Berdyczów - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°54′N 28°34′E / 49.9, 28.567

Klasztor Karmelitów w Berdyczowie fundacji Janusza Tyszkiewicza

Janusz Tyszkiewicz

Berdyczów (ukr. Бердичів – Berdycziw; jid. באַרדיטשעװ, Bardiczew) miasto na Ukrainie, w obwodzie żytomierskim, siedziba władz rejonu berdyczowskiego, położone 44 km na południe od Żytomierza, nad rzeką Hniłopiat, prawym dopływem Teterewy.

Karmelici bosi – katolicki zakon, odłam zakonu karmelitów o surowszej regule, powstały wskutek reformy rozpoczętej 1580 przez św. Teresę z Ávila i św. Jana od Krzyża. Celem reformy był powrót do pierwotnej reguły i odrzucenie nadużyć, które wkradły się przez wieki.
Sługa Boży Władysław Bukowiński (ur. 22 grudnia 1904 w Berdyczowie, zm. 3 grudnia 1974 w Karagandzie) – polski ksiądz katolicki, więzień obozów koncentracyjnych Gułagu, długoletni misyjny duszpasterz w Kazachstanie i całej sowieckiej Azji Środkowej.

Dane ogólne

Liczba ludności: 84 300 (1 stycznia 2005)

Ośrodek handlowo-przemysłowy.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Berdyczów.

Historia

Na mocy unii lubelskiej w 1569 włączony do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Około 1626 r. wojewoda kijowski Janusz Tyszkiewicz po uwolnieniu z niewoli tureckiej jako wotum dziękczynne ufundował w Berdyczowie kościół i sprowadził karmelitów. Stanisław Zaremba (biskup kijowski) w 1647 został, wg wiernych, uzdrowiony za wstawiennictwem Matki Bożej Berdyczowskiej, której obraz ogłosił cudownym. Berdyczów nazywany został przez niego Ukraińską Częstochową. Obraz koronowany został w 1756 papieskimi koronami. Berdyczów, w którym znajduje się kościół Karmelitów Bosych z XVIII w., był słynnym ośrodkiem kultu maryjnego, a w XIX wieku centrum chasydzkim na Wołyniu.

Stefan Bobrowski, ps. Grabowski (ur. 17 stycznia 1840, zm. 12 kwietnia 1863) – polski działacz niepodległościowy, członek stronnictwa czerwonych, powstaniec styczniowy, członek Komitetu Centralnego Narodowego i Tymczasowego Rządu Narodowego.
Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy - obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.

W 1593 r. uzyskał prawa miejskie. Czasy Augusta III i Stanisława Augusta Poniatowskiego były dla Berdyczowa okresem rozwoju. Sanktuarium otoczono potężnym wałem, z mostem zwodzonym i z bastionami uzbrojonymi w 60 armat. Była to prawdziwa twierdza. W tych murach wzrastał karmelita o. Marek Jandołowicz – duchowy przywódca Konfederacji Barskiej, którego Juliusz Słowacki uczynił głównym bohaterem znanego dramatu. W 1768 r. Kazimierz Pułaski z 700 konfederatami i 800 cywilami przetrwał 17 dni oblężenia Berdyczowa, trzykrotnie odpierając szturmy.

Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.
Joseph Conrad, właściwie Józef Teodor Konrad Korzeniowski herbu Nałęcz (ur. 3 grudnia 1857 w Berdyczowie, zm. 3 sierpnia 1924 w Bishopsbourne) – angielski pisarz i publicysta polskiego pochodzenia, tworzący w języku angielskim.

Od 1721 roku wszedł w posiadanie rodziny Radziwiłłów jako spadek dla Barbary Franciszki Zawisza zamężnej za Mikołajem Faustynem Radziwiłłem.

Berdyczów w 1793 roku został przyłączony do Rosji, od 1846 był siedzibą ujezdu berdyczowskiego Od 1922 w Ukraińskiej SRR, a od 1991 na Ukrainie. Podczas II wojny światowej w sanktuarium berdyczowskim mieściło się rosyjskie więzienie.

Związani z Berdyczowem

Stefan Bobrowski – polski dowódca wojskowy, faktyczny przywódca powstania styczniowego do III 1863,

Władysław Bukowiński – polski ksiądz katolicki, długoletni misyjny duszpasterz w Kazachstanie i całej sowieckiej Azji Środkowej,

Antonina Girycz (ur. 1939) - polska aktorka teatralna i filmowa,

Kazimierz Gliński - polski poeta, dramaturg i powieściopisarz,

Wasilij Grossman – rosyjski pisarz,

Vladimir Horowitz – amerykański pianista,

Józef Konrad Korzeniowski – polski pisarz i nowelista, tworzący w języku angielskim,

Zygmunt Kraczkiewicz – polski cytolog i embriolog,

Zygmunt Padlewski – polski dowódca wojskowy, generał powstania styczniowego

Michał Scipio del Campo – polski inżynier mechanik, pilot.

Udalryk Krzysztof Radziwiłł – pisarz i prozaik

Mikołaj Faustyn Radziwiłł – polski szlachcic, miecznik wielki litewski

Henryk Rzewuski – polski powieściopisarz i publicysta

Kazimierz Pułaski – polski dowódca wojskowy, przywódca Konfederacji Barskiej

Antoni Urbański, ur. w 1873 w Ryżawce na Podolu, zm. 1950 w Kosarzewie, profesor, autor wielu artykułów oraz Mementa kresowego - wydanej w latach dwudziestych XX wieku serii książek o dworach, zniszczonych bądź utraconych przez właścicieli po I Wojnie Światowej.
Beniowski – poemat dygresyjny Juliusza Słowackiego, którego pięć pierwszych pieśni powstało w latach 1840–1841 i zostało opublikowanych w 1841 roku. Pozostałe części poematu nie ukazały się za życia poety – wydał je Antoni Małecki w zbiorze Pism pośmiertnych Słowackiego. Poemat miał być m.in. rozrachunkiem Słowackiego z nieprzychylną mu krytyką literacką oraz głosem w sporze poety z Adamem Mickiewiczem i jego zwolennikami, zarysowaniem własnego programu poetyckiego i próbą ustanowienia siebie, jako nowego przewodnika duchowego narodu. Był także próbą pokazania swojego obrazu dawnej polskości, innej niż ta przedstawiona w Panu Tadeuszu i popularnych ówcześnie Pamiątkach Soplicy. Forma utworu wzorowana była na Don Juanie Byrona.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)