W ostatnich dniach kwietnia 1945 Mussolini postanowił uciec przed aliantami do Szwajcarii. Tuż przed zajęciem Mediolanu przez aliantów wywiązały się walki w tym mieście między włoskim ruchem oporu a niemieckimi siłami w mieście. 25 kwietnia Mussolini wygłosił więc ostatnie przemówienie w mediolańskim Teatro Lirico. Nawet wówczas duce przyciągnął tłumy, które oklaskiwały go i krzyczały pozdrowienia na jego cześć.

Tego samego dnia Mussolini ukrył się w niemieckim transporcie, który miał go przewieźć przez granicę włosko-niemiecką do Austrii. Stamtąd dyktator miał uciec do Szwajcarii. Transport dotarł do Como, a następnie 26 kwietnia skierował się w stronę granicy. 27 kwietnia w miejscowości Menaggio do grupy dołączył transport włoskich faszystów z Mediolanu, na czele którego stał Alessandro Pavolini. Po południu konwój został zatrzymany przez oddział komunistycznych partyzantów niedaleko miejscowości Dongo. Niemcy, nie stawiający oporu, zostali zapewnieni, że zostaną puszczeni dalej, jednak partyzanci poinformowali, że zatrzymają wszystkich Włochów. Mussolini, mimo przebrania w niemiecki mundur, został rozpoznany i zatrzymany. Wraz z nim zatrzymano wszystkich faszystów, a później także jego kochankę Clarę Petacci. Zostali oni przetransportowani do miejscowości Mezzagra, gdzie ostatnią noc spędzili w domku lokalnej rodziny.

Zbezczeszczone ciała faszystów, powieszone na stacji benzynowej (drugi od lewej Mussolini, trzecia Clara Petacci), 29 kwietnia 1945

Według oficjalnej wersji 28 kwietnia do Mezzagra przybył Pułkownik Valerio czyli Walter Audisio. Audisio, przywódca komunistycznych partyzantów, miał zostać upoważniony przez Komitet Wyzwolenia Narodowego do egzekucji Mussoliniego. Na podstawie listy zatrzymanych z transportu utworzył listę 15 osób przeznaczonych do likwidacji poprzez rozstrzelanie. Sam oświadczył Mussoliniemu i Petacci, że przyjechał ich uratować. W rzeczywistości wywiózł ich do małej miejscowości Giulino di Mezzegra. Na jego rozkaz pluton egzekucyjny rozstrzelał byłego duce i jego kochankę. Valerio wrócił do Dongo gdzie przetrzymywano resztę osób z listy. Wszystkie zostały wkrótce rozstrzelane.

29 kwietnia ciała przewieziono do Mediolanu. Po drastycznej reakcji tłumu, zbezczeszczone ciała faszystów zostały powieszone głowami w dół na stacji benzynowej. Partyzanci tym samym chcieli dać dowód, że Benito Mussolini i jego poplecznicy nie żyją. Jednocześnie było to ostrzeżenie dla resztek faszystów stawiających opór i zemsta za wieszanie członków ruchu oporu na tym samym placu. Winston Churchill tak skwitował koniec faszystowskiego przywódcy: ,,Ha! Nie żyje ta krwawa bestia!"

Krzyż w Giulino di Mezzegra, w miejscu rozstrzelania Benito Mussoliniego

Na wieść o straszliwej śmierci Mussoliniego Adolf Hitler postanowił popełnić samobójstwo, chcąc uniknąć takiego samego, lub jeszcze gorszego, losu. 30 kwietnia 1945, w trakcie oblężenia Berlina, zabił się w swoim bunkrze pod kancelarią Rzeszy zażywając cyjanek i jednocześnie strzelając sobie z pistoletu w usta. Razem z nim samobójstwo popełniła jego żona Eva Braun. Ich ciała zostały wyniesione z bunkra i spalone w ogrodzie Kancelarii Rzeszy.

Po wkroczeniu aliantów do Mediolanu ciało Benito Mussoliniego zostało zdjęte i pochowane w nieoznaczonym grobie na mediolańskim cmentarzu. W 1950 zostało przeniesione i pochowane w miejscu urodzin Mussoliniego, Predappio.

