Bergamo - Polski Serwis Naukowy

Bergamo – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lombardia, w prowincji Bergamo. Dawna nazwa miejscowości to Bergomum.

W Bergamo w 1826 urodził się Francesco Nullo, pułkownik, przyjaciel i powiernik Giuseppe Garibaldiego, dowódca ochotników włoskich, tzw. garibaldczyków, którzy wzięli udział w polskim powstaniu styczniowym 1863. Bergamo posiada również swój klub piłkarski - Atalanta Bergamo, w której grał między innymi Christian Vieri.

Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.

Missisipi (ang. Mississippi) – stan w południowej części USA, położony nad Zatoką Meksykańską. Od zachodu sąsiaduje ze stanami Luizjana i Arkansas, od północy z Tennessee, od wschodu z Alabamą. Powierzchnia 125,4 tys. km². Ludność 2,94 mln mieszkańców (VII 2008). Stolica Jackson (Missisipi) (176,6 tys., I 2006 r., w tym ok. 1/3 ludności murzyńskiej). Główny port morski: Gulfport (71,1 tys. mieszkańców, 2000). Powierzchnia stanu nizinna, średnia wysokość 91 m n.p.m. Największa rzeka: Missisipi.

Według danych na styczeń 2010 gminę zamieszkiwało 120 694 osób przy gęstości zaludnienia 3048 os./1 km².

W miejscowości znajduje się stacja kolejowa Bergamo oraz port lotniczy Bergamo obsługujący połączenia tanich linii lotniczych do Mediolanu.

Historia

XII wiek p.n.e. - pierwsze ślady osadnictwa na terenie Górnego Miasta (Bergamo Alto)

I wiek p.n.e. - Rzymianie zajmują osadę celtycką i przemianowują z celtyckiego Bergheim (miasto na wzgórzu) na Bergomum

575 - Longobardowie ustanawiają miasto stolicą swego księstwa

1098 - mieszkańcy miasta w proteście przeciwko władzy miejscowego biskupa tworzą własny rząd

1165 - miasto przyłącza się do ligi Lombardzkiej

1295 - początek panowania w mieście rodu Viscontich

1428 - zostaje podbite przez Republikę Wenecką

1815 - zostaje włączone do terytorium Austrii

1859 - miasto przechodzi pod władanie Królestwa Sardynii, a później wchodzi w skład zjednoczonych Włoch

Zabytki

Górne Miasto (Bergamo Alta)

Mury obronne z XVI w.

Piazza Vecchia - plac miejski przy którym znajduje się Palazzo della Ragione zbudowany w latach 1538-1554, zaliczany do najstarszych publicznych pałaców we Włoszech. Wewnątrz, w Salone delle Capriate zachowały się cenne freski z okresu od XIV do XVI wieku. Naprzeciwko Palazzo della Ragione znajduje się Palazzo Nuovo, gdzie ma siedzibę jedna z najważniejszych bibliotek historycznych we Włoszech - Biblioteka Angelo Mai

Piazza del Duomo - plac miejski przy którym znajduje się Capella Colleoni, kaplica zaprojektowana przez Giovanni Antonio Amadeo jako mauzoleum dla rodu Colleoni oraz katedra św. Aleksandra o neoklasycystycznej fasadzie;

Wieża Miejska - budowla z XI-XII w.

Bazylika Santa Maria Maggiore, bazylika będąca przykładem lombardzkiego stylu romańskiego. Jest to trójnawowy kościół zbudowany pomiędzy XII a XIV wiekiem. Wejście do kościoła zdobi uskokowy portyk gotycki zwieńczony podwójną loggią z rzeźbami świętych autorstwa Giovanniego da Campione. Wnętrze w stylu barokowym;

Dolne Miasto (Bergamo bassa)

Accademia Carrara, galeria sztuki założona pod koniec XVIII wieku przez hrabiego G. Carrarę w neoklasycystycznym pałacu. W galerii eksponowane są głównie obrazy malarzy weneckich, m.in. Tycjana, Tintoretta, Canaletta czy Veronesego;

kościoły Santo Spirito, San Bernardino, Sant'Alessandro i San Bartolomeo.

