej.

Benedykt XIV był mecenasem sztuki i nauki, jego działalność uzyskała uznanie i szacunek nie tylko wśród katolików, ale także protestantów. Monteskiusz nazwał Benedykta XIV papieżem uczonych a wielu uczonych dedykowało papieżowi swoje prace. W 1740 filozof francuski Wolter dedykował mu swą tragedię Mahomet. Napisał wówczas papieżowi Je suis forcé de reconnaître línafaillibilité de Votre Sainteté dans les décisions littéraires comme dans les autres choses plus respectables (Zmuszony jestem uznać nieomylność Waszej Świątobliwości w rozstrzygnięciach dotyczących literatury, jak też i w innych ważnych sprawach). Wzbogacił Bibliotekę Watykańską, nabył posągi do muzeum na Kapitolu i stworzył galerię obrazów. W pałacu watykańskim utworzył Muzeum Chrześcijańskiej Sztuki Antycznej. Odrestaurował również wiele kościołów. Założył 4 akademie papieskie: historii Kościoła, historii prawa kanonicznego, badań nad starożytnością chrześcijańską i rzymską oraz liturgiki. Przeprowadził reformę Accademii dei Lincei w Rzymie, zlecił jej badania przyrodnicze. W uniwersytecie Sapienza ufundował katedry chemii oraz matematyki. Za jego pontyfikatu Rzym stał się jednym z ośrodków oświecenia chrześcijańskiego.

W czasie jego pontyfikatu ozdobiona została portretami wszystkich papieży rzymska bazylika św. Pawła za Murami. Od tego czasu mozaikowe portrety papieży są systematycznie uzupełniane. Z jego polecenia architekt Ferdinando Fuga wzniósł nową bazylikę św. Apolinarego.

Kongregacji Indeksu ksiąg zakazanych przekazał w 1753 nowe dyrektywy, które wskazują jak szanował swobodę wyrażania poglądów. Jego starania doprowadziły do uchylenia wielu zakazów. Z indeksu wykreślone zostały między innymi dzieła Mikołaja Kopernika i Galileusza.

W odpowiedzi na wnioski wielu książąt i rządów, dążących do zracjonalizowania procesu pracy, zmniejszył liczbę obowiązujących świąt kościelnych, które w ciągu wieków w niektórych państwach stale narastały.

5 października 1754 ustanowił pierwszą polską prowincję kapucynów. W 1754 zatwierdził reformę szkolnictwa polskiego przeprowadzoną przez pijara Stanisława Konarskiego.

Doprowadził do unormowania stosunków w Kościołach wschodnich: 1742 italo-greckim, 1743 grecko-melechickim, 1744 malabarskim, 1745 koptyjskim i 1755 syryjskim i ormiańskim.

W okresie swojego pontyfikatu okazywał zarówno w słowach jak i w czynach daleko idące zrozumienie wobec potrzeb epoki. Brał udział w próbach zreformowania Kościoła i społeczeństwa. Przewidywał nadchodzące zmiany i wskazywał, że Kościół ma obowiązek przystosowania się do nich.

Papież Benedykt XIV został pochowany w bazylice św. Piotra.

Uważany jest za jednego z najznakomitszych papieży XVIII wieku a zarazem największego pomiędzy Sykstusem V a Leonem XIII.

Linki zewnętrzne