Podobnie jak śmierć Adolfa Hitlera, również rozstrzelanie włoskiego dyktatora wzbudza sporo kontrowersji. Oprócz oficjalnej, opisanej powyżej, istnieje jeszcze inna wersja, która głosi, że zabójstwo Mussoliniego zostało przygotowane i wykonane (lub współwykonane razem z partyzantami) przez brytyjski wywiad. Według tej wersji Mussolini posiadał kompromitującą dla Churchilla korespondencję i sporą ilość pieniędzy, za które chciał kupić sobie wolność. Aby listy nie wyszły na jaw wywiad brytyjski przygotował zamach lub nadzorował egzekucję Mussoliniego. Wersję tę potwierdził w 1990 Bruno Giovanni Lonati – były partyzant z oddziału, który pochwycił duce. Według niego Mussolini został zabity przez niego i oficera brytyjskich służb specjalnych o pseudonimie John. Wersja Lonatiego nigdy jednak nie została potwierdzona, nie można też jej zweryfikować, bo nie są znane żadne dokumenty świadczące o takim przebiegu wydarzeń.

Spuścizna

Wielu starszych Włochów do dziś wspomina z sentymentem czasy Mussoliniego, kiedy, jak mówią pociągi jeździły punktualnie. Te oraz inne uwarunkowania sprawiają, że idee neofaszystowskie i rewizjonistyczne (półwysep Istria) są ciągle obecne w młodszym pokoleniu. Narodowa Partia Faszystowska jest jedyną partią, której działalność jest zakazana w konstytucji Włoch. Do powszechnej świadomości przeniknęło wiele legend odnoszących się do życia Mussoliniego, a przede wszystkim jego śmierci. Według jednej z nich, relacjonowanej nawet w naukowej literaturze przedmiotu, Mussolini rzekomo nie mógł zostać zabity z żadnej włoskiej broni, a zginął dopiero gdy wystrzelono do niego z francuskiego pistoletu.

Wino z podobiznami Il Duce w zwykłym włoskim sklepie

Życie prywatne i rodzina

W 1915 Benito Mussolini ożenił się ze swoją konkubiną Rachele Guidi (w 1925 wzięli ślub kościelny), którą poznał w 1910. Miał z nią w sumie pięcioro dzieci: Eddę (1910–1995), Vittoria (1916–1997), Bruna (1918–1941), Romano (1927–2006) i Annę Marię (1929–1968). Edda została w 1930 żoną późniejszego ministra spraw zagranicznych Włoch – Galeazzo Ciano. Vittorio został producentem filmowym. Bruno był pilotem i zginął w wypadku lotniczym podczas testowania samolotu bombowego Piaggio P.108 w 1941. Romano zyskał sławę jako pianista, mimo że przez jakiś czas występował jako Romano Full. Napisał także książkę Mój ojciec, Duce.

Przez ślub Romano z Anną Marią Scicolone z rodziną Mussolinich jest powiązana Sophia Loren, będąca jej siostrą. Jedna z ich dwóch córek, Alessandra, jest aktualnie deputowaną w Parlamencie Europejskim z ramienia Akcji Socjalnej, włoskiego ugrupowania prawicowego.

W 2000 włoski dziennikarz Marco Zeni opublikował dwie książki, gdzie ujawnił, że zanim Mussolini związał się na stałe z Rachele Guidi, w 1914 w Mediolanie wziął ślub z Idą Dalser, która rok później urodziła mu syna – Benito Albiniego. Mussolini uznał syna, ale po jego dojściu do władzy, prawdopodobnie aby nie wyszła jego możliwa bigamia, tajna policja uniemożliwiła jego kontakty z Dalser i ich synem (oboje zostali internowani, choć nie w tym samym czasie). Ona zmarła w odosobnieniu na weneckiej wyspie San Clemente, natomiast Benito Albini zmarł w 1942 w Mediolanie. Mimo że nie zachowały się żadne dokumenty cywilne lub kościelne świadczące o jej ślubie z przyszłym duce, to w mediolańskich archiwach znajdują się akta potwierdzające, że otrzymywała od państwa zapomogę przysługującą jej za powołanie męża do wojska, i to ona, a nie Rachele Guidi dostała wiadomość o zranieniu Mussoliniego przez odłamki z moździerza.

W trakcie sprawowania władzy Mussolini miał wiele kochanek, z których najbardziej znane to Margherita Sarfatti i Clara Petacci.

Zobacz też