Osoby związane z Bergamo

Postacie historyczne

Bartłomieja Capitanio, właśc. wł. Bartolomea Capitanio (ur. 13 stycznia 1807 w Lovere we Włoszech, zm. 26 lipca 1833) – tercjarka franciszkańska (OFS), współzałożycielka Zgromadzenia Sióstr Maryi Dziewicy (Suore di Maria Bambina) zwanego Córkami Miłości, święta Kościoła katolickiego.

Jan XXIII, (Angelo Giuseppe Roncalli), (ur. 25 listopada 1881, zm. 3 czerwca 1963 w Watykanie) - papież w okresie od 28 października 1958 do 3 czerwca 1963, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Cidno, legendarny założyciel Bergamo

Aleksander z Bergamo, żołnierz rzymski, święty męczennik, patron Bergamo

Aripert II, książę, a później król longobardzki

Artyści

Carlo Ceresa (1609–1679), malarz

Andrea Fantoni (1659–1734), rzeźbiarz

Giovan Battista Caniana (1671–1754), architekt i rzeźbiarz

Gianmaria Benzoni (1809–1873), rzeźbiarz

Luigi Bettinelli (1824-1892), malarz

Cesare Zonca (1857–1935), rzeźbiarz

Luigi Brignoli (1881–1952), malarz

Pasquale Arzuffi (1897–1965), malarz

Tilio Nani (1901–1959), rzeźbiarz

Giacomo Manzù (1908-1991), rzeźbiarz

Trento Longaretti (1916), malarz

Piero Brolis (1920–1978), rzeźbiarz

Cesare Danova (1926-1992), aktor

Giulio Bosetti (1930-2009), aktor i reżyser

Luigi Arzuffi (1931–1995), malarz i rzeźbiarz

Ermanno Olmi (1931), reżyser i scenarzysta

Giorgio Pasotti (1973), aktor

Architekci i inżynierowie

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Giovanni i Bartolomeo Bon, rzeźbiarze i architekci z XV w.

Mauro Codussi (1440–1504), architekt

Giovanni Antonio Amadeo (1447–1522), architekt Cappella Colleoni

Cosimo Fanzago (1591–1678), rzeźbiarz i architekt

Giacomo Quarenghi (1744-1817) architekt i malarz

Duchowni

Albert z Prezzate (1025-1095), zakonnik i święty

Grzegorz Barbarigo (1625-1697), biskup i święty

Giuseppe Alessandro Furietti (1684-1764), kardynał, archeolog i erudyta

Wincencja Gerosa (1784–1847), zakonnica i święta

Bartłomieja Capitanio (1807–1833), zakonnica i święta

Antonio Agliardi (1832-1915), kardynał

Angelo Giuseppe Roncalli (1881-1963) papież Jan XXIII

Giacomo Radini-Tedeschi, biskup

Bruno Foresti (1923), arcybiskup

Livio Fanzaga (1940), dyrektor Radia Maria

Dziennikarze

Chrześcijańska Demokracja (wł. Democrazia Cristiana, DC) – jedno z głównych ugrupowań włoskiej sceny politycznej po zakończeniu II wojny światowej. Była partią odwołującą się do ideologii chadeckiej, wyrosła z podziemnej działalności antyfaszystowskiej. Do lat 90. wielokrotnie współtworzyła rządy koalicyjne. Jednym z jej przywódców był wieloletni premier Republiki Włoskiej – Aldo Moro. Rozwiązaniu uległa w roku 1993.

Albert z Prezzate, Alberto da Prezzate, Alberto Prezzati, albo Alberto da Pontida (ur. w 1025 w Prezzate, zm. 2 września 1095 w Pontida) - włoski benedyktyn, czczony jako święty kościoła katolickiego. Zapisał się w dziejach Kościoła jako jeden z najbardziej gorliwych obrońców i propagatorów reformy kluniackiej w Lombardii, zachowując jednocześnie bliskość polityczną względem cesarza. Opowiedział się nawet przeciwko papieżowi Grzegorzowi VII, stając po stronie cesarza Henryka IV.

Vittorio Feltri (1943)

Intelektualiści

Gasparino Barzizza (1360–1431), humanista

Ambrogio Calepio (1435-1511), językoznawca

Donato Calvi (1613-1678), literat

Giacomo Carrara (1714-1796), historyk sztuki

Paolina Secco Suardo zwana Lesbia Cidonia (1746–1801), poetka

Giuliano Donati Petténi (1894–1930), poeta, pisarz, muzykolog i dziennikarz

Giuliana Donati Petténi (1922–2008), eseistka i pisarka

John Stewart Allitt (1934–2007), muzykolog

Matematycy

Antonio Agliardi (ur. 4 września 1832 w Cologno al Serio, zm. 19 marca 1915 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, dyplomata, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, Kanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego, kardynał.

Simone Moro (ur. 27 października 1967 w Bergamo) - włoski zawodowy wspinacz, alpinista, himalaista. Z wykształcenia bibliotekarz, trener pływania, przewodnik górski i oficer wojska włoskiego. W latach 1992-1996 pracował jako trener dla Narodowej Włoskiej Kadry Wspinaczki Sportowej (F.A.S.I). Jego partnerami wspinaczkowymi byli między innymi Polak Piotr Morawski, Kazachowie: Anatolij Bukriejew i Denis Urubko.

Carlo Emilio Bonferroni

Oscar Chisini (1889–1967)

Muzycy

Giuseppe Antonio Capuzzi (1755–1818), kompozytor i skrzypek

Padre Davide da Bergamo (1791–1863), zakonnik, organista i kompozytor

Gaetano Donizetti (1797–1848), kompozytor

Alessandro Ravelli (1880-1971), kompozytor i muzyk

Gianandrea Gavazzeni (1909-1996), muzyk

Roby Facchinetti (1944), muzyk i piosenkarz

Ivan Cattaneo (1953), piosenkarz

Il Bepi, śpiewak

Madrugada (1972-1978), zespół rocka progresywnego

Fabrizio Frigeni (1976), gitarzysta, kompozytor

Przedsiębiorcy

Wieża Miejska w Bergamo - historyczna budowla, znajdująca się w Mieście Górnym (wł. Città Alta), w Bergamo, przy Piazza Vecchia. Znajduje się w pobliżu Palazzo della Ragione i Palazzo del Podestà. Bywa nazywana Campanone ze względu na umieszczony na niej wielki dzwon. Początkowo wieża mierzyła 38 m wysokości, ale począwszy od średniowiecza była częściowo przebudowywana, aż osiągnęła 54 m. Jest najwyższą wieżą w mieście. Z jej szczytu można podziwiać panoramę Bergamo i okolic. Typowo średniowieczne cechy budowli czynią z niej jeden z najważniejszych zabytków miasta.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Cristoforo Benigno Crespi (1833–1920), przedsiębiorca w sektorze tekstylnym

Silvio Benigno Crespi (1868–1944), przedsiębiorca , wynalazca i polityk

Postacie mediów

Fabrizia Carminati (1955)

Politycy i związkowcy

Gabriele Camozzi (1823–1869), patriota i polityk

Francesco Cucchi (1834–1913), patriota i polityk

Bortolo Belotti (1877–1944), polityk liberalny, historyk i prawnik

Carlo Cremaschi (1917–1984), polityk i partyzant

Severino Citaristi (1921–2006), polityk DC

Carlo Fatuzzo (1944), polityk Partii Emerytów

Valerio Bettoni (1948), polityk

Roberto Bruni (1949), polityk i były burmistrz Bergamo

Pier Giorgio Caprioli (1952), związkowiec

Roberto Calderoli (1956), polityk Ligi Północnej

Gianantonio Arnoldi (1958), polityk

Sportowcy

Pereira - miasto w środkowej Kolumbii, w Kordylierze Środkowej (Andy), na wysokości 1467 metrów, przy Drodze Panamerykańskiej, ośrodek administracyjny departamentu Risaralda. Około 576,3 tys. mieszkańców.

Królestwo Sardynii – państwo historyczne istniejące już od średniowiecza, od 1720 pod rządami dynastii sabaudzkiej, w 1743 połączone z Księstwem Sabaudii-Piemontu.

Piermario Morosini, piłkarz Udinese.

Elio Gustinetti, piłkarz i trener

Cristiano Doni, piłkarz i kapitan e Atalanty

Roberto Donadoni, trener i były piłkarz

Simone Moro, alpinista

Żołnierze

Pandolfo III Malatesta (-1427), kondotier

Bartolomeo Colleoni (1395-1475), kondotier

Elia Marchetti (1839-1863), uczestnik powstania styczniowego

Antonio Locatelli (1895-1936), lotnik, dziennikarz i polityk

Leonardo Caprioli (1920), Przewodniczący ANA 1984-1998.

Inni

Giacomo Costantino Beltrami (1779–1855), odkrywca źródeł Mississippi

Alba Coralli (1818–1886), patriota

Walter Bonatti (1930), alpinista i reporter

Renato Cortesi (1939), aktor dubbingujący

Galeria

Panorama Bergamo Alta

Tycjan, właśc. Tiziano Vecelli lub Vecellio (ur. ok. 1488-1490 w Pieve di Cadore, zm. 27 sierpnia 1576 w Wenecji) – włoski malarz, czołowy przedstawiciel szkoły weneckiej włoskiego malarstwa renesansowego. Uczeń Giovanniego Belliniego oraz Giorgionego.

Giuseppe Garibaldi (ur. 4 lipca 1807 w Nicei, Francja, zm. 2 czerwca 1882 na wyspie Caprera, Włochy) – włoski rewolucjonista, żołnierz i polityk, działacz i bojownik na rzecz zjednoczenia Włoch, do czego w znacznym stopniu się przyczynił. Postać barwna i kontrowersyjna, tworząca swą własną legendę za życia. Wróg papiestwa i Austrii, niechętny legendzie napoleońskiej, choć na tej legendzie wychowany. Zawodowy marynarz, a zarazem żołnierz obeznany z taktyką walk partyzanckich. Bohater narodowy Włoch, twórca ich odrodzenia znanego jako Risorgimento. Szczególnie aktywny podczas walk na Sycylii i w bojach o Rzym.

Panorama Bergamo Alta

Palazzo Nuovo

Basilica di Santa Maria Maggiore - fasada

Basilica di Santa Maria Maggiore - wnętrze

Basilica di Santa Maria Maggiore - Cappella Colleoni

Cappella Colleoni - wnętrze

Palazzo della Ragione

Miasta partnerskie

Pueblo, USA

Twer, Rosja

Bengbu, Chińska Republika Ludowa

Buenos Aires, Argentyna

Cochabamba, Boliwia

Bibliografia

Tim Jepson: Przewodnik National Geographic - Włochy. Warszawa: G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 122-123. ISBN 83-88132-80-6.
Włochy północne. Wyd. I. Bielsko-Biała: Pascal sp. z o.o., 2008, s. 160-165. ISBN 978-3-8297-6558-9.

Linki zewnętrzne

Źródło danych: Istituto Nazionale di Statistica

Neoklasycyzm (neo- + klasycyzm – łc. classicus ‘pierwszorzędny’) – zespół dwudziestowiecznych, różnorodnych tendencji w sztuce, literaturze, muzyce i architekturze nawiązujących do nurtu klasycystycznego lub baroku. Określany jest także jako nurt kontynuacyjny klasycyzm, konserwatywny w sztuce i literaturze XIX w. w okresie dominacji romantyzmu.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.